Δεν υπάρχει κάποιος κοινά αποδεκτός ορισμός για το τι είναι οι διατροφικές διαταραχές (Δ.Δ.). Πριν από μερικά χρόνια, δύο κορυφαίοι ερευνητές των Δ.Δ. πρότειναν τον εξής ορισμό που είναι και ο πληρέστερος μέχρι στιγμής:
«Η διατροφική διαταραχή είναι μία επίμονη μορφή διαταραχής του τρόπου λήψης τροφής ή της συμπεριφοράς ελέγχου του βάρους που επιδεινώνει εμφανέστατα τη σωματική υγεία και τον ψυχοκοινωνικό τρόπο λειτουργίας. Παράλληλα, αυτή η κατάσταση δεν θα πρέπει να είναι το αποτέλεσμα κάποιας γνωστής ιατρικής πάθησης (π.χ. ένας όγκος στον υποθάλαμο) ή κάποιας άλλης ψυχιατρικής διαταραχής (π.χ. αγχώδης διαταραχή)».
Η τροφή ως γλώσσα του ψυχικού πόνου
Οι διατροφικές διαταραχές σπάνια αφορούν αποκλειστικά το φαγητό ή την εξωτερική εμφάνιση. Στην πραγματικότητα, λειτουργούν ως μια «σιωπηλή γλώσσα». Μέσω αυτής, το άτομο προσπαθεί να διαχειριστεί αβάσταχτα συναισθήματα. Όταν ο ψυχικός πόνος ή το άγχος δεν γίνονται λέξεις, το σώμα γίνεται το πεδίο της σύγκρουσης. Η άρνηση της τροφής ή η βουλιμική ξέσπαση αποτελούν συχνά μια απελπισμένη προσπάθεια επικοινωνίας. Το άτομο προσπαθεί να εκφράσει κάτι που δυσκολεύεται να παραδεχθεί ακόμη και στον εαυτό του.
Οι διατροφικές διαταραχές μπορεί να έχουν διάφορες μορφές. Συνηθισμένες διαταραχές της συμπεριφοράς λήψης τροφής είναι η ψυχογενής ανορεξία, δηλαδή ένας ιδιαίτερα περιορισμένος και ελεγχόμενος τρόπος διατροφής που αποσκοπεί στην απώλεια βάρους, και η ψυχογενής βουλιμία, δηλαδή ένας ανεξέλεγκτος τρόπος κατανάλωσης μεγάλων ποσοτήτων τροφής σε σύντομο χρονικό διάστημα. Και οι δύο αυτές διατροφικές διαταραχές συνυπάρχουν, συνήθως, με διάφορες μορφές συμπεριφορών ελέγχου του βάρους, για παράδειγμα, προκλητοί έμετοι ή ακραία σωματική άσκηση. Το σωματικό βάρος ποικίλει, επίσης, πολύ, από την υπερβολική ισχνότητα έως το υπερβολικό -άνω του μέσου φυσιολογικού- βάρος.
Νιώθετε ότι η σχέση σας με το φαγητό έχει μετατραπεί σε έναν καθημερινό αγώνα ελέγχου και ενοχών; Δεν χρειάζεται να περπατήσετε αυτόν τον δρόμο μόνοι σας. Κάντε το πρώτο βήμα προς την εσωτερική σας γαλήνη ξεκινώντας μια online συνεδρία ψυχοθεραπείας.
Οι διατροφικές διαταραχές δεν αφορούν μόνο το φαγητό, αλλά αποτελούν βαθιά ψυχικά ζητήματα που σχετίζονται με τον έλεγχο και την αυτοεικόνα.
Ο σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στις διάφορες Δ.Δ. είναι δύσκολος και συχνά αυθαίρετος. Είναι σύνηθες το ίδιο άτομο να εναλλάσσεται ανάμεσα σε διαφορετικές διαγνώσεις στη διάρκεια της Δ.Δ. Κοινό στοιχείο όλων των Δ.Δ. είναι η υπερβολική ενασχόληση με το σώμα, το βάρος και η διατροφή, καθώς και μια αυτοεκτίμηση που επηρεάζεται άμεσα και υπερβολικά από τον τρόπο που βιώνονται αυτοί οι παράγοντες.
Οι Δ.Δ. είναι συνηθέστερες στα κορίτσια και στις νέες γυναίκες, εμφανίζονται, όμως, και σε αγόρια. Υπολογίζεται πως ένα ποσοστό 4-5% του συνόλου των γυναικών πληρούν σε κάποια περίοδο της ζωής τους τα κριτήρια κάποιας Δ.Δ. Υπάρχει, όμως, και ένα άγνωστο ποσοστό που καταφέρνει να αποκρύπτει τα προβλήματά του.
