ΒΙΑΣΜΟΣ : Τι σημαίνει για την κοινωνία και για τη γυναίκα



Η άσκηση βίας των ανδρών απέναντι στη γυναίκα αποτελεί ακραίο δείγμα της ανισότητας ανάμεσα στα δύο φύλα, στην κοινωνία γενικά, και των συνεπειών της ανισότητας αυτής στην κάθε γυναίκα που τη βιώνει, ειδικά. Ως εκ τούτου, υπάρχει μια ενδογενής αντίφαση, όσον αφορά στην πολιτική ισότητας των δύο φύλων: μία ερωτική σχέση σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να είναι ισότιμη όταν η ίδια η κοινωνία δεν είναι ισότιμη απέναντι σε όλα τα μέλη της, αλλά και μια κοινωνία δεν είναι ισότιμη όσο οι γυναίκες συστηματικά σεξουαλικοποιούνται, δηλαδή, όταν υποτιμούνται.

Όταν μία γυναίκα, από τη στιγμή που θα γεννηθεί, διαπαιδαγωγείται να αφήνει χώρο στον άνδρα, σε βάρος δικών της επιδιώξεων και επιθυμιών, είναι φυσικό να δημιουργείται μέσα της μία αίσθηση ανεπάρκειας, αδυναμίας και χαμηλής αυτοεκτίμησης  που, με τη σειρά της, δίνει στον άνδρα τη δυνατότητα άσκησης εξουσίας και επιρροής επάνω της, μέσα από την «προστασία» που υποτίθεται πως της παρέχει.

Εμπρός, λοιπόν, στην απουσία πραγματικής δύναμης, η γυναίκα -για να μπορέσει να επηρεάσει και να πετύχει τους σκοπούς της- προσπαθεί να εκμεταλλευθεί την εξωτερική της εμφάνιση. Πολύ συχνά, όμως, θεωρείται και για αυτό υπόλογη, π.χ. σε περίπτωση που βιασθεί ή παρενοχληθεί σεξουαλικά από τον εργοδότη της ή κάποιον άλλον άνδρα, γιατί «τα ήθελε» ή «πήγαινε γυρεύοντας», έχοντας μία εμφάνιση που θεωρήθηκε προκλητική από κάποιο αρσενικό με αναβράζουσα τεστοστερόνη…

Το εφεύρημα, όμως, της «γυναικείας αδυναμίας» δεν είναι αποκλειστικά γυναικείο χαρακτηριστικό. Αφορά κάθε καταπιεσμένο άτομο ή ομάδα. Για παράδειγμα, ένας άνδρας που, από ανάγκη αποδέχεται μια συστηματική καταπίεση και ανέχεται σιωπηρά αδικίες  και άσχημες συμπεριφορές από τον εργοδότη του, θα προσπαθήσει να αποκαταστήσει εντός του αυτήν την αίσθηση ανεπάρκειας και εκμηδενισμένης ταυτότητας, αναπαράγοντας τη βία και την καταπίεση που εισπράττει σε κάποιον ή κάποιους άλλους, για παράδειγμα, στη σύζυγο ή στα παιδιά του, συμπεριφερόμενος προς αυτούς αυταρχικά και επιθετικά. Η ύπαρξη, όμως, τέτοιου είδους κοινωνικών ανισοτήτων δεν απαλλάσσει κανέναν -άνδρα ή γυναίκα- από την ατομική του ευθύνη για όσα συμβαίνουν. Είναι και ευθύνη της κάθε γυναίκας να αντισταθεί σε κάθε είδους ανισότητα σε βάρος της, όπως και κάθε άνδρα για τη στάση του απέναντι σε κάθε γυναίκα, σύντροφο, συνάδελφο, ερωμένη κ.λ.π. Το στοιχείο της προσωπικής ευθύνης διαφαίνεται, στην περίπτωση του βιασμού, και από το γεγονός πως δεν είναι όλοι οι άνδρες βιαστές.

2

Βιασμός

Αν εξετάσουμε το θέμα του βιασμού μέσα από μια ψυχοδυναμική οπτική, θα πρέπει να τονίσουμε πως ο βιασμός είναι μεν μία σεξουαλική συμπεριφορά, που, όμως, εξυπηρετεί κυρίως μη σεξουαλικούς σκοπούς και αντικατοπτρίζει θεμελιακές δυσκολίες διαχείρισης της επιθετικότητας. Είναι μια εγκληματική συμπεριφορά αλλά, ταυτόχρονα, και σύμπτωμα σοβαρής ψυχικής διαταραχής και προσωπικών βιωμάτων βίας. Τουλάχιστον το 50%  των νεαρής ηλικίας βιαστών έπεσαν θύματα  είτε φυσικής βίας, είτε έγιναν μάρτυρες άσκησης ενδοοικογενειακής βίας, είτε παραμελήθηκαν ως παιδιά από τους γονείς τους. Τα προσωπικά βιώματα, όμως, είναι μόνο ένα μέρος της εξήγησης ύπαρξης τέτοιων φαινομένων στην κοινωνία.

