Άγχος Αποχωρισμού στη Βρεφική Ηλικία: Συμπτώματα και Αντιμετώπιση

Άγχος αποχωρισμού: Γενικά

Το άγχος αποχωρισμού δημιουργεί συχνά καταστάσεις, ο χειρισμός των οποίων μπορεί να είναι μια πολύ δύσκολη υπόθεση. Για παράδειγμα, μπορεί τη μια μέρα να έχουμε ένα μωρό πολύ χαρούμενο και κοινωνικό. Το βρέφος αυτό πηγαίνει αδιαμαρτύρητα και με ευχαρίστηση από αγκαλιά σε αγκαλιά. Ωστόσο, την επόμενη μέρα, μπορεί να μην ανέχεται κανέναν άλλον. Ίσως, μάλιστα, να μην ανέχεται ούτε καν τον ίδιο του τον πατέρα. Αυτό το φαινόμενο δεν είναι κάτι το ασυνήθιστο ή απαραίτητα προβληματικό. Αντίθετα, πρόκειται συνήθως για ένα φυσιολογικό άγχος αποχωρισμού. Υπό κανονικές συνθήκες, αυτή η κατάσταση θα υποχωρήσει σταδιακά.

Συχνά, λέγεται πως δεν υπάρχει πιο τρυφερό πλάσμα από ένα βρέφος ηλικίας έξι μηνών περίπου. Το ίδιο ισχύει, ίσως, και για το βρέφος τρεις ή τέσσερις μήνες αργότερα.Παρόλα αυτά, το προνόμιο είσπραξης αυτής της τρυφερότητας το έχουν μόνο λίγοι εκλεκτοί. Αυτή η διαδικασία ξεκινά από την ηλικία των τεσσάρων μηνών περίπου. Φθάνει μάλιστα στο αποκορύφωμά της στην ηλικία των επτά με οκτώ μηνών. Τότε είναι που αρχίζει να εκδηλώνεται εντονότερα και το άγχος αποχωρισμού του παιδιού.

Ειδικότερα, τα πιο υπέροχα χαμόγελα και οι τρυφερές αγκαλίτσες χαρίζονται αποκλειστικά στον στενό κύκλο ατόμων. Αυτός ο κύκλος περιλαμβάνει το άμεσο περιβάλλον του παιδιού και κυρίως τη μητέρα. Κάτι ανάλογο αφορά και στη φροντίδα του παιδιού. Το βρέφος δεν θέλει να το ταΐζει ή να το αλλάζει ο οποιοσδήποτε άλλος πέρα από κάποια συγκεκριμένα άτομα.

Το αίσθημα ευθύνης του γονέα

Στην αρχή, η αίσθηση του γονέα πως είναι ο εκλεκτός της καρδιάς του παιδιού μπορεί να κολακεύει. Παράλληλα, όμως, αυτή η κατάσταση δημιουργεί και ένα αίσθημα ευθύνης. Ο γονέας συνειδητοποιεί πως το παιδί εξαρτάται πλέον σε μεγάλο βαθμό από τον ίδιο για να νιώθει καλά. Αυτή η συνειδητοποίηση είναι απαραίτητη για τη δημιουργία μιας σχέσης δεσμού με το παιδί. Επιπλέον, λειτουργεί ως αντιστάθμισμα απέναντι στην κούραση και στις δυσκολίες της φροντίδας. Αυτές οι δυσκολίες περιλαμβάνουν το ξύπνημα τις νύχτες, την προσκόλληση του παιδιού και τις εκδηλώσεις άγχους.

Τι θεωρείται ως άγχος αποχωρισμού;

Προκειμένου να είμαστε βέβαιοι αν πρέπει να ανησυχούμε, οφείλουμε να γνωρίζουμε ποιες αντιδράσεις είναι φυσιολογικές. Με αυτόν τον τρόπο, θα είμαστε σε θέση να τις διακρίνουμε από άλλες ενδείξεις προβλημάτων. Τέτοιες περιπτώσεις χρίζουν βέβαια ιδιαίτερης αντιμετώπισης.

