Mobbing στην εργασία: Τι είναι και πώς επηρεάζει την ψυχική υγεία

Εργασιακή παρενόχληση: Γενικά

Η εργασιακή παρενόχληση (Ε.Π.) είναι ένα θέμα που -αν το σκεφτούμε σοβαρά, γνωρίζοντας τις συνέπειες που μπορεί να έχει για τον αποδέκτη της- σίγουρα δεν θα μας αφήσει αδιάφορους, Μάλιστα, το θέμα αυτό μπορεί ακόμα και να μας συγκλονίσει. Ωστόσο, δεν πρόκειται μόνο για ένα προσωπικό πρόβλημα που μπορεί να αντιμετωπίζει κάποιος στο χώρο εργασίας του. Αντίθετα, αποτελεί ένα ευρύτερο κοινωνικό φαινόμενο, όχι μόνο γιατί αφορά στην κοινωνική απομόνωση κάποιου ή γιατί εμπλέκονται περισσότερα του ενός άτομα, αλλά και γιατί συμβαίνει σε πάρα πολλούς χώρους εργασίας, σε όλες τις χώρες του κόσμου. Επιπλέον, έχει κοινωνικο-οικονομικές συνιστώσες, τόσο όσον αφορά στην αιτιολογία όσο και στις συνέπειές του.

Πράγματι, η Ε.Π. δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Απλά, άρχισε να συζητείται και να μελετάται ως κοινωνικό πρόβλημα, για πρώτη φορά, τη δεκαετία του 1960. Εδώ και αρκετά χρόνια, το φαινόμενο της άσκησης ψυχολογικής, κυρίως, βίας -τόσο στους χώρους εργασίας όσο και στα σχολεία- φαίνεται πως έχει πάρει διαστάσεις χιονοστιβάδας. Συχνά, αυτή η κατάσταση έχει σοβαρότατες συνέπειες και, αρκετές φορές, επηρεάζει ακόμα και ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή των αποδεκτών της. Άγχος, κατάθλιψη, καθώς και διάφορα σωματικά και ψυχικά προβλήματα (όπως κοιλιακά άλγη, κεφαλαλγίες, αϋπνίες, υπέρταση και διάφορες φοβίες) είναι ορισμένες μόνο από τις πιθανές συνέπειες. Επιπλέον, το σύνδρομο μετατραυματικού στρες αποτελεί μια από τις πλέον επιβαρυντικές επιπτώσεις μιας εργασιακής παρενόχλησης.

Ποιοι είναι, όμως, οι λόγοι που τόσα πολλά άτομα ανά τον κόσμο, ανήλικα και ενήλικα, μεμονωμένα ή ομαδικά, γίνονται τόσο σαδιστικά σκληρά και ανάλγητα απέναντι σε άλλα άτομα με τα οποία συνυπάρχουν καθημερινά και που ποτέ δεν τους έχουν βλάψει στο ελάχιστο; Τι αντιπροσωπεύει μια τέτοιου είδους συμπεριφορά; Γιατί συνεχίζει να υφίσταται και τι μπορούμε να κάνουμε ώστε, αν όχι να εξαλειφθεί, τουλάχιστον να μειωθεί η συχνότητα εμφάνισής της;

Τι θεωρείται ως εργασιακή παρενόχληση;

Η εργασιακή παρενόχληση, ο εργασιακός εκφοβισμός ή το Mobbing (από την αγγλική λέξη mob που σημαίνει όχλος), θεωρείται πως υφίσταται όταν ένα άτομο παρενοχλείται, απειλείται ή εκτίθεται, συστηματικά και για μεγάλο χρονικό διάστημα, σε διάφορες μορφές ψυχολογικής, κυρίως, βίας από ένα άλλο άτομο ή από μια ομάδα ατόμων.

Συγκεκριμένα, η Ε.Π. μπορεί να γίνεται:

• Λεκτικά: Για παράδειγμα, διαμέσου χλευασμών, απειλών, διάδοσης ψευδών στοιχείων με σκοπό τη μείωση της υπόληψης του ατόμου ή μίμησής του.

