Αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση: Ποιες οι διαφορές;

Η κοπέλα που κάθονταν απέναντί μου, απαντώντας στην ερώτησή μου για τους λόγους που με επισκέφθηκε, είπε:

“Θεωρώ πως είμαι ένα ασφαλές άτομο με καλή αυτοπεποίθηση. Απολαμβάνω τη συντροφιά των ατόμων που επιλέγω να συναναστρέφομαι, δεν έχω κανένα πρόβλημα να βρίσκομαι ανάμεσα σε πολύ κόσμο ή να γνωρίζω καινούργια άτομα και μου αρέσουν οι προκλήσεις στη ζωή. Έχω διαπιστώσει, όμως, πως η αυτοεκτίμησή μου είναι ελεεινή”.

Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν τη διαφορά ανάμεσα σε αυτούς τους δύο όρους. Είναι πολλοί αυτοί που νομίζουν πως η αυτοπεποίθηση και η αυτοεκτίμηση είναι είτε το ίδιο πράγμα, είτε πως η ύπαρξη καλής αυτοπεποίθησης σημαίνει απαραίτητα και την παράλληλη ύπαρξη μιας καλής αυτοεκτίμησης ή το αντίστροφο. Τα πράγματα, όμως, είναι πολύ διαφορετικά.

Τι είναι η αυτοπεποίθηση;

Η αυτοπεποίθηση αφορά στη βεβαιότητα για τις ικανότητές μας. Επομένως, δεν χρειάζεται να αφορά σε κάτι ιδιαίτερο. Μπορεί να σχετίζεται με την εργασία ή τον αθλητισμό. Ωστόσο, η επάρκεια αυτή δεν είναι σταθερή. Εξαρτάται άμεσα από τα επιτεύγματά μας και απαιτεί συνεχή προσπάθεια.

Το σημαντικό εδώ είναι η βεβαιότητα του ίδιου του ατόμου για την επάρκειά του σε διάφορους τομείς. Κάποιοι έχουν αυτοπεποίθηση σχεδόν σε όλους τους τομείς της ζωής τους, ενώ κάποιοι άλλοι σε ορισμένους μόνο.

Η αυτοπεποίθηση δεν είναι σταθερή στη διάρκεια της ζωής μας. Υπάρχουν φάσεις της ζωής μας στη διάρκεια των οποίων μπορεί να νιώθουμε δυνατοί και επαρκείς. Αντίθετα, υπάρχουν άλλες περίοδοι —ιδιαίτερα εάν μας έχει συμβεί κάτι δυσάρεστο— όπου νιώθουμε το αντίθετο. Η καλή αυτοπεποίθηση δεν είναι αυτοφυής. Εξαρτάται άμεσα από το τι πραγματικά έχουμε καταφέρει. Για να διατηρηθεί αυτή η πεποίθηση επάρκειας, απαιτείται συνεχής προσπάθεια και έκθεση σε νέες προκλήσεις.

Χαμηλή αυτοπεποίθηση

Λίγα είναι τα πράγματα που οι επιπτώσεις τους μπορεί να είναι τόσο καταστροφικές ή καθοριστικές όσο η ύπαρξη μιας χαμηλής αυτοπεποίθησης. Αυτό είναι κάτι που μπορεί να συμβεί οποτεδήποτε και σε οποιαδήποτε κατάσταση και, μερικές φορές, χωρίς την παραμικρή προειδοποίηση. Όλοι μας, κάποια στιγμή, έχουμε βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να πάμε με αυτοπεποίθηση σε μία πρόκληση ή υποχρέωση που έπρεπε να αντιμετωπίσουμε και ξαφνικά να νιώσουμε εντελώς ανήμποροι να ανταποκριθούμε. Αυτό μπορεί να συμβεί εξαιτίας κάποιου απρόοπτου συμβάντος ή εξαιτίας κάποιου προσώπου με το οποίο δεν μπορέσαμε με τίποτα να συνεργαστούμε ή να συνεννοηθούμε.

