Η ψυχολογία της εκδίκησης: Από το αρχέγονο ένστικτο στη λύτρωση

Η ψυχολογία της εκδίκησης: Από το αρχέγονο ένστικτο στη λύτρωση

Η ψυχολογία της εκδίκησης αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και αρχέγονα κομμάτια του ανθρώπινου ψυχισμού. Στην υπέροχη σύνθεση του Γιάννη Νικολάου -σε στίχους Γιώργου Κρητικού- με τον τίτλο «Ίχνος», που ερμηνεύει πολύ όμορφα η Λένα Αλκαίου, οι στίχοι του ρεφρέν είναι αποκαλυπτικοί.

Άναψα τσιγάρο με τα ρούχα σου
ίχνος δε θα μείνει από σένανε
κι έριξα τη στάχτη μες στην κούπα σου
που ‘πινες τα χρόνια μου, έπινες και ΄μένανε…

Συγκεκριμένα, αυτό ακριβώς ήθελε να κάνει και μία γυναίκα που παρακολουθούσα πριν από κάποιο διάστημα. Άλλωστε, ο σύζυγός της την απατούσε συστηματικά και απροκάλυπτα για αρκετά χρόνια. Επιπλέον, αδιαφορούσε κυριολεκτικά για τον ψυχικό πόνο που της προκαλούσε. Είχε, λοιπόν, η γυναίκα αυτή φαντασιώσεις στις οποίες έκαιγε ή κομμάτιαζε τα ρούχα του. Επιπλέον, κατέστρεφε κάθε τι δικό του αγαπημένο και άλλα ανάλογα, τα οποία ήθελε να πραγματοποιήσει.

Αντίστοιχα, σε μια άλλη και πολύ πιο ακραία περίπτωση, ένας πατέρας βρίσκονταν σε διάσταση με τη σύζυγό του. Ουσιαστικά, ο άνθρωπος αυτός μπορούσε να συναντά την πολυαγαπημένη του 4χρονη κορούλα μόνο τις συγκεκριμένες ώρες και ημέρες που είχε ορίσει το δικαστήριο. Ωστόσο, έπνιξε το παιδί στη μπανιέρα του σπιτιού του ένα Σαββατοκύριακο που είχε διανυκτέρευση μαζί του.

Είχε, ομολογουμένως, «παθολογική» αδυναμία στην κορούλα του και δεν άντεχε το γεγονός να μπορεί να την έχει και να τη χαίρεται καθημερινά η πρώην σύζυγός του αλλά όχι και ο ίδιος. Ο απύθμενος και ανεξέλεγκτος φθόνος του τον οδήγησε στη δολοφονία του παιδιού που «λάτρευε» με τον δικό του ιδιότυπο τρόπο. Κίνητρό του ήταν να εκδικηθεί την πρώην σύζυγό του, η οποία όχι μόνο τον εγκατέλειψε αλλά πήρε μαζί της και το παιδί τους. Δολοφονώντας το, κανείς τους δεν θα το είχε πια. Τελικά, η έκβαση αυτή αποτελούσε τη δική του εκδοχή περί «δικαίου» και «αποκατάστασης» της αδικίας της οποίας, θεωρούσε, πως ήταν θύμα…

Η διαχρονική καταστροφικότητα της αντεκδίκησης

Πράγματι, λίγες είναι εκείνες οι ανθρώπινες συμπεριφορές που διαχρονικά έχουν προκαλέσει τόσο μεγάλη δυστυχία και τόσο τεράστιες καταστροφές στην ανθρωπότητα όσο αυτή της εκδικητικότητας ή της αντεκδίκησης. Επιπλέον, η διαχρονικότητα, η ένταση και η συχνότητα της συμπεριφοράς αυτής δείχνουν με ανάγλυφο τρόπο πως αποτελεί ένα βαθιά ριζωμένο χαρακτηριστικό του ανθρώπινου ψυχισμού που ακόμα δεν έχει τιθασευτεί ή μετουσιωθεί ουσιαστικά και οριστικά σε κάτι ηπιότερο και δημιουργικότερο. Ειδικότερα, υπάρχουν πάρα πολλά άτομα, αλλά και ορισμένες χώρες, που τηρούν ακόμα την πρωτόγονη λογική και στάση του «οφθαλμός αντί οφθαλμού», των οποίων τις ολέθριες συνέπειες όλοι γνωρίζουμε…