• Φυσικά: Όπως διαμέσου σπρωξιμάτων, χτυπημάτων και καταστροφής προσωπικών αντικειμένων.

• Σιωπηρά: Διαμέσου μιας παντελούς αγνόησης του ατόμου, αποκλεισμού του από κοινές δραστηριότητες, γκριματσών, αναστεναγμών και ειρωνικών χαμόγελων.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί πως η Ε.Π. δεν θα πρέπει να συγχέεται με μεμονωμένα ή τυχαία περιστατικά παρεξήγησης μεταξύ δύο ατόμων. Η εργασιακή παρενόχληση προϋποθέτει την ύπαρξη μιας σαφέστατης διαφοράς ισχύος μεταξύ των εμπλεκομένων. Το άτομο που παρενοχλείται είναι σχεδόν πάντα ανίσχυρο απέναντι σε αυτόν ή σε αυτούς που το παρενοχλούν. Επομένως, καταλήγει να μην μπορεί ή να μην τολμά να αμυνθεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του.

Συνεπώς, για να μιλάμε για εργασιακή παρενόχληση, θα πρέπει να υπάρχει μια διαχρονικότητα στις αρνητικές ενέργειες. Αυτές στρέφονται σε βάρος του παρενοχλούμενου ατόμου και έχουν σοβαρές συνέπειες. Αυτές περιλαμβάνουν την έλλειψη δυνατότητας επικοινωνίας με άλλους και την καταρράκωση της εικόνας του παρενοχλούμενου. Επιπλέον, επηρεάζεται η υπόληψή του προς τα έξω, με διάφορες αρνητικές επιπτώσεις στο χώρο εργασίας, στη ζωή και στην υγεία του.

Τέλος, η ντροπή αποτελεί λέξη κλειδί στις περιπτώσεις μιας εργασιακής παρενόχλησης. Αυτοί που παρενοχλούν αποσκοπούν στο να νιώσει το θύμα έντονη ντροπή. Στόχος τους είναι να καταστεί το άτομο ακόμα πιο ευάλωτο και ανοχύρωτο απέναντι στη βία που του ασκείται.

Ο ρόλος των ομαδικών διεργασιών

Οι μελέτες για τον τρόπο λειτουργίας των διαφόρων ομάδων έχουν καταδείξει πως σε κάθε είδους ομάδα υπάρχουν λανθάνουσες διεργασίες που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργία και τη συμπεριφορά της. Πράγματι, δύο ενδιαφέρουσες θεωρητικές προσεγγίσεις για την κατανόηση των ομαδικών διεργασιών είναι οι εξής:

1. Η θεωρία της απόρριψης

Σύμφωνα με αυτήν, τα μέλη κάθε νέας ομάδας που δημιουργείται έχουν την ανάγκη μιας κοινής ιδέας ή αντίληψης για την ομάδα αυτή. Στη διάρκεια αυτής της διεργασίας, προκύπτουν σχεδόν πάντα κάποιοι ή κάποιος που δεν συμμερίζεται την κοινή ιδέα της ομάδας ή που επιθυμεί να την εγκαταλείψει. Ένα τέτοιο άτομο βιώνεται συχνά από την «ομάδα» ως απειλή για την κοινή της προσπάθεια.

Αρχικά, καταβάλλονται προσπάθειες ώστε το αποκλίνον άτομο να «συμμορφωθεί προς τας υποδείξεις». Ωστόσο, όταν αυτό δεν γίνει εφικτό, τότε ο «μη συμμορφούμενος» είτε απορρίπτεται είτε θα πρέπει με κάθε τρόπο να ακυρωθεί ή να εγκαταλείψει την ομάδα. Σπανιότερα, βέβαια, μπορεί να αλλάξει η ίδια η ομάδα, πράγμα όμως που συμβαίνει εξαιρετικά δύσκολα.