Ως άγχος αποχωρισμού σε ένα βρέφος θεωρείται το άγχος που εκφράζεται μέσω έντονων αντιδράσεων. Αυτό συμβαίνει όταν υπάρχει διαφαινόμενη απειλή ή μεγάλος κίνδυνος αποχωρισμού από ένα αγαπημένο πρόσωπο. Επίσης, η αντίδραση αυτή πυροδοτείται από την πιθανότητα απώλειας ενός σημαντικού φροντιστή.

Ποιες είναι οι βασικές μορφές φόβου στη βρεφική ηλικία;

Συνήθως,τα περισσότερα βρέφη αλλάζουν στάση απέναντι σε άγνωστα άτομα γύρω στην ηλικία των 7-8 μηνών. Μάλιστα, κάποια παιδιά παρουσιάζουν αυτή την αλλαγή και λίγο νωρίτερα. Από την έναρξη αυτής της περιόδου, διακρίνουμε δύο βασικές μορφές φόβου στο παιδί:

• Ο πρώτος αφορά στο άγχος αποχωρισμού, δηλαδή στον φόβο του παιδιού να αποχωρισθεί τους γονείς του.

• Ο δεύτερος αφορά στον φόβο του παιδιού απέναντι σε άγνωστα πρόσωπα.

Όταν ένα βρέφος εκδηλώνει φόβο απέναντι σε «άγνωστα» πρόσωπα, όπως φίλοι ή παππούδες, υπάρχει εξήγηση. Συνήθως, αυτό δεν έχει να κάνει με το ίδιο το άτομο. Αντίθετα, σχετίζεται με τον τρόπο που το άτομο αυτό συμπεριφέρεται απέναντι στο παιδί. Ίσως πλησιάζει το παιδί περισσότερο από όσο αυτό αντέχει ή επιθυμεί. Επιπλέον, μπορεί να αποπειράται να το αγκαλιάσει χωρίς να λαμβάνει υπόψη τη διάθεση του βρέφους.

Αυτό σημαίνει πως πρέπει να αφήνουμε στο ίδιο το παιδί την πρωτοβουλία προσέγγισης. Είναι σημαντικό να σεβόμαστε τον προσωπικό του χώρο, όσο πολύ και αν λαχταρούμε την επαφή μαζί του.

Η σύνδεση ανάμεσα στο άγχος αποχωρισμού και τον φόβο για τους ξένους

Αν και οι δύο αυτές μορφές άγχους δεν είναι ταυτόσημες, συνδέονται άμεσα μεταξύ τους. Αυτό συμβαίνει κυρίως μετά την ηλικία των 6-8 μηνών. Όταν αφήνουμε ένα βρέφος σε κάποιο άλλο άτομο και αυτό διαμαρτύρεται έντονα, υπάρχει αβεβαιότητα. Συγκεκριμένα, δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι αν το κλάμα οφείλεται στο άγχος αποχωρισμού ή στον φόβο για το ξένο άτομο.

Πράγματι, ένα βρέφος νιώθει την ίδια απόγνωση όταν η μητέρα του δεν το παίρνει αγκαλιά, ενώ το έχει ανάγκη. Το ίδιο συμβαίνει και όταν η μητέρα το δίνει, παρά τη θέλησή του, στην αγκαλιά ενός άλλου.

Η διαχείριση της έντασης ενός βρέφους απαιτεί συχνά να έχουμε πρώτα εμείς οι ίδιοι την απαραίτητη εσωτερική ηρεμία. Αν αισθάνεστε ότι οι δικές σας αγωνίες δυσκολεύουν αυτή τη σύνδεση, η online ψυχοθεραπεία η μια συνεδρια δια ζωσης ,είναι ένας τρόπος να φροντίσετε τον εαυτό σας, ώστε να μπορείτε να φροντίσετε με τη σειρά σας το παιδί σας.