Ωστόσο, κάτι τέτοιο φαίνεται πως σπάνια συμβαίνει. Συνήθως, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος που πολύ δύσκολα σπάει. Κοιτάξτε, για παράδειγμα, τι συμβαίνει με τις περίφημες «βεντέτες». Αυτές μπορεί να συντηρούνται ζωντανές ακόμα και γενιές μετά το αρχικό γεγονός. Αναλογιστείτε επίσης τι έχει συμβεί σε διάφορες χώρες της Μ. Ανατολής, της Αφρικής και της Ασίας. Συγκεκριμένα, αναφέρομαι στις μαζικές δολοφονίες και τις «εθνικές εκκαθαρίσεις». Κοιτάξτε τι έχει συμβεί -και, σε αρκετές περιπτώσεις, συνεχίζει ακόμα να συμβαίνει- σε διάφορες χώρες της Μ. Ανατολής, της Αφρικής και της Ασίας με τις μαζικές δολοφονίες και τις «εθνικές εκκαθαρίσεις» δεκάδων ή εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων.

Πριν από λίγα μόνον χρόνια, ζήσαμε κάτι ανάλογο και στη γειτονική μας πρώην Γιουγκοσλαβία, όπου το μίσος, η αντεκδίκηση και ο αλληλοσπαραγμός ξεχείλιζαν σαν χείμαρρος ασυγκράτητος, έχοντας ως συνέπεια ατέλειωτες και απίστευτης αγριότητας ανθρώπινες, και όχι μόνο, τραγωδίες.

Η ανάγκη για ηθικά και πνευματικά πρότυπα

Δυστυχώς, παρά τον μεγάλο αριθμό φωτεινών προτύπων, σχεδόν τίποτα δεν φαίνεται πως έχει αλλάξει στον πλανήτη. Για παράδειγμα, από τον Ιησού της Καινής Διαθήκης μέχρι τον Μαχάτμα Γκάντι, η ανθρωπότητα φαίνεται πως δεν έχει διδαχθεί το παραμικρό. Επιπλέον, ο Γκάντι υποστήριζε με σθένος πως το «οφθαλμός αντί οφθαλμού» οδηγεί στην τύφλωση όλου του κόσμου. Αντίθετα, σήμερα μοιάζει πως ισχυροποιείται ολοένα και περισσότερο ο νόμος του ισχυρού. Επιπλέον, κυριαρχεί η αρχή της εκδίκησης.

Η ψυχολογία της εκδίκησης και οι τρόποι έκφρασής της

Βέβαια, πολλοί είναι αυτοί που σίγουρα θα εκπλήσσονταν, αν άκουγαν, πως είμαστε στην καθημερινότητά μας εξοικειωμένοι στη σιωπηρή παρουσία μιας διάθεσης για εκδίκηση. Μάλιστα, αυτό συμβαίνει σε τέτοιο βαθμό που σχεδόν δεν το αντιλαμβανόμαστε, όπως ακριβώς το ότι αναπνέουμε.

Ως πράξη, η εκδίκηση, ως ενέργεια, θεωρείται από αυτούς που την επιλέγουν (μεμονωμένα άτομα, ομάδες ανθρώπων, έθνη, φυλές κ.τ.λ.) ως πράξη αποκατάστασης ισορροπίας. Θεωρείται δηλαδή μια προσπάθεια για τη σχέση που έχει χαθεί ή μια πράξη «αποκατάστασης ενός αισθήματος δικαίου».

Αδιαμφισβήτητα, όλοι οι άνθρωποι έχουν, τουλάχιστον κάποιες φορές στη ζωή τους, φαντασιώσεις εκδίκησης. Συγκεκριμένα, όταν κάποιος γίνεται αποδέκτης κάποιας ενέργειας που είναι ή που την εισπράττει ως κάτι το πολύ οδυνηρό, τότε δημιουργούνται, σχεδόν αυτόματα, εντός του αισθήματα και φαντασιώσεις εκδίκησης. Συνεπώς, αυτό είναι, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, όχι μόνο απόλυτα φυσιολογικό αλλά και απαραίτητο. Κι αυτό γιατί δίνει, αφενός, τη δυνατότητα εκφόρτισης -σε ένα φαντασιακό επίπεδο- των έντονων αισθημάτων φθόνου, μίσους και οργής. Αφετέρου δε, επιτρέπει τη διατήρηση μιας απόστασης ασφαλείας από το ενδεχόμενο εκδραμάτισής τους στην πράξη, δηλαδή στον κίνδυνο μετατροπής τους σε πράξεις αντεκδίκησης.

