Πώς επηρεάζεται η σεξουαλική ζωή τρίτης ηλικίας από τις κοινωνικές προκαταλήψεις;
Η σεξουαλική ζωή τρίτης ηλικίας αποτελεί μια ισχυρή κινητήριο δύναμη. Προάγει την ίδια τη ζωή, αναβαθμίζει την ποιότητά της και αποτελεί συχνά ρυθμιστικό παράγοντα πολλών και σημαντικών επιλογών μας. Μας ωθεί προς την εγγύτητα, τον έρωτα και τη συνύπαρξη, ισορροπεί τη σκέψη και τα συναισθήματα και γενικά συμβάλλει αποφασιστικά στη σωματική και ψυχική μας υγεία. Ως εκ τούτου, απλές και καθημερινές λαϊκές εκφράσεις -που υπονοούν πως το άτομο έχει κάνει έρωτα- του τύπου «χαλάρωσα», «ηρέμησα», «ξελαμπικάρισα» κ.τ.λ. κάθε άλλο παρά τυχαίες είναι…
Υπάρχουν αρκετά ζευγάρια που εξακολουθούν να έχουν ερωτική ζωή ακόμα και μέχρι τα βαθιά τους γηρατειά. Βασική προϋπόθεση είναι, όμως, η ύπαρξη μιας καλής ψυχικής και σωματικής υγείας, ενός/μίας συντρόφου καθώς και μιας σχέσης συντροφικότητας και αγάπης. Όσο καλύτερη είναι, λοιπόν, η υγεία κάποιου τόσο περισσότερο μπορεί να διατηρηθεί σεξουαλικά ενεργός ακόμα και σε μεγάλη ηλικία. Ισχύει, όμως, και το ακριβώς αντίστροφο. Δηλαδή, η διατήρηση μιας ενεργής σεξουαλικής ζωής και σε μεγάλη ηλικία συμβάλει στη διατήρηση της καλής κατάστασης της υγείας κάποιου.
Η διαφορά μεταξύ σεξουαλικότητας και σεξ
Συχνά, όμως, ο όρος «σεξουαλικότητα» παρερμηνεύεται, ταυτιζόμενος με το σεξ. Η σεξουαλικότητα, όμως, συμπεριλαμβάνει πολύ περισσότερα πράγματα από την ερωτική πράξη αυτή καθαυτή. Μέσα από αυτήν, εκφράζεται ένα σημαντικότατο μέρος της προσωπικότητάς μας που αφορά στην ικανότητά μας να επικοινωνούμε άμεσα και έμμεσα με έναν Άλλον, να μοιραζόμαστε σώμα, συναισθήματα, χρόνο, έγνοια, πάθος και όμορφες στιγμές, δηλαδή αφορά στην ικανότητά μας για εγγύτητα αλλά και για παροδική απώλεια των προσωπικών μας ορίων -ώστε να μπορούμε να γινόμαστε ένα με τον Άλλον- ανακτώντας τα, όμως, και πάλι, διατηρώντας τη συγκρότηση και συνοχή του Εαυτού μας.
Με άλλα λόγια, η σεξουαλικότητά μας είναι το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στη βιολογία του σώματός μας και του αποστάγματος του συνόλου των εμπειριών μας τόσο από τη διαπαιδαγώγηση όσο και από τις όποιες κοινωνικές μας επιρροές.
Δυστυχώς, τα Μ.Μ.Ε. παρουσιάζουν τη σεξουαλικότητα με τρόπο που προκαλεί σύγχυση. Αυτό δημιουργεί ασάφεια και ανασφάλεια, ιδιαίτερα στα άτομα νεότερης ηλικίας. Άνδρες και γυναίκες παρουσιάζονται ως, σεξουαλικά, πολύ ενεργά και απελευθερωμένα άτομα που μικρή μόνο αντιστοιχία έχουν με την πλειοψηφία των σεξουαλικά ενεργών ατόμων, ασχέτως ηλικίας. Αυτού του είδους η στάση φαίνεται -απ΄ό,τι δείχνουν και πολλά ερευνητικά ευρήματα- πως αποτελεί έναν ανασταλτικό, στην ουσία, παράγοντα για μια αυθεντική και σε βάθος σεξουαλική ευχαρίστηση.