Το να νιώσουμε χαμηλή αυτοπεποίθηση σε κάποιες καταστάσεις δεν είναι παράξενο. Συμβαίνει σε όλους και η συνειδητοποίησή τους αποτελεί ένδειξη αυτογνωσίας. Μόνο κάποιος που έχει παντελή έλλειψη αυτογνωσίας μπορεί να νιώθει γεμάτος αυτοπεποίθηση σε κάθε είδους κατάσταση. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως η απόκτηση μιας καλής αυτοπεποίθησης περνά μέσα από τη βελτίωση της αυτογνωσίας μας. Η αυτογνωσία αποτρέπει την έκθεσή μας σε καταστάσεις που δεν έχουμε τις προϋποθέσεις να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά και, ως εκ τούτου, προστατεύει την αυτοπεποίθησή μας από το να πληγεί.

Η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης μέσω της ψυχοθεραπείας μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις με αυθεντικότητα και λιγότερο φόβο αποτυχίας.

Τι είναι η αυτοεκτίμηση;

Πώς γίνεται κάποια άτομα, που φαίνεται πως διαθέτουν τα πάντα —ομορφιά, κοινωνική καταξίωση, περιουσία, υψηλή μόρφωση, αυτοπεποίθηση και διάφορα άλλα χαρίσματα— να αισθάνονται αποτυχημένα και ανεπαρκή; Η απάντηση είναι, με κάθε σιγουριά, πως έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση. Έχουν, δηλαδή, την αίσθηση πως ΔΕΝ αξίζουν.

Η αυτοεκτίμηση είναι η βασική αίσθηση που έχουμε για τον εαυτό μας και την αξία του. Αρχίζει να θεμελιώνεται ήδη από την παιδική μας ηλικία, τότε που είμαστε ανοιχτοί και ευάλωτοι απέναντι σε αυτούς από τους οποίους εξαρτόμαστε βιολογικά και συναισθηματικά. Σε εκείνη την ηλικία δεν διαθέτουμε ακόμα επαρκείς άμυνες για να αυτοπροστατευτούμε.

Στο βαθμό που εισπράττουμε αγάπη, επιβεβαίωση και αποδοχή για αυτό που πραγματικά είμαστε —αρχικά από τα πρόσωπα του άμεσου και, στη συνέχεια, από αυτά του ευρύτερου κοινωνικού μας περιβάλλοντος— σε ανάλογο βαθμό χτίζεται και η αυτοεκτίμησή μας. Πολλοί ενήλικες, όμως, ως γονείς, δυσκολεύονται να διαχωρίσουν τις ανάγκες του παιδιού από τις δικές τους. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που, ενώ βλέπουμε παιδιά φαινομενικά αγαπητά και καλά φροντισμένα, τα κενά στην αυτοεκτίμησή τους είναι μεγάλα.

Σύμφωνα με το Psychology Today, η εσωτερική αξία αποτελεί τον πυρήνα της προσωπικότητας.

Τα χαρακτηριστικά της χαμηλής αυτοεκτίμησης

Το άτομο που έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, όσα πράγματα και αν έχει καταφέρει στη ζωή του, πάντα θα διακατέχεται από το φόβο μήπως αποτύχει. Δεν θα εκτιμά αυτά που έχει καταφέρει και θα έχει την ανάγκη να επιτύχει ακόμα περισσότερα, για να αισθανθεί, έστω και για λίγο, πως αξίζει. Δεν αντέχει την κριτική, αλλά συχνά ούτε και τα κολακευτικά σχόλια για τον εαυτό του.

Αυτοεκτίμηση vs Αυτοπεποίθηση: Οι βασικές διαφορές

Με άλλα λόγια, η αυτοπεποίθηση αφορά στο τι μπορούμε να κάνουμε/καταφέρουμε, ενώ η αυτοεκτίμηση σε αυτό που θεωρούμε πως είμαστε. Η αυτοεκτίμηση αφορά σε μια εσωτερική αίσθηση για τον εαυτό μας.