Από τις φαντασιώσεις στην πράξη της αντεκδίκησης

Γενικά, οι πράξεις εκδίκησης ή αντεκδίκησης είναι πολύ λιγότερο συχνές από τις φαντασιώσεις εκδίκησης. Ωστόσο, είναι πολύ συχνότερες απ΄ό,τι συνήθως πιστεύουμε. Στην περίπτωση των πράξεων εκδίκησης, τα αισθήματα και οι φαντασιώσεις εκδίκησης κυριαρχούν μέχρι ενός κρίσιμου σημείου. Συγκεκριμένα, το άτομο χάνει κάθε δυνατότητα επεξεργασίας και φιλτραρίσματός τους σε ένα ενδοψυχικό επίπεδο. Έτσι, αδυνατεί να εκτιμά την κατάσταση με έναν πιο πολύπλευρο τρόπο. Εξάλλου, κάτι τέτοιο θα το οδηγούσε στην εξεύρεση μιας πιο δημιουργικής λύσης ή στην αποκατάσταση της ανισορροπίας που έχει δημιουργηθεί.

Επιπλέον, ένας άλλος, αν και παθητικός τρόπος εκδίκησης είναι το να διαδραματίζονται μπροστά σε κάποιον βίαιες πράξεις που να ανταποκρίνονται στις φαντασιώσεις εκδίκησής του. Αυτό συμβαίνει χωρίς ο ίδιος να παρεμβαίνει. Αργότερα, επικαλείται ως γνήσιος Πόντιος Πιλάτος τη «δικαιολογία» πως δεν είχε καμία δυνατότητα παρέμβασης.

Παράλληλα, στην καθημερινή πράξη, έχουμε αρκετές φορές την τάση να θεωρούμε την εκδίκηση ως πράξη ηθικά δικαιολογημένη. Για παράδειγμα, συχνά επιλέγουμε να «γλυκαίνουμε το χάπι» αποδίδοντάς της ονομασίες που να μην φαντάζουν τόσο σκληρές, όπως «γλυκιά εκδίκηση» ή «ανταπόδοση». Επίσης, λέμε συχνά πως κάποιος «τον πλήρωσε με το ίδιο νόμισμα». Η εκδίκηση είναι, όμως, δίκοπο μαχαίρι ή μπούμερανγκ που επιστρέφει, σχεδόν πάντα, σε αυτόν που το έχει εκτοξεύσει. Δυστυχώς, η βία γεννά βία και το κάθε θύμα της μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε μελλοντικό θύτη. Ελλοχεύει, δηλαδή, ο κίνδυνος για τη δημιουργία ενός φαύλου κύκλου ανατροφοδότησης της βίας και της καταστροφής.

Συνοπτικά, μπορούμε να πούμε πως οι πράξεις εκδίκησης αντιπροσωπεύουν αρχέγονες πλευρές και δυνάμεις του ψυχισμού μας. Οι δυνάμεις αυτές άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερο επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας. Αν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να φαντάζουν κατανοητές, δεν είναι ποτέ ηθικά δικαιολογημένες.

Η κατανόηση των κινήτρων πίσω από την ανάγκη για ανταπόδοση είναι το πρώτο βήμα για τη λύτρωση. Αν νιώθετε ότι οι φαντασιώσεις εκδίκησης κατακλύζουν την καθημερινότητά σας, η online ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να βρείτε την ισορροπία σας.

Πώς επηρεάζει η ψυχολογία της εκδίκησης τη διάθεσή μας;

Αρχικά, η όποια ευχαρίστηση που δίνει η εκδίκηση είναι, συνήθως, πρόσκαιρη. Μάλιστα, όταν παρέρχεται, μας φέρνει αντιμέτωπους με τη συνείδηση και τις ηθικές μας αρχές. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργούνται συχνά επώδυνα αισθήματα και αμφισβητήσεις για την ορθότητα των πράξεών μας. Συγκεκριμένα, διάφορες έρευνες δείχνουν πως τα αισθήματα που έπονται μιας πράξης εκδίκησης είναι συχνά μετάνοια, ντροπή, ενοχή, θυμός και ανησυχία. Με άλλα λόγια, φαίνεται πως η ψυχολογία της εκδίκησης, όταν υιοθετείται ως μέσο επίλυσης διαφόρων διαπροσωπικών συγκρούσεων, οδηγεί συχνά σε μια αίσθηση μικρότερης ικανοποίησης από τη ζωή.