Πώς αντιμετωπίζεται η σεξουαλική ζωή τρίτης ηλικίας σήμερα;
Καθώς τα χρόνια περνούν, το σώμα και η ψυχολογία μας μπορεί να αλλάζουν. Ωστόσο, η σεξουαλικότητά μας δεν εξαφανίζεται ως δια μαγείας και ούτε έχει συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης. Μας ακολουθεί σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Παρόλο που εκφράζεται με διαφορετικό τρόπο σε διαφορετικές περιόδους, είναι συνεχώς παρούσα, άλλοτε ως δυνατότητα και άλλοτε ως πρόβλημα. Παρόλ΄αυτά, δύσκολα ο πολύς κόσμος τη συνδέει με άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Σε περίπτωση δε που τη συνδέει, τη βιώνει συχνά ως κάτι το ανάρμοστο ή ίσως ακόμα και ως κάτι το απεχθές.
Η σεξουαλικότητα ως δια βίου ανάγκη και ταυτότητα
Ό,τι και να πιστεύει ο καθένας μας, η μόνη αλήθεια είναι πως ερχόμαστε στον κόσμο έχοντας μία σεξουαλικότητα. Αυτή είναι το ίδιο φυσική και συνεχώς παρούσα, όπως ακριβώς και η ανάγκη μας για τροφή και νερό. Εκφράζεται βέβαια με διαφορετικούς τρόπους στις διάφορες περιόδους της ζωής μας, από τη βρεφική ηλικία μέχρι και τα βαθιά μας γηρατειά.. Η ικανότητα να δίνουμε και να παίρνουμε αγάπη είναι απόλυτα προσωπική και δεν αποτελεί προνόμιο κάποιας συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας. Όταν μπορώ να βρίσκομαι κοντά σε άλλους, επιβεβαιώνεται ότι μπορώ να αγαπηθώ. Η ανάγκη να νιώθουμε επιθυμητοί παραμένει πάντα μέρος της σεξουαλικότητάς μας.
Η σεξουαλικότητα προσδίδει στον καθένα μας μία ταυτότητα καθώς η εγγύτητα προς τους άλλους λέει πάντα κάτι για εμάς τους ίδιους. Όταν μπορώ να βρίσκομαι τόσο κοντά σε άλλους, αυτό αποτελεί και επιβεβαίωση του ό,τι μπορώ να αγαπηθώ και να είμαι επιθυμητός. Η σημασία του παράγοντα της επιβεβαίωσης μπορεί να μειώνεται με τα χρόνια, εξακολουθεί, όμως, πάντα να υπάρχει ως μέρος της σεξουαλικότητάς μας. Αυτός είναι και ο λόγος που επηρεαζόμαστε τόσο συθέμελα και κλονίζεται συνολικά η αυτοεικόνα μας όταν η σεξουαλικότητά μας δυσλειτουργεί ή παύει να λειτουργεί.
Η κατανόηση των αλλαγών είναι το πρώτο βήμα για μια ισορροπημένη ζωή. Αν νιώθετε ότι χρειάζεστε καθοδήγηση, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου για μια online συνεδρια η για μια δια ζώσης συνεδρία στο γραφείο
Είναι αποδεδειγμένο πως η σεξουαλική ζωή τρίτης ηλικίας αποτελεί για τους περισσότερους ταμπού. Και όμως, πολλές είναι οι έρευνες που καταδεικνύουν πως η επιθυμία συνεχίζει να υφίσταται ακόμα και σε πολύ μεγάλη ηλικία, οι δε ηλικιωμένοι έχουν γίνει πιο θετικοί απέναντι στη σεξουαλικότητά της ηλικίας τους, συγκριτικά με τις προηγούμενες γενιές. Πάντως, ασχέτως ηλικίας, οι γυναίκες φαίνεται πως είναι λιγότερο σεξουαλικά ενεργές απ΄ό,τι οι άνδρες. Η εξήγηση της διαφοράς αυτής είναι, μεταξύ άλλων, πως αρκετές ηλικιωμένες γυναίκες ζουν μόνες καθώς έχουν χηρέψει, όπως και εξαιτίας του γεγονότος πως έχουν συνήθως άνδρα μεγαλύτερης ηλικίας.