Σημαντικό ρόλο παίζουν οι αξίες γύρω από τη σεξουαλικότητα, τον τρόπο στάσης και σχέσης των δύο φύλων καθώς και τα πρότυπα που κυριαρχούν στην κοινωνία και στα Μ.Μ.Ε. Στα Μ.Μ.Ε., οι νέοι άνδρες παρουσιάζονται, συνήθως, ως μονίμως ερωτικά ερεθισμένοι και έτοιμοι για «δράση», οι δε κοπέλες σαν αναμένουσες Barbies, πάντα στην τρίχα και με ύφος πολλά υποσχόμενο…

Η μεγάλη πλειοψηφία των βιασμών δεν γίνεται σε σκοτεινά πάρκα και έρημους δρόμους, όπως οι περισσότεροι πιστεύουν. Ο πλέον συνήθης βιασμος γίνεται από κάποιον νέο άνδρα που, αρχικά, φαίνεται πολύ συμπαθής και γοητευτικός. Είναι μύθος πως ο βιαστής ωθείται στην πράξη αυτή εξαιτίας μιας ιδιαίτερα έντονης σεξουαλικής ορμής που πυροδοτείται από την προκλητική σεξουαλικά συμπεριφορά της γυναίκας ή πως πρόκειται για άτομο με σεξουαλικά απωθημένα ή για διεστραμμένο σεξομανή. Όλες οι κλινικές έρευνες αποδεικνύουν πως τα   κίνητρα του βιαστή είναι, κυρίως, μη σεξουαλικά.

Υπάρχουν διάφορα είδη βιασμών. Αυτός που προβάλλεται, σχεδόν πάντα, από τα Μ.Μ.Ε. είναι ο βιασμός διαμέσου επίθεσης κάποιου αγνώστου στη γυναίκα. Αυτού του είδους οι βιασμοί, όμως, αποτελούν μόνο το 10% του συνόλου των βιασμών. Η μεγαλύτερη κατηγορία βιασμών είναι αυτή όπου το θύμα γνωρίζει λίγο-πολύ το θύτη. Είναι ο νυν ή ο πρώην σύζυγος ή σύντροφος ή κάποιος άλλος γνωστός της γυναίκας. Τέτοιου είδους βιασμοί, όμως, δεν «πουλάνε» στα Μ.Μ.Ε.

Ο πιο συχνός, διεθνώς, βιασμός είναι αυτός που γίνεται, συνήθως, προσχεδιασμένα και εξαιτίας μίας ανάγκης άσκησης εξουσίας και καθολικού ελέγχου επάνω σε ένα άλλο άτομο. Η χρησιμοποίηση της σεξουαλικότητας αποτελεί για το βιαστή ίσως το μοναδικό μέσο να απαλλαγεί, έστω και προσωρινά, από τα βαθιά αισθήματα ανεπάρκειας, αδυναμίας και, μερικές φορές, από την αίσθηση μιας ανεπαρκούς ταυτότητας φύλου που τον διακατέχουν. Στην περίπτωση αυτή, η σεξουαλική επίθεση γίνεται για το δράστη μία δοκιμασία της επάρκειας και της αξίας του ως ανθρώπου και άνδρα.

Οι συνέπειες ενός βιασμού είναι, συνήθως, πολύ σοβαρές για τη γυναίκα. Η αυτοεκτίμηση και η αυτοπεποίθησή της πλήττονται σημαντικά. Τα αισθήματα ντροπής, ενοχής, προσωπικής ευθύνης, κατάθλιψης, ανασφάλειας και έλλειψης εμπιστοσύνης είναι πολύ έντονα, που, σε συνδυασμό με την αντίδραση του περιβάλλοντος, την άγνοια και την προκατάληψη που,συνήθως, υπάρχει  μεταξύ των διαχειριστών της εγκληματικής αυτής πράξης -αν, τελικά, η κοπέλα αποφασίσει να την καταγγείλει- συμβάλλουν στο να μην αποκατασταθούν ποτέ τα τραύματα της συναισθηματικής της ζωής, εξαιτίας του βιασμού.

Ο βιασμός αποτελεί για διάφορους λόγους -προσωπικούς και κοινωνικούς- μία ωμή έκφραση της ανάγκης του άνδρα να ασκεί εξουσία επάνω στη γυναίκα. Μόνο μέσα από μία συστηματική προσπάθεια κατανόησης των πολλαπλών διαστάσεων της εγκληματικής αυτής πράξης και της αλλαγής του τρόπου παρουσίασής της προς την κοινωνία, μπορεί να αρχίσει να διαφοροποιείται και η δυναμική που την προκαλεί.

Για την υπηρεσία online ψυχολόγος , (online συνεδρίες) κάντε κλικ ΕΔΩ

Για ραντεβού στο γραφείο του Σάββα Ν. Σαλπιστή , Ph.D. , κάντε κλικ ΕΔΩ

Σάββας Ν. Σαλπιστής, Ph.D., Κλινικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης

Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής

Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης

 Share on Facebook


Σάββας Ν. Σαλπιστής, Ph.D.

 

Σάββας Ν. Σαλπιστής, Ph.D., Κλινικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης

Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής

Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης