Γενικά περί αυτοκτονίας
Αναμφίβολα, η αυτοκτονία συμπεριλαμβάνεται στις 20 συνηθέστερες αιτίες θανάτου σε όλες τις ηλικίες, παγκοσμίως. Πράγματι, αποτελεί την αιτία θανάτου 800.000 συνανθρώπων μας., κάτι που σημαίνει πως έχουμε μία αυτοκτονία κάθε 40 δευτερόλεπτα που περνούν.
Κάθε ζωή που χάνεται είναι ο/η σύντροφος, το παιδί, ο γονιός, ο φίλος ή ο/η συνάδελφος κάποιου. Έχει υπολογισθεί πως από κάθε αυτοκτονία πλήττονται περίπου 135 άτομα από έντονη θλίψη ή επηρεάζονται με κάποιον άλλον τρόπο. Αυτό σημαίνει πως 108 εκατομμύρια άτομα επηρεάζονται έντονα, κάθε χρόνο στον πλανήτη, εξαιτίας της αυτοκτονικής συμπεριφοράς συνανθρώπων μας.
Η αυτοκτονική συμπεριφορά συμπεριλαμβάνει:
Την αυτοκτονία (ολοκληρωμένη πράξη).
Τις αυτοκτονικές σκέψεις (ιδεασμός).
Τις απόπειρες αυτοκτονίας.
Οι σκέψεις αυτοκτονίας αρχίζουν συχνά με μία κρίση
Ως «κρίση» ορίζεται μια κατάσταση όπου οι προηγούμενες εμπειρίες μας δεν επαρκούν για να τη διαχειριστούν. Επίσης, όλοι μας ερχόμαστε αντιμέτωποι με μεγάλες αλλαγές στη ζωή μας. που, κάποιες φορές, μπορεί να νιώθουμε πως είναι δύσκολο να διαχειριστούμε και τότε τις βιώνουμε ως καθολική καταστροφή.
Οι αλλαγές αυτές μπορεί να αφορούν:
Στην εγκατάλειψη από ένα αγαπημένο πρόσωπο ή στην απώλειά του (π.χ. σύντροφο, φίλο, γονιό κ.ά.).
Στη φυγή ενός παιδιού από το σπίτι.
Στη μετακόμιση σε άλλη περιοχή, πόλη ή χώρα.
Στην αλλαγή σχολείου ή εργασίας.
Στην απώλεια περιουσίας ή εργασίας.
Μερικές φορές, δεν καταφέρνουμε να ανταποκριθούμε και στις απαιτήσεις που μπορεί να έχουμε εμείς οι ίδιοι από τον εαυτό μας ή στις απαιτήσεις ατόμων του περίγυρού μας. Άλλες πάλι, νιώθουμε ιδιαίτερα εκτεθειμένοι και ευάλωτοι, σε περίπτωση που έχουμε πέσει θύματα κακοποίησης, διάκρισης, σκληρής τιμωρίας ή σχολικής βίας. Για τέτοιου είδους βιώματα, είναι συχνά δύσκολο να ζητήσει κάποιος βοήθεια ή να εμπιστευθεί άλλα άτομα.
Σε καταστάσεις κρίσης, τα προβλήματα βιώνονται συχνά ως ιδιαίτερα σοβαρά ή ακόμα και ανυπέρβλητα. Τότε κάνουν την εμφάνισή τους δυσκολίες αυτοσυγκέντρωσης, ύπνου και κινητοποίησης. Κάποιοι αρχίζουν να κάνουν αρνητικές σκέψεις τόσο για άλλους όσο και για τον εαυτό τους, νιώθοντας ανεπαρκείς και άχρηστοι.
Ο ψυχικός πόνος μπορεί να είναι τόσο έντονος ώστε να θέλουμε, αν είναι δυνατόν, να εξαφανιστούμε ή να φύγουμε. Κανείς μας, όμως, δεν μπορεί να ξεφύγει από τον ίδιο του τον εαυτό. Εάν, επιπρόσθετα, έχουμε βιώσει δύσκολες καταστάσεις και στο παρελθόν, τότε ο ψυχικός πόνος μπορεί να γίνει δυσβάστακτος.