Το ίδιο φαινόμενο συμβαίνει και κάθε φορά που έρχεται στην ομάδα ένα νέο μέλος. Τα παλαιά μέλη, είτε συνειδητά είτε υποσυνείδητα, αναλαμβάνουν την ευθύνη της μύησης του νεόφερτου στις κοινές αξίες και στους κανόνες λειτουργίας. Αυτή η προσπάθεια μύησης μπορεί να προσλάβει διάφορες μορφές και ένταση, ανάλογα με το βαθμό ανταπόκρισης του νέου μέλους, το οποίο είτε θα συμμορφωθεί είτε θα ακυρωθεί είτε, στην ανάγκη, θα εκδιωχθεί. Ουσιαστικά, αυτού του είδους οι προσπάθειες δεν αποσκοπούν παρά στην «επιβίωση» της ομάδας, δηλαδή στη διατήρηση της συνοχής της, έτσι όπως την αντιλαμβάνονται τα ίδια τα μέλη της.

2. Η θεωρία του αποδιοπομπαίου τράγου

Η ιδέα αυτής της θεωρίας είναι δανεισμένη από τη Βίβλο και θέλει να περιγράψει την απόρριψη ενός ατόμου από μία ομάδα. Πράγματι, η στοχοποίηση κάποιου ως αποδιοπομπαίου τράγου —που, τελικά, εκδιώκεται— αφορά στη μεταβίβαση μιας κοινής ενοχής σε κάποιον Άλλον.  Αυτή η διαδικασία απαλλάσσει την ομάδα από το βάρος της ενοχής αυτής.

Η «ομαδικότητα» που επιδεικνύεται στην περίπτωση αυτή, όπως ακριβώς συμβαίνει και σε μια εργασιακή παρενόχληση, απαλλάσσει τα μέλη από κάθε είδους ατομική ευθύνη. Η ομαδική δράση δίνει τη δυνατότητα σε κάθε συμμετέχοντα να κάνει διάφορα πράγματα. Πρόκειται για ενέργειες που ούτε καν θα διανοούνταν να πράξει μόνος του.

Η κατανόηση αυτών των ομαδικών διεργασιών είναι το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση του mobbing. Αν νιώθετε ότι στοχοποιείστε, μπορείτε να προγραμματίσετε μια online συνεδρία για να δούμε πώς θα προστατευτείτε.

Η καταστροφική λειτουργία της ομάδας και οι παρανοϊκές φαντασιώσεις

Με τον τρόπο αυτόν, μπορούμε να κατανοήσουμε, σε κοινωνικό επίπεδο, και τις διάφορες προκαταλήψεις που υπάρχουν και που κατά καιρούς —ιδίως στη διάρκεια δύσκολων κοινωνικο-οικονομικών κρίσεων— ενισχύονται. Η συσσωρευμένη επιθετικότητα είναι, σε μεγάλο βαθμό, η απάντηση απέναντι στον φόβο που κυριαρχεί, ο οποίος μετατίθεται σε έναν αθώο και, κατά κανόνα, ακίνδυνο στόχο. Σε μια τέτοια περίπτωση, για παράδειγμα, οι μετανάστες αποτελούν συχνά το πιο «εύκολο» και ακίνδυνο θύμα ή αποδιοπομπαίο τράγο.

Σε επίπεδο μικρών ομάδων, αυτό που συνήθως αρχικά συμβαίνει είναι η εμφάνιση διαφόρων λανθανουσών συμπεριφορών. Για παράδειγμα, τα μέλη μπορεί να μη χαιρετούν το θύμα ή να μην το ενημερώνουν για κάποια κοινή έξοδο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα πράγματα γίνονται σοβαρότερα με την απόκρυψη σημαντικών πληροφοριών, οδηγιών ή κοινών αποφάσεων που θα εκθέσουν σοβαρά το θύμα.

Το κοινό στοιχείο μιας ομάδας που λειτουργεί με έναν τέτοιο καταστροφικό τρόπο είναι πως αυτή η καταστροφικότητα καθορίζεται από διάφορες παρανοϊκού τύπου λανθάνουσες φαντασιώσεις. Αυτές οι φαντασιώσεις διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα και δημιουργούν στην ομάδα ένα αίσθημα απειλής, ακόμα και για την ίδια της την ύπαρξη. Ως εκ τούτου, η ομάδα αρχίζει να αμύνεται απέναντι σε ανύπαρκτους εχθρούς, όπως είναι, για παράδειγμα, ένας αποδιοπομπαίος τράγος (scapegoating).

