Ερωτικές σχέσεις: Γιατί επιλέγουμε «λάθος» συντρόφους

Γιατί επιλέγουμε συντρόφους που μας ματαιώνουν;

Υπάρχουν άνθρωποι που δημιουργούν ερωτικές σχέσεις με έναν εύκολο και αβίαστο τρόπο, δίχως φόβο ή αβεβαιότητα. Για άλλους, όμως, κάτι τέτοιο μοιάζει ανέφικτο, καθώς καταλήγουν σε σχέσεις ματαιωτικές ή ακόμα και καταστροφικές.

Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό;

Η απάντηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στο είδος των σχέσεων που βιώσαμε από τη γέννηση έως και τον δεύτερο χρόνο της ζωής μας. Οι σχέσεις αυτές δημιουργούν εντός μας έναν εσωτερικό χάρτη, ο οποίος λειτουργεί ως οδηγός για την ποιότητα κάθε μελλοντικής μας σύνδεσης.

Η αναζήτηση του «οικείου» αντί της ευτυχίας

Πολλοί από εμάς έχουμε την εντύπωση πως αναζητούμε την ευτυχία και την αγάπη. Δυστυχώς, η πραγματικότητα συχνά μας διαψεύδει. Αυτό που στην ουσία αναζητούμε είναι μια οικεία αίσθηση, η οποία για πολλούς δεν αντιπροσωπεύει την αγάπη, αλλά την επανάληψη γνώριμων, έστω και επώδυνων, προτύπων.

Το τι σημαίνει εγγύτητα και εμπιστοσύνη το μαθαίνουμε σε σχέση με αυτούς που μας φροντίζουν. Όταν αυτά τα αρχικά βιώματα εμπεριέχουν:

• Συχνές ματαιώσεις και ασυνέπεια.

• Απρόβλεπτες αντιδράσεις ή εγκατάλειψη.

• Αντιφατικότητα και απόρριψη.

• Απειλές απόσυρσης της αγάπης.

Τότε, τα αποτυπώματα που μένουν εντός μας είναι ανεξίτηλα. Αυτά τα αισθήματα και οι προσδοκίες τείνουν να γενικεύονται σε κάθε μελλοντική στενή σχέση.

Ο ασυνείδητος εγκλωβισμός σε γνώριμα μοτίβα

Ο εγκλωβισμός σε αυτή τη «ζοφερή» εσωτερική πραγματικότητα είναι τόσο καθοριστικός, που συχνά οδηγεί σε δύο δρόμους:

1. Υποσυνείδητη επιλογή: Αναζητούμε συντρόφους με χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα των πρωταρχικών μας φροντιστών.

2. Προκλητή συμπεριφορά: Αν ο σύντροφος δεν έχει αυτά τα χαρακτηριστικά, προσπαθούμε με διάφορους χειρισμούς να τα προκαλέσουμε, ώστε να επαληθεύσουμε το γνώριμο σενάριο.

Ταυτόχρονα, πολλοί παραμένουμε συναισθηματικά «αδιάφοροι» απέναντι σε άτομα που δείχνουν ειλικρινές ενδιαφέρον και και διαθέτουν όλα τα χαρίσματα που θεωρητικά επιζητούμε για τις ερωτικές σχέσεις μας.

Ο φόβος για το άγνωστο και η έλλειψη ασφάλειας

Το οτιδήποτε άγνωστο φοβίζει. Ένα άτομο που δεν έχει βιώσει συναισθηματική σταθερότητα και αυθεντική εγγύτητα, στερείται τη βασική αίσθηση ασφάλειας. Αυτό το έλλειμμα εμποδίζει το άτομο να δείξει πραγματικό ενδιαφέρον για νέες εμπειρίες ή να εμπιστευτεί διαφορετικούς ανθρώπους, εγκλωβίζοντάς το σε έναν φαύλο κύκλο γνώριμης οδύνης.