Παράγοντες που επηρεάζουν την ερωτική επιθυμία στην τρίτη ηλικία
Ο κυριότερος λόγος που ένα ζευγάρι ηλικιωμένων παύει να έχει ερωτική ζωή είναι η αδυναμία ανταπόκρισης των ανδρών. Αυτό αποτελεί κοινή διαπίστωση και των δύο φύλων. Ωστόσο, έρευνες δείχνουν πως το 50% των ανδρών και το 25% των γυναικών ηλικίας 57-85 ετών αυνανίζονται, ανεξάρτητα από την ύπαρξη συντρόφου. Οι κυριότερες αιτίες των δυσκολιών είναι η εμφάνιση ασθενειών, όπως ο διαβήτης, η αρτηριοσκλήρυνση και οι καρδιολογικές παθήσεις. Επιπλέον, σημαντικό ρόλο παίζουν οι παρενέργειες των φαρμάκων και όχι η ηλικία αυτή καθαυτή.
Η βελτίωση της υγείας και η αύξηση του μέσου όρου ζωής έχουν αλλάξει τα δεδομένα τις τελευταίες δεκαετίες. Παράλληλα, η ύπαρξη σκευασμάτων για τη στυτική ικανότητα και τα γυναικεία προβλήματα έχει συμβάλει στην παράταση της ερωτικής επιθυμίας. Αυτό οδηγεί σε μια ουσιαστική αναβάθμιση της ποιότητας της ερωτικής τους ζωής.
Η συναισθηματική διάσταση της σεξουαλικότητας
Όπως προαναφέραμε, η σεξουαλικότητα είναι κάτι πολύ περισσότερο από την ερωτική πράξη. Περιλαμβάνει την εγγύτητα, το χάδι, την αγκαλιά και κάθε μορφή σωματικής προσέγγισης προς τον Άλλον. Συνεπώς, η αξιολόγηση της σεξουαλικής ζωής στην τρίτη ηλικία δεν μπορεί να γίνεται αποκλειστικά με μέτρο την ύπαρξη ή μη της ερωτικής πράξης.
Συνήθεις προκαταλήψεις για τη σεξουαλικότητα ατόμων μεσης και τρίτης ηλικίας
Οι προκαταλήψεις μπορεί να είναι είτε συνειδητές -συνήθως εξαιτίας έλλειψης ενημέρωσης- είτε υποσυνείδητες -εξαιτίας διαφόρων συναισθηματικών καθηλώσεων- και μας επηρεάζουν τόσο σε συλλογικό όσο και σε ατομικό επίπεδο.
Μία σημαντική προκατάληψη είναι ο μύθος των ασεξουαλικών γηρατειών. Αυτό σημαίνει πως τα ηλικιωμένα άτομα δεν έχουν σεξουαλικά αισθήματα και επιθυμίες και, κυρίως, ενεργή σεξουαλική ζωή. Στο δυτικό πολιτισμό μας, η σεξουαλικότητα συνδέεται σχεδόν αποκλειστικά και εκκωφαντικά με τη νεότητα. Με τον τρόπο αυτόν, ενισχύεται σημαντικά η προαναφερθείσα προκατάληψη.
Η έλλειψη πληροφόρησης για τη σεξουαλικότητα των μεγαλύτερης ηλικίας ατόμων εκφράζεται με πολλούς τρόπους. Για παράδειγμα, οι ηλικιωμένοι που αποδέχονται και μιλούν για τη σεξουαλικότητά τους χαρακτηρίζονται συχνά ως γελοίοι ή “ψώνια”. Εναλλακτικά, αντιμετωπίζονται ως η σπάνια εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα.