Ποιοι παρενοχλούνται;

Η εργασιακή παρενόχληση μπορεί να εμφανισθεί σε οποιονδήποτε χώρο εργασίας και να πλήξει τον οποιονδήποτε. Πράγματι, αυτό συμβαίνει ασχέτως ηλικίας, φύλου, επαγγελματικής επάρκειας ή της θέσης που κατέχει κανείς στην ιεραρχία. Συνεπώς, ο οποιοσδήποτε μπορεί να βρεθεί είτε στη θέση του θύτη είτε σε αυτή του θύματος. Παρόλα αυτά, υπάρχει πάντα κάποιου είδους εξήγηση γιατί κάποιοι πλήττονται, ενώ άλλοι όχι. Μία γενική αιτίαση είναι πως όποιος διαφέρει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο από το υπόλοιπο σύνολο, διατρέχει μεγαλύτερο κίνδυνο να πέσει θύμα εργασιακής παρενόχλησης.

Τα προσωπικά χαρακτηριστικά και οι συμπεριφορές, που ενοχοποιούνται και που συχνά παρατηρούνται σε θύματα εργασιακής παρενόχλησης, διαχωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες:

• Παθητικά θύματα: Πρόκειται για άτομα χαμηλών τόνων και υποβόλιμα, με στοιχεία προσωπικότητας όπως η επιφυλακτικότητα, η ανασφάλεια, η σωματική αδυναμία, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η κακή εικόνα εαυτού.

• Προκλητικά θύματα: Αναφέρεται σε θύματα που έχουν στοιχεία προσωπικότητας όπως η υπερκινητικότητα, η ευερεθιστότητα, η εκρηκτικότητα και η προκλητικότητα. Τέτοιου είδους χαρακτηριστικά θεωρούνται ως εύκολα να εκνευρίσουν και να προκαλέσουν τον περίγυρο, πράγμα που διευκολύνει τη στοχοποίηση των ατόμων αυτών.

Η έγκαιρη παρέμβαση είναι καθοριστική. Αν βιώνετε ανάλογες συνθήκες, μπορείτε να προγραμματίσετε μια online συνεδρία για υποστήριξη.

Ποιοι παρενοχλούν;

Όπως προαναφέραμε, όλα όσα ισχύουν για ένα θύμα, ισχύουν σε μεγάλο βαθμό και για τους θύτες. Όλοι μας νιώσαμε κάποια στιγμή την ανάγκη —ή ίσως και να το πράξαμε— να «βάλουμε στη θέση του» κάποιον που θεωρήσαμε πως «του αξίζει». Μάλλον όλοι μας κουτσομπολέψαμε, αγνοήσαμε συνειδητά ή διαδώσαμε κάποια φήμη, υπαρκτή ή ανύπαρκτη, για κάποιον. Αυτό, βέβαια, σε καμία περίπτωση δεν είναι ταυτόσημο με την εργασιακή παρενόχληση. Ωστόσο, δυνητικά και κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις, θα μπορούσε να αποτελεί το προστάδιό της.

Τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά του θύτη

Αυτοί που παρενοχλούν θεωρείται πως έχουν μια θετικότερη στάση απέναντι στην άσκηση βίας. Επιθυμούν να κυριαρχούν και να επιβάλλονται στους άλλους, επιδιώκοντας να επικρατεί πάντα η άποψή τους χωρίς την παραμικρή αμφισβήτηση προς το πρόσωπό τους. Επίσης, βιώνονται από τον περίγυρο ως άτομα δυναμικά που, όμως, σπάνια εκδηλώνουν αισθήματα συμπάθειας προς άλλους. Συχνά δεν βιώνουν ενοχές, έχουν ανάγκη από τον θαυμασμό του περίγυρου και δεν διαθέτουν ενσυναίσθηση. Επιπλέον, φθονούν εύκολα, εκμεταλλεύονται τους άλλους και δυσκολεύονται στη λήψη πρωτοβουλιών και αποφάσεων. Με άλλα λόγια, διαθέτουν στοιχεία προσωπικότητας που συναντώνται σε άτομα με αντικοινωνική ή ψυχοπαθητική προσωπικότητα.

