Η απόκτηση παιδιού και η δημιουργία οικογένειας αποτελούν, για τους περισσότερους, έναν αυτονόητο στόχο και δεδομένο βήμα ζωής. Υπάρχουν, όμως, και άτομα που τολμούν πλέον να δηλώνουν ανοιχτά πως δεν επιθυμούν να αποκτήσουν παιδί. Όταν τα άτομα αυτά είναι γένους αρσενικού, σχεδόν δεν υφίσταται πρόβλημα. Όταν, όμως, η ίδια διάθεση τύχει να εκφρασθεί από μία γυναίκα, οι αντιδράσεις του περίγυρου είναι, συνήθως, εντονότατες, φθάνοντας ακόμα και σε σημείο στιγματισμού και ανοιχτής ή σιωπηρής απόρριψής της.
Γιατί, όμως, σοκάρει τόσο έντονα η επιλογή μιας γυναίκας να μη θέλει να αποκτήσει παιδί; Τι αγγίζεται στις ψυχές των ανθρώπων και τι σημαντικό μπορεί να απειλείται από μια τέτοια απόφαση ώστε να προκαλείται τόσο μεγάλη αναστάτωση, λες και έχουν μπροστά τους μια προβληματική ή δαιμονισμένη γυναίκα; Γιατί πυροδοτούνται τόσο έντονα συναισθήματα στον άμεσο περίγυρό της, αν και οι περισσότεροι θα δέχονταν, ενδεχομένως, πως έχει το δικαίωμα αυτό;
Η παντελής αποσιώπηση του ενδεχόμενου να μη θέλει μία γυναίκα να αποκτήσει παιδί δείχνει πως το θέμα αυτό αποτελεί ισχυρό ταμπού και κάποιου είδους ιεροσυλία σε βάρος του ιερού ιδεώδους της μητρότητας. Οι κοινωνικές νόρμες και οι προσδοκίες γύρω από την απόκτηση παιδιού από μία γυναίκα -μετά από μία ορισμένη ηλικία- είναι τόσο ισχυρές σε σημείο που η επιθυμία αυτή να αποτελεί μέτρο «φυσιολογικότητας». Εκατομμύρια είναι οι γυναίκες που, ενώ είναι ακόμα πολύ νέες και θα επιθυμούσαν να μην αναλάβουν ακόμα την ευθύνη της απόκτησης ενός παιδιού ή γάμου, καταλαμβάνονται -εξαιτίας των προσδοκιών αυτών- από το άγχος της απειλής του αμείλικτου χρόνου που περνά και πως θα πρέπει να βιαστούν, με όλες τις συνέπειες μιας βεβιασμένης επιλογής…
Η απόφαση μίας γυναίκας να μη θέλει να αποκτήσει παιδί δεν είναι μία απόφαση επιπόλαια και βασίζεται σε σημαντικούς κοινωνικούς, βιωματικούς/υποκειμενικούς ή φυσικούς παράγοντες, αλλά και σε μία πολύ συνειδητή επιλογή για την οποία θα μπορούσε να επιχειρηματολογήσει, αρκεί να ερωτούνταν. Η γυναίκα που επιθυμεί να αποκτήσει παιδί σπάνια ερωτάται γιατί το θέλει, και δεν χρειάζεται καθόλου να εξηγήσει γιατί το επιθυμεί, αν και αρκετές φορές θα έπρεπε να ρωτιούνταν ή ακόμα και να αποτρέπονταν…
Είναι φυσιολογικό να μην υπάρχει επιθυμία για παιδί;
Ναι. Η επιθυμία για παιδί διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν αποτελεί υποχρεωτικό στάδιο της ενήλικης ζωής. Η απουσία επιθυμίας για γονεϊκότητα δεν σημαίνει από μόνη της ψυχολογικό πρόβλημα. Μπορεί να συνδέεται με προσωπικές αξίες, ανάγκες, επιλογές ή διαφορετικές αντιλήψεις για τη ζωή και την οικογένεια.