Η διέξοδος της αυτοκτονίας
Σε ιδιαίτερα δύσκολες καταστάσεις ή σε βιώματα που φαντάζουν αφόρητα, κάποιοι από εμάς μπορεί να αρχίσουν να σκέφτονται την αυτοκτονία. Αυτό αποτελεί μια εντελώς φυσιολογική αντίδραση απέναντι σε μια μη φυσιολογική κατάσταση ή σε μια κατάσταση που μας ξεπερνά.
Ωστόσο, συνήθως βρίσκουμε άλλους τρόπους επίλυσης των προβλημάτων μας από το να βάλουμε τέλος στη ζωή μας. Σε ορισμένους, όμως, οι αυτοκτονικές σκέψεις εξελίσσονται και μετατρέπονται σε συγκεκριμένα σχέδια και πράξεις. Πράγματι, η αυτοκτονία μπορεί να αρχίζει να φαντάζει ως ο μόνος τρόπος. Ουσιαστικά, είναι αυτό που μπορεί να κάνει κάποιον να πάψει να πονά. Παράλληλα, τον κάνει να νιώσει πως ανακτά τον έλεγχο της ζωής του σε μια εντελώς αδιέξοδη κατάσταση.
Η πανδημία επηρεάζει τους περισσότερους
Αναμφίβολα, η πανδημία του COVID-19 αποτελεί μια πρωτόγνωρη πρόκληση σχεδόν για όλους μας. Πράγματι, επηρεάζει τη φυσική και ψυχική μας υγεία, την οικονομική μας κατάσταση και την κοινωνική μας ζωή. Παράλληλα, η φυσική απόσταση και το κλείσιμο των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων άλλαξαν ξαφνικά τη ροή της καθημερινότητας. Επιπλέον, οι μεγάλες αλλαγές στην αγορά εργασίας συνέβαλαν σε αυτή την ανατροπή.
Οι κοινωνικές μας επαφές συρρικνώθηκαν απότομα. Ενώ αυτοί οι παράγοντες έχουν επηρεάσει το σύνολο του πληθυσμού, για κάποιους η κατάσταση αυτή δημιούργησε έντονα αισθήματα απομόνωσης και μοναξιάς. Αυτά, με τη σειρά τους, πυροδότησαν έντονο άγχος, συμπτώματα κατάθλιψης, καθώς και μια ανησυχητική αυτοκτονική διάθεση και συμπεριφορά.
Αυτοκτονία και πανδημία
Πολλές έρευνες υποδεικνύουν πως είναι πολύ πιθανό ο αριθμός των αυτοκτονιών, ως συνέπεια των επιπτώσεων της πανδημίας, να αυξηθεί μετά το τέλος αυτής της κοινωνικής περιπέτειας. Οι κίνδυνοι σχετίζονται άμεσα με τις κοινωνικές, οικονομικές και υγειονομικές συνέπειες που προκάλεσε η κρίση.
Έχει τεκμηριωθεί ερευνητικά πως ο αριθμός των αυτοκτονιών μειώνεται ευκαιριακά κατά τη διάρκεια μεγάλων κοινωνικών κρίσεων (π.χ. πόλεμοι ή φυσικές καταστροφές). Ωστόσο, αυτές οι μειώσεις τείνουν να αναπληρώνονται από μια αύξηση των αυτοκτονιών αμέσως μετά το τέλος της κρίσης.
Επιπλέον επιβαρυντικοί παράγοντες περιλαμβάνουν:
Απώλεια αγαπημένων προσώπων: Αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για το περιβάλλον του θανόντα, ειδικά για τους ήδη ευάλωτους.
Ακούσια κοινωνική απομόνωση: Μειώνει τη δυνατότητα των οικείων προσώπων να επισημάνουν τον κίνδυνο αυτοχειρίας και να τον αποτρέψουν.
Οικονομικοί παράγοντες: Η ανεργία, οι κοινωνικές ανισότητες και η απώλεια εισοδήματος αυξάνουν κατακόρυφα τον κίνδυνο.