Σύμφωνα άλλωστε με τα διεθνή δεδομένα και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), οι διατροφικές διαταραχές αποτελούν μια από τις σοβαρότερες προκλήσεις για την ψυχική υγεία παγκοσμίως, καθιστώντας την έγκαιρη αναγνώρισή τους ζωτικής σημασίας.
Η εσωτερική «φωνή» της διαταραχής
Ένα από τα πιο δύσκολα σημεία είναι η εσωτερική φωνή που συνοδεύει τις διατροφικές διαταραχές. Πρόκειται για έναν αυστηρό εσωτερικό κριτή που υπαγορεύει κανόνες και τιμωρίες. Αυτή η φωνή πείθει το άτομο ότι η αξία του είναι ανάλογη με τον αριθμό στη ζυγαριά. Δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο ενοχής και ντροπής μετά από κάθε γεύμα. Η ψυχοθεραπεία στοχεύει στον εντοπισμό αυτής της φωνής. Το άτομο μαθαίνει να την αμφισβητεί και να την αντικαθιστά με μια φωνή αυτοφροντίδας και κατανόησης.
Οι επίσημες ψυχιατρικές διαγνωστικές ομάδες Δ.Δ. είναι τρεις:
η Δ.Δ. μη προσδιοριζόμενη αλλιώς (U.N.S.), όταν δεν πληρούνται πλήρως τα κριτήρια των δύο προηγούμενων διαγνώσεων (π.χ. μια βουλιμική συμπεριφορά χωρίς αντισταθμιστικές ενέργειες, δηλαδή, εμέτους)
Τα τελευταία χρόνια, έχει παρατηρηθεί μια μορφή Δ.Δ. που έχει να κάνει με έναν εξεζητημένο τρόπο υγιεινής διατροφής (ορθορεξία), διαμέσου κατανάλωσης άκρως υγιεινών τροφών ή/και ακραίου τρόπου σωματικής άσκησης, σε σημείο που να βλάπτεται το ίδιο το σώμα. Θεωρείται πως στην ομάδα αυτή υπάρχουν αρκετοί άνδρες με Δ.Δ.
Παράγοντες κινδύνου
Οι διατροφικές διαταραχές εμφανίζονται σε πολύ διαφορετικά μεταξύ τους άτομα. Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά και ο Εθνικός Οργανισμός Διατροφικών Διαταραχών (NEDA), η εμφάνιση αυτών των διαταραχών δεν οφείλεται σε μία μόνο αιτία, αλλά σε μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικο-πολιτισμικών παραγόντων.
Η ψευδαίσθηση του απόλυτου ελέγχου
Ένα κεντρικό στοιχείο που συναντάμε συχνά στις διατροφικές διαταραχές είναι η ανάγκη για έλεγχο. Σε μια ζωή που βιώνεται ως χαοτική, ο έλεγχος της τροφής προσφέρει μια πρόσκαιρη αίσθηση δύναμης. Το άτομο νιώθει ότι «καταφέρνει» κάτι δύσκολο και αυτό προσφέρει μια εφήμερη ικανοποίηση. Ωστόσο, αυτή η ανάγκη για τελειοθηρία καταλήγει να γίνεται ένας αμείλικτος δυνάστης. Η αυτονομία που αναζητά το άτομο χάνεται τελικά μέσα στον καταναγκασμό των θερμίδων.
Η σημασία της εσωτερικής ασφάλειας
Διάφορες δυσκολίες στη διάρκεια της ανάπτυξης εμποδίζουν τη δημιουργία εσωτερικής ασφάλειας. Αυτό επηρεάζει τη σταθερή αυτοεκτίμηση που απαιτείται για μια αυτόνομη ζωή. Το άτομο γίνεται ευάλωτο απέναντι στις επιρροές του περίγυρου. Εξωτερικές πιέσεις, όπως οικογενειακά προβλήματα ή ένας χωρισμός, ενισχύουν την αίσθηση αβεβαιότητας.
Κοινωνικά πρότυπα και αισθήματα ανεπάρκειας
Το να είναι κάποιος λεπτός και επιτυχημένος αποτελεί βασική αξία της σύγχρονης κοινωνίας. Για όσους αισθάνονται αδύναμοι, αυτά τα μέτρα «επιτυχίας» προκαλούν έντονη ανασφάλεια και φόβο αποτυχίας. Για ορισμένους, τα αισθήματα ανεπάρκειας οδηγούν σε εμμονές με το σωματικό βάρος. Αυτό συχνά προκαλεί ανορεκτικές ή βουλιμικές συμπεριφορές.