Δεν είναι λίγες οι φορές -αν όχι οι περισσότερες- που η απόφαση απόκτησης παιδιού αποτελεί την πιο εγωιστική και εγωκεντρική απόφαση που ένας άνθρωπος μπορεί να πάρει. Δεν είναι λίγες οι φορές που η απόκτηση ενός παιδιού γίνεται για να αποκτήσει το πρώτο παιδί αδελφάκι, για να δώσει και ο άλλος παππούς το όνομά του, για να αποκτηθεί επιτέλους και ο γιος κ.ά. ή αποτελεί μία προσπάθεια του ζευγαριού «να τα βρει» -κάτι που σπάνια γίνεται- με ζοφερές συνήθως συνέπειες. Πολλοί γονείς θεωρούν πως το παιδί θα πρέπει να νιώθει ευγνωμοσύνη για τους ίδιους και μόνο για το γεγονός πως το έφεραν στον κόσμο, χωρίς, όμως, να το ρωτήσει κάποιος αν θα ήθελε να ζει κάτω από τις συνθήκες και τις προϋποθέσεις που του «προσφέρουν» σε αυτόν τον κόσμο…
Η γυναίκα αποδεσμευόμενη ολοένα και περισσότερο από τον παραδοσιακό ρόλο της νοικοκυράς -που καθορίζονταν σε μεγάλο βαθμό από αντικειμενικές αναγκαιότητες αλλά και από επιθυμίες και ανάγκες άλλων και όχι απαραίτητα δικές της- μπορεί πλέον, σε μεγάλο βαθμό, αν θέλει, να διαμορφώσει η ίδια ενεργητικά τη ζωή, τα όνειρα και τις επιθυμίες της. Μία από αυτές τις επιθυμίες, αλλά και συνειδητές επιλογές, μπορεί να είναι και το να μη θέλει να αποκτήσει παιδιά και αυτό θα πρέπει να γίνεται απόλυτα σεβαστό. Το οξύμωρο είναι πως, ενώ οι περισσότεροι αποδέχονται την άμβλωση, ξενίζονται ή αντιδρούν έντονα απέναντι στην επιθυμία μίας γυναίκας να μη θέλει να γίνει μητέρα, λες και αυτό απειλεί την ύπαρξη της ανθρωπότητας.
Αντί, λοιπόν, να συζητάμε για ή να δυσφορούμε από την επιλογή μίας γυναίκας να μην αποκτήσει παιδί, ας συζητήσουμε, ως κοινωνία και ο καθένας μας ξεχωριστά με τον εαυτό του ή τους γύρω του, για τη βελτίωση των προϋποθέσεων και των δυνατοτήτων όλων όσων ΕΠΙΘΥΜΟΥΝ να αποκτήσουν παιδί -αλλά που για διάφορους λόγους δεν μπορούν- όπως, επίσης, και όσων έχουν ήδη αποκτήσει παιδί και δυσκολεύονται να του παράσχουν τα βασικά που κάθε παιδί του κόσμου αυτού δικαιούται.
Συχνές ερωτήσεις
- Είναι φυσιολογικό να μην υπάρχει επιθυμία για παιδί;
Ναι. Η επιθυμία για γονεϊκότητα δεν είναι ίδια για όλους τους ανθρώπους και δεν αποτελεί υποχρεωτικό στάδιο της ενήλικης ζωής. Η απουσία επιθυμίας για παιδί δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει ψυχολογικό πρόβλημα, αν και μπορεί να γίνει αφορμή για προσωπική διερεύνηση. - Γιατί κάποιος μπορεί να μη θέλει να αποκτήσει παιδί;
Οι λόγοι μπορεί να είναι διαφορετικοί: η ανάγκη για αυτονομία, οι προσωπικές αξίες και προτεραιότητες, ο τρόπος με τον οποίο κάποιος αντιλαμβάνεται τη γονεϊκότητα, προηγούμενες εμπειρίες ή φόβοι σχετικά με την ευθύνη της ανατροφής. Δεν υπάρχει μία ψυχολογική εξήγηση που να ισχύει για όλους. - Πώς επηρεάζουν οι κοινωνικές και οικογενειακές πιέσεις την απόφαση για ένα παιδί;
Η αντίληψη ότι η γονεϊκότητα είναι «φυσική» ή απαραίτητη για μια ολοκληρωμένη ζωή μπορεί να δημιουργήσει ενοχές και αμφιβολίες σε έναν άνθρωπο που δεν επιθυμεί παιδί. Οι προσδοκίες της οικογένειας, του συντρόφου ή του κοινωνικού περιβάλλοντος μπορεί να κάνουν δύσκολη τη διάκριση ανάμεσα στη δική μας επιθυμία και σε αυτό που θεωρούμε ότι «πρέπει» να θέλουμε. - Τι γίνεται όταν οι σύντροφοι έχουν διαφορετική επιθυμία για την απόκτηση παιδιού;
Η διαφορά αυτή χρειάζεται ειλικρινή συζήτηση, γιατί αφορά μια απόφαση που επηρεάζει βαθιά τη ζωή και των δύο. Δεν υπάρχει λύση που να μπορεί να επιβληθεί στον άλλον χωρίς σημαντικό συναισθηματικό κόστος. Χρειάζεται να διερευνηθούν οι επιθυμίες, οι φόβοι και οι ανάγκες κάθε πλευράς και να αναγνωριστεί ότι πρόκειται για ουσιαστική διαφωνία αξιών. - Χρειάζεται ψυχολογική βοήθεια όταν κάποιος δεν θέλει παιδί;
Η απουσία επιθυμίας για παιδί δεν αποτελεί από μόνη της λόγο για θεραπεία. Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί όμως να είναι χρήσιμη όταν υπάρχει έντονη εσωτερική σύγκρουση, ενοχή, φόβος ή πίεση από το περιβάλλον και ο άνθρωπος δυσκολεύεται να κατανοήσει τι πραγματικά επιθυμεί.
Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