Πρόσβαση σε μέσα: Η συσσώρευση τοξικών φαρμάκων στο σπίτι αυξάνει τις πιθανότητες αυτοχειρίας σε ομάδες υψηλού κινδύνου.
Πρόληψη και κοινωνική υποστήριξη
Η σχεδόν παντελής ανυπαρξία δομών περίθαλψης για άτομα σε κρίση καθιστά την κατάσταση δυσκολότερη. Υπάρχουν τεκμηριωμένες στρατηγικές πρόληψης αυτοχειριών που απαιτούν πολιτική βούληση και οργάνωση από τους αρμόδιους φορείς για να εφαρμοστούν αποτελεσματικά.
Η καθημερινότητα έχει γίνει ρευστή: εργασία από το σπίτι, περιορισμένα ταξίδια και δυσκολία επίσκεψης σε ηλικιωμένους συγγενείς. Μία από τις βασικότερες προϋποθέσεις για την προστασία της ψυχικής υγείας είναι η αποτροπή της μοναξιάς. Πρέπει να καταβληθεί μεγάλη προσπάθεια για τη στήριξη των ατόμων τρίτης ηλικίας, των οποίων ο κοινωνικός κύκλος συρρικνώνεται δραματικά λόγω των μέτρων.
Η σημασία της επικοινωνίας με αυτούς που νιώθουν άσχημα
Όταν δεν έχουμε συστηματική προσωπική επαφή με κάποιον, είναι πολύ δύσκολο να διαπιστώσουμε τις όποιες αλλαγές διάθεσης μπορεί να έχει. Είναι, κάποιες φορές, ζήτημα ζωής ή θανάτου η επικοινωνία με τηλέφωνο, SMS ή με άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με άτομα με τα οποία έχουμε την αίσθηση πως μπορεί να νιώθουν μόνα και ανήμπορα.
Ας μη φοβόμαστε να ρωτήσουμε πώς νιώθουν ή πώς περνούν τη μέρα τους. Αυτό είναι από μόνο του ένα ισχυρό μήνυμα που δείχνει πως υπάρχει κάποιος που ενδιαφέρεται. Και μόνο αυτό είναι πιθανό να μπορεί να αποτρέψει μία αυτοχειρία.
Καταρρίπτοντας τους μύθους
Δεν θα πρέπει να φοβόμαστε ακόμα και να ρωτήσουμε αν το άτομο έχει κάνει κάποιες αυτοκτονικές σκέψεις. Είναι μύθος πως, με τον τρόπο αυτόν, «μπορεί να ξυπνήσουμε το θεριό που κοιμάται». Αντιθέτως:
Άτομα που κάνουν τέτοιες σκέψεις νιώθουν, συνήθως, ανακούφιση όταν τους δίνεται η ευκαιρία να μιλήσουν.
Η ύπαρξη ενός προσώπου που είναι πρόθυμο να ακούσει χωρίς προκαταλήψεις μειώνει το αίσθημα της απόγνωσης.
Δεν θα πρέπει να εφησυχάζουμε θεωρώντας πως το άτομο θα έπαιρνε από μόνο του την πρωτοβουλία να μιλήσει ή πως οι σκέψεις θα φύγουν από μόνες τους.
Η δυνατότητα να μιλήσει ένα άτομο σε κρίση με κάποιον που προσφέρεται να ακούσει χωρίς κριτική, μπορεί να ξυπνήσει μια αμυδρή ελπίδα για το μέλλον. Αυτή η σύνδεση αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα να ζητήσει το άτομο επαγγελματική βοήθεια την επόμενη φορά που θα αισθανθεί τόσο άσχημα.
Πηγές βοήθειας και υποστήριξης
Αν εσείς ή κάποιο οικείο σας πρόσωπο ταλαιπωρείται από σκέψεις για την αυτοκτονία, η βοήθεια είναι άμεσα διαθέσιμη. Πράγματι, στην Ελλάδα μπορείτε να καλέσετε την 24ωρη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία στο 1018 (Κλίμακα).