Νιώθετε ότι επαναλαμβάνετε επώδυνα πρότυπα στις σχέσεις σας; Η κατανόηση αυτών των ασυνείδητων μηχανισμών είναι το πρώτο βήμα για τη συναισθηματική σας ελευθερία. Μπορείτε να κλείσετε μια online συνεδρία ή ένα ραντεβού στο γραφείο μου για να δουλέψουμε μαζί τη δική σας προσωπική αλλαγή.

Η λογική του παραλόγου: Γιατί υπομένουμε τοξικές σχέσεις;

Όλοι έχουμε ακούσει για τις συνεχείς και καταστροφικές επιλογές συντρόφων από άτομα που, σε άλλους τομείς της ζωής τους, είναι δυναμικά, δημιουργικά και επιτυχημένα. Αυτές οι επιλογές δεν περιορίζονται μόνο στον έρωτα, αλλά συχνά επεκτείνονται σε φίλους και συνεργάτες.

Σε πολλές περιπτώσεις —συχνά γυναίκες— τα άτομα αυτά ανέχονται εξευτελιστικές συμπεριφορές, νιώθοντας παντελώς ανήμπορα να αποχωρήσουν. Ακόμα κι αν καταφέρουν να φύγουν μετά από τεράστιο συναισθηματικό κόστος, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργήσουν ξανά μια παρόμοια, ματαιωτική σχέση.

Ερωτικές σχέσεις: Διαφορετικές στρατηγικές, κοινή ρίζα

Η ψυχολογία πίσω από τις ερωτικές σχέσεις και αυτές τις συμπεριφορέςεκδηλώνεται με ποικίλους τρόπους:

• Φόβος εγγύτητας: Άτομα που «δραπετεύουν» μόλις ο σύντροφος αρχίσει να γίνεται συναισθηματικά σημαντικός.

• Άγχος εγκατάλειψης: Ένας συνεχής φόβος μήπως προδοθούν ή εγκαταλειφθούν.

• Ο ρόλος του «διασώστη»: Άτομα που προσπαθούν πάντα να βοηθούν τους άλλους, καταλήγοντας με ένα βαθύ αίσθημα κενού.

• Τελειομανία και ευχαρίστηση των άλλων: Η ανάγκη να είναι κανείς πάντα άψογος ή διασκεδαστικός, χωρίς προσωπική ικανοποίηση.

Ψυχικοί αμυντικοί μηχανισμοί και συναισθηματική επιβίωση

Όλες αυτές οι στάσεις ζωής δεν είναι παρά στρατηγικές του ψυχισμού μας στην προσπάθειά του για συναισθηματική επιβίωση. Άλλοτε αποσκοπούν στην αναζήτηση μιας εγγύτητας που μας έλειψε και άλλοτε στη δημιουργία μιας «απόστασης ασφαλείας» από έναν Άλλον που βιώνεται ως απειλητικός.

Αυτοί οι αμυντικοί μηχανισμοί δημιουργούνται όταν οι ανεπάρκειες των γονιών μας δεν ευνόησαν τη δημιουργία μιας εσωτερικής βασικής αίσθησης ασφάλειας. Κινητοποιούνται αυτόματα και υποσυνείδητα κάθε φορά που η «ψυχική μας βάση δεδομένων» ερμηνεύει μια κατάσταση ως σοβαρή απειλή.

Τα 4 είδη δεσμού και η επίδρασή τους στις σχέσεις

Το μικρό παιδί γεννιέται με την έμφυτη ανάγκη να δημιουργήσει μια στενή σχέση δεσμού με έναν φροντιστή. Αυτό το άτομο λειτουργεί ως η «ασφαλής βάση» που θα του επιτρέψει σταδιακά να εξερευνήσει τον κόσμο και να αυτονομηθεί.

Ωστόσο, καθώς δεν έχουν όλοι οι γονείς την ίδια ικανότητα σταθερής ανταπόκρισης, προκύπτουν τέσσερα βασικά είδη σχέσης δεσμού:

1. Ασφαλής σχέση δεσμού

Το παιδί αναπτύσσει μια βαθιά σχέση εμπιστοσύνης, νιώθοντας πως ο γονέας είναι διαθέσιμος, προσβάσιμος και προστατευτικός.