Πέραν αυτού, τα άτομα που επιθυμούν εκδίκηση κατακλύζονται συνήθως από τις φαντασιώσεις που τα διακατέχουν. Συνήθως, αυτό συμβαίνει για ολόκληρο το χρονικό διάστημα μέχρι την πραγματοποίησή τους. Συνεπώς, η κατάσταση αυτή «δηλητηριάζει» σε μεγάλο βαθμό και ποικιλοτρόπως την καθημερινότητά τους.

Για παράδειγμα, ένα τέτοιο άτομο μπορεί να βιώνει τον περίγυρό του ως απειλητικότερο και να δυσκολεύεται να δημιουργήσει αρμονικές σχέσεις με άλλους. Επίσης, ορισμένα άτομα έχουν την τάση να βιώνουν την αδικία ή το πλήγμα που έχουν υποστεί ως κάτι που αφορά ολόκληρη την ομάδα του θύτη. Ως εκ τούτου, θέλουν να εκδικηθούν τον οποιονδήποτε ανήκει στην ομάδα αυτή. Αυτό περιλαμβάνει μετανάστες, «ρωσοπόντιους», έγχρωμους, κάποια συγκεκριμένη εθνότητα, ομοφυλόφιλους, αθίγγανους και άλλες κοινωνικές ομάδες.

Μια ψυχοδυναμική προσέγγιση στην ψυχολογία της εκδίκησης

Αρχικά, στη διάρκεια των πρώτων χρόνων της ζωής μας, η στενή συναισθηματική σχέση με τους γονείς μας παρέχει ασφάλεια. Μέσω αυτής, μαθαίνουμε να αφομοιώνουμε και να διαχειριζόμαστε σταδιακά τόσο τις θετικές όσο και τις οδυνηρές εμπειρίες της ζωής μας. Μια ισορροπημένη γονική φροντίδα -κυρίως στα πρώτα τρία χρόνια της ζωής- χαρακτηρίζεται από ευαισθησία και σεβασμό στις ανάγκες του παιδιού. Κάτι τέτοιο δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε αυτό να αποκτήσει την ικανότητα να αγαπά και να σέβεται τον εαυτό του και τους άλλους. Επιπλέον, το βοηθά να νοιάζεται γι΄αυτούς και να αποκτήσει τη βάση για μια εσωτερική ηθική που να υπερβαίνει το ατομικό συμφέρον.

Οι ρίζες της βίας στα παιδικά βιώματα

Επειδή, όμως, πρόκειται για πολύ λεπτές ισορροπίες σε ευαίσθητη ηλικία, κανένας γονιός δεν είναι τέλειος και αλάνθαστος. Συνεπώς, είναι αναπόφευκτες και κάποιες ματαιώσεις του παιδιού που το κάνουν να νιώθει εγκατάλειψη, απόρριψη, φόβο, δέος και ανάξιο αγάπης. Επιπλέον, η ανημπόρια του παιδιού και η πλήρης εξάρτησή του από το γονιό κάνουν τις εμπειρίες αυτές να φαντάζουν τρομακτικές. Έτσι, δημιουργείται αμετάκλητα εντός του ένας μη αφομοιωμένος σκοτεινός συμβολικός χώρος. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια γωνιά δυνητικής βίας, σκληρότητας, μοναξιάς και απόγνωσης.

Επομένως, εάν τα θετικά βιώματα του παιδιού υπερέχουν των αρνητικών, τότε το παιδί αντέχει να κουβαλά εντός του και να ελέγχει αυτή τη «συναισθηματική φρίκη». Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί ταυτόχρονα να εξελίξει και μια ικανότητα συναισθαντικότητας και έγνοιας για τους άλλους.

Κάτω, όμως, από συνθήκες έντονου συναισθηματικού στρες και ματαίωσης, οι άμυνές του μπορεί να καταρρεύσουν. Τότε, είναι δυνατόν να υπερβεί κάθε υφιστάμενο όριο και να γίνει ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας. Δηλαδή, πρόκειται για το άτομο που, όμως, δολοφόνησε τη σύζυγο, το γείτονα ή τον αδελφό του, που βίασε κάποια άγνωστη, που κακοποίησε σεξουαλικά κάποιο μικρό παιδί, ίσως ακόμα και το δικό του.