• Όταν έχουμε καλή αυτοεκτίμηση, νιώθουμε ευχαριστημένοι με τον εαυτό μας και ταυτόχρονα αγαπητοί και αποδεκτοί από τους άλλους για αυτό που είμαστε. Νιώθουμε πως αξίζουμε.

• Ένα άτομο με χαμηλή αυτοεκτίμηση, συνήθως, υποτιμά ή υπερεκτιμά τις ικανότητές του.

• Αντίστροφα, ένα άτομο με καλή αυτοεκτίμηση έχει μια ρεαλιστική εικόνα για τις πραγματικές του ικανότητες.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως η αυτοεκτίμηση μας κάνει να νιώθουμε ασφαλείς ως άτομα, ενώ η αυτοπεποίθηση μας δίνει ώθηση να επιχειρούμε, να δοκιμάζουμε καινούργια πράγματα και να αποκτούμε νέες εμπειρίες.

Προβλήματα προκύπτουν όταν συγχέουμε αυτές τις δύο έννοιες και νομίζουμε ή πιστεύουμε πως είμαστε αυτά που κάνουμε. Όταν, δηλαδή, θεωρούμε πως αξία έχει μόνον αυτό που καταφέρνουμε και όχι αυτό που είμαστε στην πραγματικότητα.

Αυτό το τελευταίο ίσχυε και για την κοπέλα που προανέφερα. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση που πίστευε πως έχει, οφειλόταν στο ότι θεωρούσε πως αξίζει ως άτομο μόνον όταν καταφέρνει διάφορα πράγματα. Η αυτοεκτίμησή της, δηλαδή, βασιζόταν κατά κύριο λόγο στις επιδόσεις της και στο πώς τις υποδέχονταν οι άλλοι. Γνώριζε τις ικανότητές της και πως μπορεί να ανταπεξέλθει σε ό,τι και αν της ζητούνταν, πίστευε όμως πως αξίζει μόνον τότε και όχι για αυτό που ήδη είναι ως οντότητα.

Οι διάφορες εκδοχές

Είναι γεγονός πως ο συνδυασμός αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης μπορεί να προσλάβει διάφορες μορφές στους ανθρώπους. Κάπως απλουστευμένα, θα μπορούσαμε να διακρίνουμε τέσσερις διαφορετικούς συνδυασμούς:

1. Υψηλή αυτοεκτίμηση και υψηλή αυτοπεποίθηση: Τα άτομα αυτά πιστεύουν στον εαυτό και στις ικανότητές τους στους διάφορους τομείς της ζωής τους. Δεν έχουν έπαρση για αυτά που καταφέρνουν και αγαπούν ή αποδέχονται τον εαυτό τους ασχέτως επιδόσεων.

2. Χαμηλή αυτοεκτίμηση αλλά υψηλή αυτοπεποίθηση: Τα άτομα αυτά γνωρίζουν και αναγνωρίζουν τις ικανότητές τους, όμως, παρ’ όλα αυτά, δεν νιώθουν επαρκείς ως άτομα στο βάθος τους.

3. Υψηλή αυτοεκτίμηση αλλά χαμηλή αυτοπεποίθηση: Τα άτομα εκτιμούν τον εαυτό τους, αν και γνωρίζουν πως οι επιδόσεις τους δεν είναι ιδιαίτερα καλές. Γνωρίζουν, για παράδειγμα, πως δεν είναι ιδιαίτερα καλοί στα μαθήματα, στην εργασία ή σε άλλες δραστηριότητες, αλλά δεν νιώθουν πως αξίζουν λιγότερο από αυτούς που τα καταφέρνουν καλά.