Η σημασία της ασφαλούς σχέσης δεσμού

Επιπλέον, πολλοί σύγχρονοι ερευνητές θεωρούν πως ο φόβο για τους ξένους είναι, στην ουσία, άγχος αποχωρισμού. Για τον λόγο αυτό, προτιμούν τον όρο «αντιδράσεις απέναντι σε ξένους». Πρόκειται για μια επιφυλακτικότητα που απορρέει από τη φάση ανάπτυξης του παιδιού. Εάν πρόκειται για έντονο φόβο, τότε ίσως το παιδί δεν έχει εξελίξει μια ασφαλή σχέση δεσμού με τον γονιό του.

Συμπερασματικά, αυτές οι αλλαγές στις σχέσεις του παιδιού είναι απόλυτα φυσιολογικές. Αποτελούν ένδειξη πως το παιδί αναπτύσσει την απαραίτητη σχέση δεσμού με την οικογένειά του. Αυτή η βάση είναι καθοριστική για την περαιτέρω ψυχοσυναισθηματική εξέλιξη του βρέφους.

Τι είναι η σχέση δεσμού και πώς αναπτύσσεται;

Είναι γεγονός ότι η επιβίωση κάθε βρέφους εξαρτάται απόλυτα από τη φυσική εγγύτητα με έναν ενήλικα. Ο ενήλικας αυτός οφείλει να του διασφαλίζει την απαραίτητη αίσθηση ασφάλειας. Ως εκ τούτου, θεωρείται πως το βρέφος διαθέτει από τη φύση του ένα σύστημα συμπεριφορών. Αυτό το σύστημα πριμοδοτεί την εγγύτητα με τον κατεξοχήν φροντιστή του. Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι αν ο φροντιστής μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτές τις πρωτογενείς ανάγκες.

Ως προστάδιο της σχέσης δεσμού θεωρείται το λεγόμενο κοινωνικό χαμόγελο του βρέφους. Αυτό ξεκινά από την ηλικία των 4 μηνών περίπου και γίνεται ολοένα και πιο επιλεκτικό. Συγκεκριμένα, το βρέφος χαρίζει το χαμόγελό του στα άτομα που γνωρίζει καλύτερα.

Οι τρεις σημαντικότεροι παράγοντες για τη σχέση δεσμού

Για την εξέλιξη μιας υγιούς σχέσης, τρεις είναι οι καθοριστικοί παράγοντες:

1. Η συναισθηματική ρύθμιση και η ανταπόκριση του γονέα Στη διάρκεια των πρώτων μηνών, η αποστολή του γονέα είναι πολυδιάστατη. Πέραν της πρακτικής φροντίδας, πρέπει να παρέχει προστασία και ασφάλεια. Επιπλέον, οφείλει να βοηθά το βρέφος να αναγνωρίζει και να ρυθμίζει τα συναισθήματά του. Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί δεν κατακλύζεται από πανικό ή αισθήματα καταστροφής. Στο βαθμό που ο γονέας «αποκωδικοποιεί» έγκαιρα το κλάμα, το παιδί μαθαίνει να αυτορυθμίζεται. Είτε πρόκειται για τροφή είτε για μια αγκαλιά, η άμεση ανταπόκριση χτίζει την εμπιστοσύνη.

2. Το ταμπεραμέντο και η «χημεία» μεταξύ γονέα και παιδιού Ο δεύτερος παράγοντας αφορά το ταμπεραμέντο του παιδιού. Επίσης, ρόλο παίζει η αλληλεπίδραση ανάμεσα στην προσωπικότητα του γονέα και του βρέφους. Όταν το βρέφος βιώνεται ως «εύκολο» παιδί, οι πιθανότητες για θετική σχέση δεσμού αυξάνονται κατά πολύ. Η μεταξύ τους «χημεία» διευκολύνει την καθημερινή επικοινωνία και τη σύνδεση.

3. Τα προσωπικά βιώματα του γονέα Ο τρίτος παράγοντας αφορά τις εμπειρίες που είχε ο γονέας ως παιδί. Η ποιότητα αυτών των εμπειριών εξαρτάται από τη συνειδητή αλλά και την υποσυνείδητη εικόνα που έχει διατηρήσει. Υπάρχουν άτομα που εξιδανικεύουν τη σχέση με τους δικούς τους γονείς. Ωστόσο, στην πορεία της θεραπείας αποκαλύπτεται συχνά μια διαφορετική εικόνα. Αυτή η «ωραιοποίηση» αποτελεί μια αμυντική προσπάθεια του ψυχισμού να αντέξει επώδυνα βιώματα που δεν έχουν επεξεργασθεί.