Από τη στιγμή, όμως, που η Ε.Π. αποτελεί, κατά κύριο λόγο, ομαδικό φαινόμενο, προϋποθέτει την ύπαρξη συνοδοιπόρων. Αυτοί οι ακόλουθοι επηρεάζονται από κάποιον που έχει ηγετικό ρόλο και τον οποίο, με κάποιον τρόπο, είτε θαυμάζουν είτε φοβούνται. Η αποδοχή της συμπεριφοράς του ηγέτη-θύτη από τον περίγυρό του, τελικά ενισχύει, νομιμοποιεί και μονιμοποιεί την εργασιακή παρενόχληση.

Πώς εκφράζεται η εργασιακή παρενόχληση;

Όπως προαναφέραμε, η Ε.Π. μπορεί να εμφανισθεί σε οποιονδήποτε χώρο εργασίας. Πιθανότερο είναι, όμως, να προκύψει σε περιπτώσεις όπου συμβαίνουν μεγάλες αλλαγές στον εργασιακό χώρο. Συγκεκριμένα, αυτό συμβαίνει όπου υπάρχουν σκληρές συνθήκες εργασίας, πίεση και δυσαρέσκεια. Επίσης, παρατηρείται συχνά έλλειψη οργάνωσης, ασάφεια ρόλων και ανεπαρκής διοίκηση.

Επιπλέον, μπορεί να προκύψει με αφορμή τη σύγκρουση μεταξύ διαφορετικών κουλτούρων εργασίας. Ένα παράδειγμα είναι η συνένωση δύο υπηρεσιών. Εκεί, όλοι επιθυμούν να διατηρήσουν τις ρουτίνες και τον τρόπο δουλειάς που καλά γνωρίζουν. Επίσης, η εργασιακή παρενόχληση μπορεί να πυροδοτηθεί εξαιτίας της πρόσληψης ενός ατόμου από άλλη χώρα. Ανάλογη επίδραση έχουν και άλλοι παρόμοιοι παράγοντες. Κάτω από τέτοιες συνθήκες, είναι πολύ ευκολότερο κάποιος ή κάποιοι να χρησιμοποιηθούν ως αποδιοπομπαίοι τράγοι ή σάκοι του μποξ.

Η Ε.Π. εστιάζεται και αφορά, συνήθως, στους δύο παρακάτω τομείς:

• Στο αντικείμενο εργασίας του ατόμου: Δηλαδή στην επιβάρυνση των συνθηκών εργασίας του. Αυτό συμβαίνει, π.χ., με το να του αφαιρούνται αρμοδιότητες άνευ λόγου και αιτίας, να του αποκρύπτεται πληροφόρηση για συναντήσεις και ακυρώσεις εκδηλώσεων ή να του ανατίθενται δυσανάλογα δύσκολες και δυσάρεστες υποχρεώσεις.

• Στον προσωπικό χαρακτήρα: Η παρενόχληση μπορεί να προσλάβει προσωπικό χαρακτήρα διαμέσου προσωπικών επιθέσεων, εξευτελισμών, διαδόσεων φημών, καθώς και σεξουαλικών παρενοχλήσεων ή προσβλητικών υπονοούμενων.

Οι συνέπειες της εργασιακής παρενόχλησης

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι οι όποιες συνέπειες μιας εργασιακής παρενόχλησης επηρεάζονται άμεσα από την προσωπικότητα του θύματος, τις προσωπικές του σχέσεις, καθώς και τις σχέσεις του στον χώρο εργασίας. Παράλληλα, ρόλο παίζουν και τυχόν ανάλογες προηγούμενες εμπειρίες.

Πράγματι, ιδιαίτερα σοβαρές είναι οι συνέπειες στην αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση του θύματος. Αυτές συνοδεύονται, συνήθως, από στοιχεία όπως το άγχος, την κατάθλιψη, την απόγνωση, καθώς και δυσκολίες αυτοσυγκέντρωσης, έντονες εναλλαγές διάθεσης, αϋπνίες και φόβο.