Προσωπικότητα και διατροφικές διαταραχές
Στοιχεία όπως η παρορμητικότητα και η συναισθηματική αστάθεια συνδέονται με την ψυχογενή βουλιμία. Αντίθετα, η τελειοθηρία και ο υπερβολικός έλεγχος χαρακτηρίζουν συχνά την ψυχογενή ανορεξία. Ρόλο παίζει επίσης η θετική ανταπόκριση του περίγυρου στην αρχική απώλεια βάρους. Συχνά, οι διατροφικές διαταραχές ξεκινούν μετά από ένα στρεσογόνο γεγονός ή μια κρίση.
Οι διατροφικές διαταραχές είναι συχνά η σιωπηλή κραυγή ενός βαθύτερου ψυχικού πόνου. Μην αφήνετε την ανασφάλεια και την εσωτερική κριτική να ορίζουν την αξία σας. Επικοινωνήστε μαζί μου σήμερα για να διερευνήσουμε μαζί τις πραγματικές αιτίες και να βρούμε την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση.
Η ψυχογενής ανορεξία δημιουργεί την ψευδαίσθηση του απόλυτου ελέγχου, εγκλωβίζοντας συχνά το άτομο σε μια διαστρεβλωμένη εικόνα του εαυτού του.
Η παγίδα της ψηφιακής τελειότητας
Στη σύγχρονη εποχή, οι διατροφικές διαταραχές τροφοδοτούνται συχνά από τα κοινωνικά δίκτυα. Η συνεχής έκθεση σε φιλτραρισμένες και επεξεργασμένες εικόνες δημιουργεί μια διαστρεβλωμένη αντίληψη της πραγματικότητας. Ο χρήστης συγκρίνει την αληθινή του εικόνα με μια ψηφιακή ψευδαίσθηση. Αυτή η σύγκριση γεννά αισθήματα κατωτερότητας και σωματικής δυσαρέσκειας. Η ανάγκη για κοινωνική αποδοχή μέσω των «likes» μετατρέπεται σε εμμονή για το τέλειο σώμα. Έτσι, το άτομο εγκλωβίζεται σε έναν ατέρμονο αγώνα επίτευξης ανέφικτων προτύπων.
Η οικογένεια αποτελεί το πρωταρχικό περιβάλλον όπου διαμορφώνεται η σχέση μας με τον εαυτό μας. Συχνά, οι διατροφικές διαταραχές αναπτύσσονται σε περιβάλλοντα όπου η έκφραση των συναισθημάτων είναι περιορισμένη. Σε οικογένειες με υψηλές απαιτήσεις επιτυχίας, το παιδί μπορεί να νιώθει ότι η αξία του εξαρτάται από τις επιδόσεις του. Η διαταραχή της τροφής γίνεται τότε ένας τρόπος «διαμαρτυρίας» ή αναζήτησης προσοχής. Η οικογενειακή θεραπεία βοηθά στην αναγνώριση αυτών των μοτίβων. Στόχος είναι να μετατραπεί η κριτική σε ουσιαστική αποδοχή και στήριξη.
Η θεραπευτική πορεία προς την αποδοχή
Η έξοδος από τον φαύλο κύκλο δεν είναι μια απλή διαδικασία «σωστής διατροφής». Απαιτεί μια βαθιά κατάδυση στον εσωτερικό κόσμο του ατόμου. Η θεραπεία στοχεύει στην αποκατάσταση της σχέσης με τον εαυτό. Είναι σημαντικό το άτομο να μάθει να αναγνωρίζει τις συναισθηματικές του ανάγκες. Δεν πρέπει να χρησιμοποιεί το σώμα του ως μέσο αυτοτιμωρίας. Η υποστήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας είναι απαραίτητη. Μόνο έτσι η εμμονή με το βάρος θα μετατραπεί σε αυθεντική φροντίδα για την ύπαρξη. Η αναζήτηση εξειδικευμένης βοήθειας, είτε μέσα από την ατομική ψυχοθεραπεία είτε μέσω αξιόπιστων φορέων υποστήριξης όπως η Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία ΑΝΑΣΑ, αποτελεί το πιο καθοριστικό βήμα για να μετατραπεί η εμμονή με το βάρος σε μια αυθεντική φροντίδα για την ύπαρξη.
Η αποδοχή και η ουσιαστική φροντίδα του εαυτού σας είναι εφικτή, αρκεί να ζητήσετε την κατάλληλη υποστήριξη. Κλείστε ένα ραντεβού στο γραφείο μου και επιτρέψτε στον εαυτό σας να χτίσει από την αρχή μια υγιή και απελευθερωμένη σχέση με το σώμα και την τροφή.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Dr. Σάββα Σαλπιστή.
Η αναδημοσίευση ή χρήση μέρους του κειμένου επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο με την παράθεση
ενεργού συνδέσμου (active link)
που θα οδηγεί στην πηγή.