• Συνέπεια: Αποκτά υγιή αυτοεκτίμηση και μεγαλώνοντας προσδοκά την αποδοχή και την αγάπη των άλλων, δημιουργώντας ισορροπημένες ερωτικές σχέσεις.

2. Ανασφαλής – αποφευκτική σχέση δεσμού

Εδώ, ο γονιός είναι συχνά απρόσιτος φυσικά και συναισθηματικά. Δεν ανταποκρίνεται με συνέπεια, αναγκάζοντας το παιδί να αποφεύγει τη στενή επαφή για να προστατευτεί.

• Συνέπεια: Το παιδί βιώνει τους άλλους ως αναξιόπιστους και δυσκολεύεται να εμπιστευτεί ή να αφεθεί στην εγγύτητα ως ενήλικας.

3. Ανασφαλής – αμφιθυμική σχέση δεσμού

Η συμπεριφορά του γονιού είναι απρόβλεπτη. Το παιδί νιώθει συνεχή αβεβαιότητα για το αν θα βρει παρηγοριά ή στήριξη.

• Συνέπεια: Το άτομο μαθαίνει να εκτιμά τους άλλους αλλά όχι τον εαυτό του, αναπτύσσοντας συχνά μια αγχώδη προσκόλληση στους συντρόφους του.

4. Ανασφαλής – αποδιοργανωτική σχέση δεσμού

Το παιδί βιώνει τον γονιό του ως απρόβλεπτο και ταυτόχρονα απειλητικό. Νιώθει παραμελημένο και τείνει να αποσύρεται κάθε φορά που αισθάνεται κίνδυνο.

• Συνέπεια: Χαμηλή αυτοεκτίμηση και εντελώς αρνητικές προσδοκίες από τους άλλους, κάτι που οδηγεί συχνά σε χαοτικές διαπροσωπικές σχέσεις

Η μεταφορά των προτύπων δεσμού στην ενήλικη ζωή

Πολλές έρευνες καταδεικνύουν πως υπάρχει σαφής σύνδεση ανάμεσα στο είδος δεσμού που αναπτύξαμε ως παιδιά και στον τρόπο που σχετιζόμαστε ως ενήλικες.

1. Ασφαλής σχέση δεσμού στην ενήλικη ζωή

Το άτομο διαθέτει καλή αυτοεκτίμηση και αδιαμφισβήτητη αίσθηση προσωπικής αξίας. Εκτιμά τόσο τον εαυτό του όσο και τους άλλους, τους οποίους εμπιστεύεται ως άτομα με διάθεση για εγγύτητα.

• Χαρακτηριστικό: Ικανότητα για βαθιές και σταθερές συναισθηματικές σχέσεις.

2. Ανασφαλής – αποφευκτική σχέση δεσμού

Το άτομο αποφεύγει τις κοινωνικές σχέσεις και δεν τολμά να εμπιστευθεί. Θεωρεί την απόσταση απαραίτητη για την ασφάλειά του.

• Η “μάσκα” της αυτάρκειας: Προσποιείται πως είναι απόλυτα αυτόνομο και αποφεύγει να δείχνει συναισθήματα, καθώς τα θεωρεί ένδειξη αδυναμίας ή πιστεύει πως δεν θα υπάρξει ανταπόκριση.

3. Ανασφαλής – αμφιθυμική σχέση δεσμού

Εδώ κυριαρχεί η αβεβαιότητα για τις ανάγκες και τα συναισθήματα. Το άτομο αμφισβητεί την αξία του και προσαρμόζεται πλήρως στις επιθυμίες των άλλων για να κερδίσει την αγάπη τους.

• Ο φόβος της εγκατάλειψης: Γαντζώνεται στη σχέση και τρέμει το τέλος της. Αν εγκαταλειφθεί, ενοχοποιεί τον εαυτό του, πιστεύοντας πως δεν αξίζει τίποτα καλύτερο.

4. Ανασφαλής – αποδιοργανωτική σχέση δεσμού

Το άτομο δείχνει υπερβολικά αυτόνομο, προσπαθώντας να πείσει και τον εαυτό του για αυτό ώστε να προστατευτεί από τη ματαίωση.