Επιπλέον, για περιπτώσεις έμφυλης βίας, η Γραμμή SOS 15900 προσφέρει εξειδικευμένη στήριξη σε γυναίκες. Δεν είστε μόνοι και η επικοινωνία μπορεί να σώσει ζωές! Αναμφίβολα, η αναζήτηση βοήθειας είναι μια πράξη θάρρους και δύναμης!
Επίλογος
Η πανδημία δεν είναι το μόνο πράγμα που μας απειλεί. Καθημερινά, βλέπουμε και ακούμε ειδήσεις για πολέμους, τρομοκρατικές ενέργειες και τεράστιες φυσικές καταστροφές. Έτσι, είναι εύκολο να δημιουργηθεί η εντύπωση πως οι απειλές προέρχονται αποκλειστικά από τον εξωτερικό μας κόσμο. Η μεγαλύτερη απειλή, όμως, προέρχεται από μέσα μας.
Εκατομμύρια συνάνθρωποί μας υποφέρουν από «εσωτερικούς δαίμονες», όπως είναι το αφόρητο άγχος, η κατάθλιψη και το αίσθημα αυτο-υποτίμησης. Είναι πάρα πολλοί. Κάθε 40 δευτερόλεπτα, κάποιος συνάνθρωπός μας βάζει τέλος στη ζωή του σε όλο τον πλανήτη — οκτακόσιες χιλιάδες συνολικά κάθε χρόνο.
Εάν προσθέταμε όλους τους ανθρώπους που χάνουν τη ζωή τους σε πολέμους, τρομοκρατικές ενέργειες και φυσικές καταστροφές, το άθροισμά τους δεν θα πλησίαζε καν τον αριθμό αυτών που βάζουν μόνοι τους τέλος στη ζωή τους. Είναι αυτοί που, τελικά, αναγκάζονται να παραδοθούν στον αβάσταχτο ψυχικό πόνο.
Η σιωπηρή πανδημία
Η αυτοκτονία αποτελεί μία σιωπηρή πανδημία, χωρίς τίτλους πρωτοσέλιδων. Τα δε άτομα του άμεσου περιβάλλοντος, συνηθέστατα, δεν έχουν την παραμικρή στήριξη από την πλευρά της κοινωνίας, η οποία συχνά τα αντιμετωπίζει με σιωπή και αποφυγή.
Ενώ η πανδημία του COVID-19 αντιμετωπίζεται με την τήρηση αποστάσεων ασφαλείας, ισχύει ακριβώς το αντίθετο για την πανδημία της αυτοχειρίας. Η πρόληψη των ψυχικών προβλημάτων και της αυτοχειρίας απαιτεί την ύπαρξη εγγύτητας μεταξύ μας. Χρειάζεται να πλησιάσουμε και να συναντήσουμε ο ένας τον άλλον πραγματικά και ειλικρινά.
Φοβόμαστε, όμως. Φοβόμαστε μήπως πούμε λάθος λόγια και, άθελά μας, κάνουμε τα πράγματα χειρότερα. Είναι απόλυτα κατανοητό και είναι πολύ ευκολότερο να σιωπήσουμε. Στην ουσία όμως, αυτή η σιωπή είναι πολύ χειρότερη..
Αναζητήστε στήριξη απέναντι στην απόγνωση
Η αυτοκτονία και ο ψυχικός πόνος δεν είναι αδιέξοδα που πρέπει να αντιμετωπίσετε μόνοι σας. Αν νιώθετε ότι ο εσωτερικός σας πόνος έχει γίνει δυσβάσταχτος, η ψυχοθεραπεία online η μια δια ζωσης συνεδρια προσφέρει ένα ασφαλές καταφύγιο. Εκεί, οι σκέψεις μπορούν να ειπωθούν χωρίς τον φόβο της κριτικής. Είμαι εδώ για να περπατήσουμε μαζί αυτή τη διαδρομή προς την ανακούφιση και την ελπίδα. Προγραμματίστε μια online συνεδρία σήμερα.
Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