Γιατί είναι σημαντική η σχέση δεσμού για το παιδί;

Έχει αποδειχθεί πως η πρώιμη σχέση δεσμού ανάμεσα σε γονέα και παιδί έχει πολύ μεγάλη σημασία. Συγκεκριμένα, επηρεάζει καθοριστικά τη μελλοντική ψυχική υγεία στους εξής τομείς:

• Στην αξιολόγηση των στενών σχέσεων με άλλους. Το παιδί επιθυμεί να δημιουργεί σχέσεις χωρίς αυτές να καθορίζονται από τον φόβο εγκατάλειψης.

• Στην εξέλιξη της ικανότητας του παιδιού να ρυθμίζει έντονα συναισθήματα. Έτσι, το παιδί μαθαίνει να μην κατακλύζεται από αυτά.

• Στην ικανότητα να βιώνει τους άλλους ως ξεχωριστές υπάρξεις. Το παιδί αντιλαμβάνεται πως οι άλλοι έχουν δικά τους συναισθήματα και επιθυμίες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.

Ποιες μορφές παίρνει το άγχος αποχωρισμού στη βρεφική ηλικία;

Το άγχος αποχωρισμού της βρεφικής ηλικίας εμφανίζεται συνήθως με δύο μορφές:

1. Το άγχος που εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αυτό αφορά τον φόβο των ξένων, ακόμη και αν πρόκειται για οικεία πρόσωπα. Συνοδεύεται από την έντονη επιθυμία του βρέφους να βρίσκεται στην αγκαλιά του γονέα.

2. Το άγχος που εκδηλώνεται προς το τέλος της ημέρας. Συγκεκριμένα, αυτό συμβαίνει όταν το βρέφος πρόκειται να κοιμηθεί. Ο ανήσυχος ύπνος οφείλεται στον αποχωρισμό που συνεπάγεται η διαδικασία του ύπνου από τον γονέα.

Όπως προαναφέραμε, αυτές οι μορφές άγχους είναι απόλυτα φυσιολογικές. Εάν δεν συντρέχουν άλλοι παράγοντες, τελικά εξαφανίζονται σταδιακά.

Πρακτικές συμβουλές: Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Βασικά, το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε ως γονείς είναι η προσπάθεια «αποκωδικοποίησης» των μηνυμάτων του παιδιού. Πρέπει να ανταποκρινόμαστε έγκαιρα και γενναιόδωρα στις ανάγκες του. Με αυτόν τον τρόπο, διασφαλίζουμε μια αίσθηση εγγύτητας και ασφάλειας. Αυτό σημαίνει άφθονη αγκαλιά και φυσική εγγύτητα, όταν και στο βαθμό που τα χρειάζεται το παιδί.

Απόψεις του είδους «μην το παίρνεις αγκαλιά» ή «άστο να κλαίει» μπορεί να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα. Τέτοιες αντιλήψεις εξυπηρετούν αποκλειστικά τις ανάγκες του ίδιου του γονιού. Πράγματι, οι συνέπειες θα εμφανιστούν αργότερα στη ζωή του παιδιού. Συχνά, η δυσκολία ενός ενήλικα να είναι τρυφερός οφείλεται σε τέτοιες στερήσεις. Ας μην αναπαραγάγουμε, λοιπόν, την ίδια δυστυχία.

Είναι πολύ σημαντικό να χαμογελάμε συχνά στο παιδί μας. Επίσης, πρέπει να του μιλάμε ακόμη και εξ αποστάσεως για να του υπενθυμίζουμε την παρουσία μας. Το τραγούδι, το μασάζ και η συχνή βλεμματική επαφή βοηθούν σημαντικά.