Συλλογικές πιέσεις και εσωτερικές συγκρούσεις

Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα έντονα φορτισμένο πολιτικό κλίμα και ισχυρές συλλογικές πιέσεις πριμοδοτούν την αντεκδίκηση. Σε τέτοιες συνθήκες, μπορεί να απασφαλιστούν οι «βόμβες βυθού» που πολλοί από εμάς μπορεί να έχουμε καταποντίσει στον πυθμένα του ψυχισμού μας από τα πρώτα παιδικά μας χρόνια, με άκρως απρόβλεπτες συνέπειες. Ειδικότερα, στην περίπτωση που οι ματαιώσεις, η άσκηση σωματικής και συναισθηματικής βίας, εξευτελισμών και απόρριψης είναι έντονες στη διάρκεια της παιδικής ηλικίας, τότε οι εκδηλώσεις βίας και μίσους αργότερα στη ζωή είναι πολύ εντονότερες. Επιπλέον, η ανάγκη ελέγχου και άλλες παρόμοιες αντιδράσεις γίνονται συχνότερες και πιο ανεξέλεγκτες.

Ταυτόχρονα, η ανάγκη εκδραμάτισης ή εκφόρτισής τους καθιστά τέτοια άτομα πολύ ευάλωτα. Πιο αναλυτικά, αυτό συμβαίνει όχι μόνον απέναντι στα υπάρχοντα κενά του ψυχισμού τους αλλά και απέναντι σε οργανώσεις που εκπροσωπούν και ενθαρρύνουν π.χ. εκδηλώσεις βίας, μίσους, ξενοφοβίας και δημιουργίας «αποδιοπομπαίων τράγων». Τελικά, η τυφλή υπακοή σε έναν δυνατό και αυταρχικό αρχηγό δεν είναι παρά η εκπροσώπηση της εσωτερικής αμφιθυμικής σχέσης με το δικό του γονιό. Ο γονιός αυτός αποτελεί, ταυτόχρονα, και απειλή αλλά και δυνατότητα προσωπικής απελευθέρωσης, ασφάλειας, επιβεβαίωσης ή αγάπης που ποτέ δεν εισπράχθηκε…

Δεν χρειάζεται να κουβαλάτε μόνοι σας το βάρος των παρελθόντων τραυμάτων. Μπορείτε να προγραμματίσετε ένα ραντεβού στο γραφείο μου για να δουλέψουμε μαζί πάνω στις εσωτερικές σας συγκρούσεις.

Η λεπτή γραμμή μεταξύ αγάπης και σκληρότητας

Βασικά, αυτό το εσωτερικό παιχνίδι διαδραματίζεται σιωπηρά στην ψυχή του καθενός μας. Παράλληλα, εκδηλώνεται και στις συνδιαλλαγές μας με τον περίγυρό, σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Ωστόσο, τα όρια μεταξύ έγνοιας και αδιαφορίας για τους άλλους, μεταξύ της εκδήλωσης αγάπης και της εκδήλωσης σαδιστικής σκληρότητας είναι αρκετές φορές πολύ λεπτά και διαπερατά. Με άλλα λόγια, είναι σαν να έχουμε εντός μας μία πόρτα. Αυτή, αναλόγως με τις εξωτερικές συνθήκες και τα προσωπικά βιώματα που ο καθένας μας κουβαλά εντός του, ανοίγει προς δύο κατευθύνσεις. Είτε προς τη μεριά της καταστροφικότητας, είτε προς την πλευρά της συναισθηματικής γενναιοδωρίας και ευαισθησίας. Γι΄αυτό και σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να δείχνουμε απύθμενη ευαισθησία, ενώ σε κάποιες άλλες να ξυπνούν εντός μας -εντελώς απρόβλεπτα- πρωτόγονες εκδηλώσεις σκληρότητας, μίσους και αντιποίνων που να μας ξαφνιάσουν πολύ δυσάρεστα αργότερα.

Συγκεκριμένα, αυτό ακριβώς θεωρώ πως συνέβη -και συνεχίζει ακόμα και μέχρι σήμερα να συμβαίνει- όπου η σκοτεινή ψυχολογία της εκδίκησης κυριάρχησε. Τέτοια παραδείγματα είδαμε στη διάρκεια της Μικρασιατικής καταστροφής, του πολέμου στη Βοσνία, αλλά και στις μακρόχρονες διαμάχες μεταξύ διαφόρων λαών και φυλών. Η κατάσταση αυτή μετέτρεψε ακόμα και τους μέχρι την προηγούμενη ημέρα αγαπημένους γείτονες σε αδίστακτους δολοφόνους αυτών με τους οποίους συνυπήρχαν για αιώνες αγαπημένοι.