4. Χαμηλή αυτοεκτίμηση και χαμηλή αυτοπεποίθηση: Τα άτομα αυτά δεν εκτιμούν τον εαυτό τους για αυτό που είναι, αλλά ταυτόχρονα δεν νιώθουν πως μπορούν να τα καταφέρουν καλά σε κάτι.

Παράδειγμα καλής αυτοπεποίθησης / χαμηλής αυτοεκτίμησης

Η κοπέλα, στην οποία αναφέρθηκα στην αρχή αυτού του άρθρου, περιέγραψε ένα περιστατικό που αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα καλής αυτοπεποίθησης, αλλά όχι και ανάλογα καλής αυτοεκτίμησης:

“Ήμουν 16 ετών και ένα αγόρι μου είπε πως τα κορίτσια δεν μπορούν να παίξουν ποδόσφαιρο. Όταν πήγα σπίτι, ανέφερα στον πατέρα μου την επιθυμία μου να γραφτώ σε μια ποδοσφαιρική ομάδα. ‘Αν το θέλεις τόσο πολύ, κάνε το‘, μου είπε. Έτσι κι έγινε. Γράφτηκα στη γυναικεία ομάδα ενός μεγάλου συλλόγου και άρχισα να παίρνω μεγάλη χαρά παίζοντας ποδόσφαιρο, στο οποίο τα κατάφερνα πολύ καλά. Γνώρισα πολλούς ανθρώπους, απέκτησα αρκετούς φίλους, ταξιδέψαμε σε πολλές χώρες και απόλαυσα τα χρόνια εκείνα.”

Το παράδειγμα αυτό δείχνει, αρχικά, πως η συγκεκριμένη κοπέλα είχε καλή αυτοπεποίθηση. Ένα αγόρι της είπε πως τα κορίτσια δεν μπορούν να παίξουν ποδόσφαιρο, αλλά αυτή ήταν βέβαιη πως και τα κορίτσια μπορούν. Δεν έμεινε όμως σε αυτή της την πεποίθηση.

Εάν διέθετε εξίσου καλή αυτοεκτίμηση, θα αρκούνταν να σκεφθεί από μέσα της ή και να επιχειρηματολογήσει περί του αντιθέτου. Δεν θα ένιωθε την “υποχρέωση” να το αποδείξει, και μάλιστα έμπρακτα, λες και από τη γνώμη του αγοριού εξαρτιόταν η επιβεβαίωση της αξίας της. Αντ’ αυτού, θα μπορούσε να σκεφθεί τι άλλο θα της άρεσε να κάνει στον ελεύθερό της χρόνο (π.χ. χορό, γυμναστική, μουσική), χωρίς να ξεκινήσει το ποδόσφαιρο κυρίως για να “απαντήσει” στην αμφισβήτηση των άλλων.

Θα μπορούσαμε να πούμε πως η αυτοπεποίθηση αποτελεί μέρος της αυτοεκτίμησης. Η αυτοεκτίμηση είναι μια ευρύτερη έννοια, αποτελώντας τον «όρο ομπρέλα» κάτω από τον οποίο υπάρχουν διάφορες υποκατηγορίες, μεταξύ αυτών και η αυτοπεποίθηση.

Πώς η αυτοεκτίμηση επηρεάζει τη ζωή μας

Το πόσο καλή είναι η αυτοπεποίθησή μας επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητά μας να καταφέρνουμε πράγματα. Για παράδειγμα, κάποιος που πιστεύει πως θα τα πάει καλά σε μια συνέντευξη εργασίας, έχει πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να τα καταφέρει από αυτόν που δεν το πιστεύει ιδιαίτερα. Η αυτοεκτίμηση, όπως προαναφέραμε, έχει να κάνει με την αξία που πιστεύουμε πως έχουμε ως άτομα, ασχέτως επιτευγμάτων και επιδόσεων. Ως εκ τούτου, είναι σαφές πως η αίσθηση αυτοεκτίμησης έχει πολύ μεγαλύτερες επιπτώσεις απ’ ό,τι αυτή της αυτοπεποίθησης. Η αυτοεκτίμηση επηρεάζει στην κυριολεξία τα πάντα στη ζωή μας!