Ο σωστός τρόπος αποχαιρετισμού

Η αποφυγή της ξαφνικής φυγής

Αξίζει να σημειωθεί πως σε καμία περίπτωση δεν πρέπει ο γονιός να φεύγει στα κρυφά. Κάτι τέτοιο μπορεί να ενισχύσει το άγχος του παιδιού και να πλήξει την εμπιστοσύνη του. Επειδή το βρέφος δεν έχει αίσθηση του χρόνου, η στιγμιαία αποχώρηση μπορεί να εκληφθεί ως μόνιμη απουσία. Θα πρέπει πάντα να αποχαιρετάμε το παιδί με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Ωστόσο, όταν φεύγουμε, δεν γυρνάμε ποτέ πίσω για να καθησυχάσουμε ξανά και ξανά.

Σεβασμός και εξοικείωση με τον φροντιστή

Επιπλέον, ο γονιός οφείλει να δείχνει απόλυτο σεβασμό απέναντι στο άγχος του παιδιού. Πρέπει να αποφεύγεται η δυσαρέσκεια ή η αποδοκιμασία. Κατά την περίοδο αυτή, καλό είναι να αποφεύγεται η απουσία του γονέα για περισσότερο από μία ή δύο ημέρες.

Εάν πρέπει να αναθέσετε τη φροντίδα σε άλλον, το άτομο αυτό πρέπει να έρχεται νωρίτερα. Μισή ώρα πριν την αναχώρηση είναι αρκετή για να εξοικειωθεί το παιδί. Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως κάθε παιδί είναι διαφορετικό. Το κάθε βρέφος έχει τις δικές του εμπειρίες και οι αντιδράσεις του είναι μοναδικές.

 Επίλογος: Χτίζοντας ένα ασφαλές λιμάνι για το παιδί

Τέλος, γνωρίζουμε καλά πως μόνον τα ασφαλή παιδιά τολμούν να εξερευνούν τον κόσμο γύρω τους. Αυτά είναι τα παιδιά που έχουν μάθει να αλληλεπιδρούν μέσα σε ένα κλίμα εμπιστοσύνης και προβλεψιμότητας. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν να ξεδιπλώνουν με ασφάλεια τα φτερά τους και να ανακαλύπτουν νέα ενδιαφέροντα. Ωστόσο, για να γίνουν ασφαλή παιδιά, χρειάζονται δίπλα τους ασφαλείς ενήλικες. Οι γονείς οφείλουν να αποτελούν το «ασφαλές λιμάνι» για το παιδί τους. Από εκεί, το παιδί θα κάνει τις εξορμήσεις του με τη βεβαιότητα πως πάντα μπορεί να επιστρέψει όταν το έχει ανάγκη.

Οι δυνατότητες δημιουργίας μιας τέτοιας βεβαιότητας δοκιμάζονται ιδιαίτερα σε συγκεκριμένες περιόδους. Συγκεκριμένα, αυτό συμβαίνει όταν το παιδί έχει έντονη ανάγκη διαβεβαίωσης για την προσβασιμότητα του γονιού του. Η συνέχεια μιας ασφαλούς σχέσης δεσμού είναι καθοριστική σε αυτές τις στιγμές.

Πράγματι, οι εκδηλώσεις για το άγχος αποχωρισμού στη βρεφική ηλικία αντιπροσωπεύουν ακριβώς αυτή την αγωνία του παιδιού. Είναι, λοιπόν, ιδιαίτερα σημαντικό να καταφέρει ο κάθε γονιός να απαλύνει αυτόν τον φόβο. Τελικός στόχος είναι να διαψεύσει την αγωνία του βρέφους μέσα από τη σταθερή και στοργική του παρουσία.

Το χτίσιμο ενός “ασφαλούς λιμανιού” για το παιδί μας είναι μια συνεχής διαδικασία μάθησης και αποδοχής. Εάν νιώθετε ότι χρειάζεστε περισσότερη καθοδήγηση για να αποκωδικοποιήσετε τις ανάγκες του δικού σας παιδιού, θα χαρώ να συζητήσουμε από κοντά τις ανησυχίες σας σε ένα ραντεβού στο γραφείοη σε μια online συνεδρια απο την ανεση του σπιτιου σας