Η οποιαδήποτε σκέψη γύρω από τη σεξουαλικότητα των γονιών μας δημιουργεί σε πολλούς άγχος, άρνηση ή ακόμα και αποστροφή. Η στάση αυτή επηρεάζει και την αντιμετώπιση των ηλικιωμένων γενικότερα. Αυτό συμβαίνει διότι, σε ένα βαθύτερο επίπεδο, οι ηλικιωμένοι βιώνονται υποσυνείδητα ως γονικές μορφές.
Η επίδραση της ηλικίας στην ποιότητα της σεξουαλικής ζωής τρίτης ηλικίας
Θετικοί παράγοντες:
- Περισσότερος χρόνος τόσο σε προσωπικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο σχέσης.
- Συνήθως, λιγότερο άγχος μετά τη συνταξιοδότηση.
- Συχνά, τα πρώτα 15 χρόνια μετά τη συνταξιοδότηση, είναι η ηλικία με τη χαμηλότερη συχνότητα ύπαρξης ψυχοσυναισθηματικών προβλημάτων, σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη περίοδο της ζωής.
- Οι νεότερης ηλικίας ηλικιωμένοι, που δραστηριοποιούνται σε διάφορες οργανώσεις, συλλόγους ή που έχουν διάφορα χόμπι και ενδιαφέροντα, έχουν πολλές ευκαιρίες για νέες γνωριμίες και κοινωνικές σχέσεις.
Αρνητικοί παράγοντες:
- Η απώλεια του/της συντρόφου, φίλων ή άλλων σημαντικών προσώπων.
- Προβλήματα υγείας (σωματικής ή/και ψυχικής).
- Η χρήση διαφόρων φαρμάκων.
- Η ανημπόρια και η αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης.
«Αυτό που ισχύει γενικά είναι πως η σεξουαλική δραστηριότητα των μεγαλύτερης ηλικίας ατόμων επηρεάζεται από το ιστορικό της προηγούμενης ζωής τους. Παράλληλα, καθοριστικό ρόλο παίζει η σωματική και ψυχική υγεία, καθώς και η εικόνα που έχει ο καθένας για τον εαυτό του και την προσωπική του αξία. Τέλος, η δραστηριότητα αυτή επηρεάζεται σημαντικά από διάφορους κοινωνικούς παράγοντες.
Διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα
Η μείωση της σεξουαλικής ικανότητας έχει συνήθως ως συνέπεια και τη μείωση της αίσθησης ικανοποίησης στην ερωτική ζωή. Οι διάφορες έρευνες δείχνουν πως είναι περισσότερες οι γυναίκες -απ΄ότι οι άνδρες- που δηλώνουν μείωση της σεξουαλικής τους ικανότητας, επιθυμίας και ικανοποίησης. Γενικά, η μείωση του σεξουαλικού ενδιαφέροντος είναι διπλάσια στις γυναίκες, σε σχέση με αυτή των ανδρών. Συνηθέστερη στις γυναίκες είναι, επίσης, και η μείωση της σεξουαλικής ικανότητας που έχει να κάνει με τη φάση της σεξουαλικής διέγερσης.
Συνηθέστερες σεξουαλικές δυσκολίες και κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες
Πάντως, ασχέτως ηλικίας, οι δυσκολίες οργασμού αποτελούν τη συνηθέστερη εκδήλωση μείωσης της σεξουαλικής ικανότητας στις γυναίκες. Αντιθέτως, στους άνδρες -ιδίως αυτούς της νεότερης ηλικίας- η συνηθέστερη δυσκολία είναι η πρόωρη εκσπερμάτιση.
Η μείωση της σεξουαλικής ικανότητας αυξάνει με την ηλικία. Ωστόσο, η μείωση της ερωτικής επιθυμίας και οι δυσκολίες οργασμού είναι συνηθέστερες σε γυναίκες που ανήκουν σε χαμηλότερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται λιγότερο σε γυναίκες υψηλότερης κοινωνικο-οικονομικής προέλευσης.