Επίλογος 

Η σημαντικότερη σχέση που έχουμε στη ζωή είναι αυτή με τον εαυτό μας. Εάν η σχέση με τον εαυτό μας δεν λειτουργεί ικανοποιητικά, τότε δυσκολεύουν και οι υπόλοιπες σχέσεις μας. Επομένως, είναι πολύ σημαντικό να αποκτήσουμε αυτογνωσία. Με αυτόν τον τρόπο θα γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και θα συμφιλιωθούμε μαζί του. Αν επισημάνουμε στοιχεία που θέλουμε να βελτιώσουμε, ας το προσπαθήσουμε χωρίς να απορρίπτουμε αυτό που ήδη είμαστε.

Παράλληλα, δεν είναι λάθος να μας αρέσουν τα θετικά σχόλια ή να θέλουμε να είμαστε ικανοί και δημιουργικοί. Αρκεί όλα αυτά να μην αποτελούν αυτοσκοπό. Επιπλέον, τα επιτεύγματά μας δεν πρέπει να στοχεύουν στη συνεχή σύγκριση ή στην αποκλειστική επιβεβαίωση. Εάν το καταφέρουμε αυτό, τότε οι σχέσεις μας θα γίνουν ειλικρινέστερες και γονιμότερες

Τέλος, ποτέ δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούμε την έκφραση «Είμαι ή ήμουν λάθος». Μπορεί να κάνουμε λάθη, όμως αυτά δεν μας μετατρέπουν σε χειρότερους ανθρώπους· πρόκειται για εμπειρίες που οι περισσότεροι άνθρωποι βιώνουμε κάποια στιγμή. Μπορεί, λοιπόν, να κάνουμε λάθη, αλλά δεν είμαστε ποτέ ένα λάθος!

Κάποιος άγνωστος έγραψε κάποτε τις παρακάτω βαθυστόχαστες σκέψεις:

«Ένα άτομο χωρίς αυτοεκτίμηση ή εσωτερική αίσθηση ασφάλειας είναι ένα άτομο χωρίς πυρήνα. Είναι σαν ένα αυγό. Το κέλυφός του είναι σκληρό και δεν επιτρέπει τίποτα να μπει ή να βγει. Θεωρεί πως το κέλυφος αυτό τον προστατεύει, όταν όμως πέσει, το κέλυφος σπάει και όλο το περιερχόμενο αποκαλύπτεται.

 
Αντίθετα, ένα άτομο με αυτοεκτίμηση και με αίσθημα εσωτερικής ασφάλειας διαθέτει έναν σταθερό πυρήνα, όπως ακριβώς ένα ροδάκινο. Η φλούδα του είναι μαλακή και ελκυστική, και, όταν τύχει να πέσει, μπορεί μεν να μένουν πάνω της κάποια σημάδια, ο πυρήνας του όμως παραμένει ανέπαφος και σταθερός…»

Η οικοδόμηση μιας υγιούς σχέσης με τον εαυτό μας είναι μια διαρκής διαδικασία. Αν νιώθετε ότι η αυτοεκτίμηση σας χρειάζεται ενίσχυση, η ψυχοθεραπεία προσφέρει τον ασφαλή χώρο που αναζητάτε.

Μπορείτε να ξεκινήσετε αυτό το ταξίδι μέσα από online συνεδρίες ή συνεδρίες δια ζώσης.

Επικοινωνήστε μαζί μου για να καλλιεργήσουμε μαζί την εσωτερική σας ασφάλεια και αποδοχή.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προγραμματίστε τη συνάντησή μας στο γραφείο Ξεκινήστε την Online θεραπεία σας (από όπου κι αν βρίσκεστε)