Επιπροσθέτως, εμφανίζονται συχνά διάφορα ψυχοσωματικά συμπτώματα, όπως:

• Κοιλιακά άλγη και κεφαλαλγίες.

• Δύσπνοια, ζαλάδες και υπέρταση.

• Καρδιακά προβλήματα, αλλεργίες και νεφρική δυσλειτουργία.

• Έντονο αίσθημα κόπωσης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στην εμφάνιση συνδρόμου μετατραυματικού στρες. Κάποιοι άνθρωποι καταφέρνουν να βγουν από μια τέτοιου είδους κόλαση με δυσκολίες που μπορούν να διαχειριστούν. Αντίθετα, κάποιοι άλλοι μπορεί να αντιμετωπίσουν πολλά και σοβαρά προβλήματα που απαιτούν τη συνδρομή ειδικών και που, ορισμένες φορές, μπορεί να διαρκέσουν ακόμα και για ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή τους.

Δεν φταίει το θύμα – Αιτίες της εργασιακής παρενόχλησης

Αρκετές φορές, εκφράζεται άμεσα ή έμμεσα η ευθύνη του θύματος ως αιτία για αυτά που του συμβαίνουν. Υπάρχει, δηλαδή, η αντίληψη πως με τον τρόπο του προκαλεί, όπως συχνά θεωρείται πως συμβαίνει και με πολλές γυναίκες-θύματα βιασμού. Αυτές οι γυναίκες ενοχοποιούνται με το χυδαίο πρόσχημα: «τα ‘θελαν και τα ‘παθαν, υπονοώντας πως προκάλεσαν με το ντύσιμο ή τη συμπεριφορά τους.

Ωστόσο, επειδή «…για όλα ΔΕΝ φταίνε οι γκόμενες, οι πρώην και οι επόμενες..», όπως λέει και ο Λουκιανός. Έτσι και εδώ, η άσκηση ψυχολογικής βίας στους χώρους εργασίας δεν είναι δυνατόν να αιτιολογηθεί. Πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί με την ενοχοποίηση του θύματος.. Με την ίδια λογική, δεν θα φταίγαμε εμείς, αν στήναμε ένα γαϊτανάκι γύρω από ένα άτομο καθηλωμένο σε αναπηρικό καροτσάκι. Δεν θα φταίγαμε αν κοροϊδεύαμε ένα άτομο με αναπηρία, παίρνοντάς του στο τέλος και το πορτοφόλι. Και όλα αυτά με τη «δικαιολογία»: «Καλά να πάθει τέτοιος που είναι». «Αφού τολμά να ξεμυτά από το σπίτι του, ενώ δεν είναι σε θέση να υπερασπίζεται τον εαυτό του»

Είναι πραγματικά «νοσηρό» να ισχυρίζεται κάποιος πως η άσκηση ψυχολογικής βίας είναι κάτι το αναπόφευκτο στις ανθρώπινες σχέσεις. Επίσης, είναι λάθος να θεωρείται ως κύρια αιτία αυτού κάποια χαρακτηριστικά του θύματος. Πράγματι, το κάθε ενήλικο άτομο οφείλει να μπορεί να διαχειρίζεται με διαφορετικό και ωριμότερο τρόπο ανάλογες καταστάσεις. Αν δεν μπορεί, τότε σίγουρα δεν του φταίει ο αποδέκτης των προσωπικών του ανεπαρκειών και απωθημένων.

Η πραγματικότητα πίσω από τη στοχοποίηση

Τέιου είδους επιχειρήματα δεν έχουν καμία ερευνητική στήριξη. Η προσωπικότητα του θύματος δεν παίζει ιδιαίτερο ρόλο όσον αφορά στην επιλογή του ως αποδέκτη άσκησης ψυχολογικής βίας. Αντιθέτως, αυτό που συμβαίνει είναι να διαταράσσεται η προσωπικότητα του θύματος εξαιτίας της ασκούμενης σε βάρος του βίας.