Τέλος, η μείωση ερωτικού ενδιαφέροντος είναι συνηθέστερη μεταξύ των ανδρών με μόνιμη σύντροφο (σύζυγο, συμβία), παρά μεταξύ όσων δεν βρίσκονται σε μόνιμη σχέση. Η πρόωρη εκσπερμάτιση εμφανίζεται συχνότερα σε άνδρες χαμηλότερων κοινωνικο-οικονομικών στρωμάτων. Παράλληλα, η αίσθηση της κατάστασης αυτής ως πρόβλημα είναι εξίσου συχνή, τόσο σε άνδρες που βρίσκονται σε σχέση όσο και σε αυτούς που ζουν μόνοι.
Η σεξουαλική ζωή τρίτης ηλικίας και μέσης ηλικίας: Επίλογος
Αυτή η αποσιώπηση της σεξουαλικότητας, σε συνδυασμό με τις υπάρχουσες προκαταλήψεις, δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην καθημερινότητα των ατόμων. Επίσης, τα Μ.Μ.Ε. συσχετίζουν ψυχαναγκαστικά τη σεξουαλικότητα με τη νεότητα. Αυτό επηρεάζει αρνητικά τον τρόπο που τα άτομα αυτά βιώνουν τη ζωή τους, αλλά και την ίδια τη σεξουαλική τους υγεία.
Συγκεκριμένα, οι έρευνες δείχνουν πως τα περισσότερα μεγαλύτερης ηλικίας άτομα αποφεύγουν να μιλούν για τη σεξουαλικότητά τους. Ως εκ τούτου, συχνά διστάζουν να ζητήσουν τη βοήθεια κάποιου ειδικού για τα θέματα που τους απασχολούν. Οφείλουν να τολμούν να ρωτούν ανοιχτά για την ύπαρξη δυσκολιών ή αποριών. Πρόκειται για ζητήματα που αφορούν άμεσα στη σεξουαλική ζωή των ατόμων αυτών.
Ο μέσος όρος διάρκειας ζωής των ανθρώπων έχει αυξηθεί σημαντικά. Το γεγονός αυτό καθιστά απαραίτητη τη διατήρηση της καλής υγείας και της ποιότητας ζωής, ακόμα και σε μεγάλη ηλικία. Για τα περισσότερα άτομα, η σεξουαλική ζωή τρίτης ηλικίας εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό μέρος της καθημερινότητας. Σχετίζεται δε άμεσα με τη γενικότερη κατάσταση της υγείας και την ποιότητα ζωής τους. Πολλές είναι οι ενδείξεις που ενισχύουν την άποψη πως μια ενεργή ερωτική ζωή σε μεγάλη ηλικία είναι ευεργετική. Πιο συγκεκριμένα, φαίνεται πως ενδυναμώνει τη γενικότερη υγεία του ατόμου, ασχέτως φύλου
Όλα τα παραπάνω συνιστούν σοβαρούς λόγους και αφορμές ώστε να παρακάμψουμε σταδιακά τις προκαταλήψεις μας. Αυτό αφορά τη σεξουαλικότητά μας γενικά, αλλά και αυτή των μεγαλύτερης ηλικίας ατόμων ειδικότερα. Μια τέτοια αλλαγή θα συνέβαλε ουσιαστικά στο «ευ ζην» όλων μας. Και κάτι τελευταίο. Ποτέ δεν είμαστε πολύ μεγάλοι ή πολύ μικροί για να μιλάμε ή να ενημερωνόμαστε για τη σεξουαλική μας ζωή. Συμπερασματικά, η σεξουαλική ζωή στην τρίτη ηλικία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γενικότερη υγεία και την ισορροπία του ατόμου.
Η σεξουαλική υγεία αφορά τη σωματική και ψυχική μας ισορροπία. Για εξειδικευμένη υποστήριξη, προσφέρω online ψυχοθεραπεία καθώς και ραντεβού για συνεδρίες στο γραφείο μου. Μην διστάσετε να ζητήσετε βοήθεια.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Dr. Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση ή χρήση μέρους του κειμένου επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) που θα οδηγεί στην πηγή.