Επίλογος

Είναι προφανές, λοιπόν, πως η αποτροπή της δημιουργίας αυτομομφών και αισθημάτων αυτο-υποτίμησης στο παιδί αποτελεί επιτακτική ανάγκη. Κι αυτό γιατί, όταν υπάρχουν, εύκολα μπορούν κάποια στιγμή να προβληθούν σε άλλους. Συχνά, συνοδεύονται ενδεχομένως και από πράξεις εκδίκησης. Ουσιαστικά, αυτές στην ουσία, σε μια τέτοια περίπτωση, αποτελούν προσωπικά εσωτερικά φαντάσματα και όχι κάποιον αυθεντικό εξωτερικό «εχθρό» ή κίνδυνο.

Επομένως, ας μη μειώνουμε, προσβάλουμε ή τιμωρούμε αυστηρά τα παιδιά μας ως γονείς, νηπιαγωγοί, δάσκαλοι ή καθηγητές. Αντ΄αυτού, ας καλύψουμε τις ανάγκες τους για ασφάλεια, επιβεβαίωση, αποδοχή και αγάπη. Επιπλέον, ας ενισχύσουμε τη συναισθαντικότητα και την έγνοια τους για τους άλλους. Τέλος, ας τα μάθουμε επίσης πως όλοι οι άνθρωποι έχουμε πάρα πολλά κοινά που μπορούμε να μοιραστούμε, παρόλο που μπορεί να είμαστε διαφορετικοί εντός ή/και εκτός μας. Αυτά αποτελούν τη μεγαλύτερη εγγύηση αποτροπής μιας εχθρικής στάσης απέναντι στη διαφορετικότητα, στην αδυναμία και στο άγνωστο.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι ευάλωτες οικογένειες να έχουν τη στήριξη της κοινωνίας. Παράλληλα, ο κάθε λειτουργός που φροντίζει παιδικές ψυχές πρέπει να διαθέτει την ανάλογη εκπαίδευση, γνώση και προσωπική ωριμότητα. Τα παιδιά ΔΕΝ υιοθετούν αυτά που τους ΛΕΝΕ οι ενήλικες αλλά όσα αυτοί ΠΡΑΤΤΟΥΝ…

Η δικαίωση ως πράξη προσωπικής ελευθερίας

Όσον αφορά σε εμάς τους ενήλικες, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διαχωρίζουμε την εκδίκηση από τη δικαίωση. Ουσιαστικά, το δεύτερο σημαίνει να κάνουμε κάτι καλό για τον εαυτό μας. Άλλωστε, στόχος είναι να καταφέρουμε να ξεφύγουμε από τον δηλητηριώδη εναγκαλισμό της ανάγκης για εκδίκηση. Με τον τρόπο αυτό σπάμε, τον φαύλο κύκλο της που στην ουσία μόνο ψυχική φθορά προκαλεί. Ας πάρουμε ως παράδειγμα την περίπτωση της γυναίκας, που αναφέραμε στην αρχή, της οποίας ο σύζυγός την απατούσε ασύστολα. Αν, τελικά, κατέστρεφε τα προσωπικά του αντικείμενα, θα ένιωθε μια παροδική αίσθηση ανακούφισης και ικανοποίησης. Ωστόσο, τίποτα ουσιαστικό δεν θα άλλαζε στη ζωή της. Αντίθετα, τα πράγματα πιθανότατα θα χειροτέρευαν.

Αν, όμως, έβρισκε τη δύναμη να πιστέψει στον εαυτό της, θα μπορούσε να σταματήσει τον ατέρμονα φαύλο κύκλο εκδίκησης και αντεκδίκησης. Θα μπορούσε τότε να του πει πως αποχωρεί οριστικά και αμετάκλητα από τη σχέση τους. Με αυτόν τον τρόπο θα διαμόρφωνε τη ζωή της όπως η ίδια επιθυμεί, κάτι που θα ήταν πραγματικά λυτρωτικό και επαναστατικό τόσο για την ίδια όσο και για τη ζωή της όλη…

Η επιλογή της δικαίωσης έναντι της εκδίκησης είναι μια πράξη προσωπικής ελευθερίας. Αν αναζητάτε στήριξη σε αυτή τη μεταβατική περίοδο, είμαι στη διάθεσή σας για συνεδρίες δια ζώσης ή μέσω διαδικτύου.