Κάποιοι υποστηρίζουν πως θύματα εργασιακής παρενόχλησης γίνονται συχνά άτομα που αντιτίθενται έντονα σε επιλογές της διεύθυνσης ή στον αυταρχισμό της. Εάν η διεύθυνση καθιστά έναν εργαζόμενο αποδιοπομπαίο τράγο ή τον στοχοποιεί απροκάλυπτα, τότε αυτή είναι η κύρια αιτία που ο εργαζόμενος γίνεται αποδέκτης βίας και από το υπόλοιπο προσωπικό.

Ως άλλες αιτίες αναφέρονται και οι παρακάτω:

• Αναδιοργάνωση της ομάδας ή πρόσληψη νέου διευθυντή.

• Η ύπαρξη κάποιου που τυγχάνει της ιδιαίτερης εύνοιας της διεύθυνσης.

• Η άρνηση κάποιου να πράξει κάτι που θεωρεί ως μη ηθικά ορθό.

• Η προσπάθεια κάποιου να προστατέψει έναν συνάδελφό του από την παρενόχληση.

• Η επισήμανση αδικιών, άσχημων συνθηκών ή κατάχρησης εξουσίας.

Η σιωπή και η ανοχή των συναδέλφων

Ο λαός λέει πως «ο φόβος φυλάει τα έρμα», και στην περίπτωση αυτή, ο φόβος οδηγεί συχνά στη «σιωπή των αμνών», δηλαδή των συναδέλφων. Με τον τρόπο αυτό, το θύμα παραμένει αβοήθητο, γεγονός που δημιουργεί αισθήματα ενοχής και ντροπής στους αμέτοχους. Ένας τρόπος να απαλλαγούν από αυτά τα αισθήματα είναι να κατηγορήσουν το θύμα ως τον μόνο υπεύθυνο, ενισχύοντας την απομόνωσή του.

Η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο τραγική όταν η παθητικότητα των συναδέλφων μετατρέπεται σε ενεργητική επιδοκιμασία. Σε αυτή την περίπτωση, οι συνάδελφοι μετατρέπονται σε κοινό μιας ρωμαϊκής αρένας που καθορίζει τα όρια της τιμωρίας του θύματος.

Επίλογος

Η αλήθεια είναι πως η εργασιακή παρενόχληση έχει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις από αυτές που πιστεύουμε και δεν πρόκειται να εξαλειφθεί από μόνη της. Το θέμα χρειάζεται να έρθει σε ευρεία δημόσια συζήτηση, ώστε να αναδειχθούν οι συνέπειές του και να υπάρξουν προτάσεις αντιμετώπισης.

Όλοι οι ερευνητές συμφωνούν πως η ευθύνη βρίσκεται στον τρόπο που είναι δομημένος ένας εργασιακός χώρος. Όταν οι άνθρωποι νιώθουν ανασφάλεια και φόβο, εύκολα αναζητούν έναν αποδιοπομπαίο τράγο. Απαιτείται, λοιπόν, ένα αποτελεσματικό νομικό πλαίσιο, αλλά και η δέσμευση κάθε εργοδότη για ένα περιβάλλον που αποτρέπει τέτοια φαινόμενα. Η γνώση και ο ανοιχτός διάλογος, συχνά με τη συνδρομή ειδικού, είναι ιδιαίτερα σημαντικά.

Τέλος, ας μην ξεχνάμε πως ο άνθρωπος γίνεται θεριό με τα θεριά. Ένα χαμόγελο, μια ευγενική προσφώνηση και ένας εγκάρδιος χαιρετισμός μπορούν να δημιουργήσουν ένα κλίμα ασφάλειας. Ας τα χαρίσουμε πιο απλόχερα, καθώς δεν κοστίζουν τίποτα και προσφέρουν πολλά σε όλους μας.

Μην επιτρέπετε στον εκφοβισμό να καθορίζει τη ζωή σας. Για εξειδικευμένη βοήθεια, επικοινωνήστε μαζί μου για συνεδρίες δια ζώσης ή online ψυχοθεραπεία. Για περισσότερα άρθρα, επισκεφθείτε την αρχική σελίδα  i-psyxologos.gr

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προγραμματίστε τη συνάντησή μας στο γραφείο Ξεκινήστε την Online θεραπεία σας (από όπου κι αν βρίσκεστε)