• Το κυνήγι του “απρόσιτου”: Επιλέγει απρόβλεπτα ή «προβληματικά» άτομα. Όσο μεγαλύτερη αδιαφορία εισπράττει, τόσο περισσότερο προσκολλάται. Αν όμως κάποιος δείξει ειλικρινές ενδιαφέρον, το άτομο χάνει το δικό του, καθώς η οικεία εγγύτητα το τρομάζει.

• Έλεγχος και σώμα: Συχνά, η προσπάθεια ελέγχου των δυσβάσταχτων συναισθημάτων εκδηλώνεται μέσω διαταραχών στη λήψη τροφής (ψυχογενής βουλιμία / ψυχογενής ανορεξία) ή εξαντλητικών διαιτών.

  ---

Τι μπορούμε να κάνουμε για αυτή τη διαπροσωπική «αναπηρία»;

Όπως είδαμε, τα σχήματα δεσμού που αναπτύσσουμε στην παιδική ηλικία καθορίζουν αποφασιστικά κάθε μελλοντική μας σχέση. Ωστόσο, υπάρχει ένα ελπιδοφόρο μήνυμα: αυτά τα σχήματα, παρόλη τη σταθερότητά τους, δεν είναι στατικά και αμετάβλητα.

Όσο οδυνηρά και αν υπήρξαν τα παιδικά μας βιώματα, μπορούν να τροποποιηθούν και να βελτιωθούν. Η βοήθεια ενός ειδικού —συνηθέστατα ενός θεραπευτή— είναι καθοριστική για να κατανοήσουμε:

• Τον φόβο μας για την εγγύτητα.

• Την ανάγκη μας να «γαντζωνόμαστε» από τους άλλους.

• Την τάση να υπηρετούμε ή να εγκαταλείπουμε συντρόφους μόλις γίνουν σημαντικοί.

• Την ικανότητα να τολμήσουμε, επιτέλους, να εμπιστευθούμε έναν Άλλον.

Ο δρόμος προς τη συναισθηματική απελευθέρωση

Ο ασφαλέστερος τρόπος απαλλαγής από αυτά τα υποσυνείδητα δεσμά είναι η αυτογνωσία. Η συναισθηματική απελευθέρωση απαιτεί την αμφισβήτηση, την επανεξέταση και την επαναξιολόγηση των επιλογών και των αναστολών μας.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η ενοχοποίηση των παιδικών μας βιωμάτων από μόνη της δεν οδηγεί πουθενά. Κάποια στιγμή, οφείλουμε να αναλάβουμε οι ίδιοι την ευθύνη της ζωής μας. Να μάθουμε από τα λάθη εκείνων που σημάδεψαν τον παιδικό μας ψυχισμό και να επιλέξουμε συνειδητά να μην τα επαναλάβουμε.

Η αγάπη «επί ίσοις όροις»

Αν καταφέρουμε να σπάσουμε τα δεσμά του παρελθόντος και την καταναγκαστική επανάληψη των καταστροφικών προτύπων, τότε θα είμαστε σε θέση να δημιουργήσουμε σχέσεις ουσίας.

Η αγάπη σε αυτή την περίπτωση δεν είναι ένας μόνιμα ανθισμένος κήπος χωρίς προβλήματα. Είναι όμως μια σύνδεση που βασίζεται στην:

1. Ισοτιμία και την αμοιβαιότητα.

2. Αλληλοσεβασμό της προσωπικότητας του άλλου.

3. Απουσία του παραλυτικού φόβου εγκατάλειψης που δημιουργεί εξαρτήσεις.

Η αλλαγή ξεκινά από την απόφαση να φροντίσετε τον εαυτό σας. Για περισσότερη καθοδήγηση, μπορείτε να επισκεφθείτε την αρχική σελίδα του i-psyxologos.gr.

Είμαι στη διάθεσή σας για online ψυχοθεραπεία ή για ραντεβού δια ζώσης στο γραφείο μου, ώστε να χτίσουμε μαζί τις προϋποθέσεις για υγιείς και ουσιαστικές ερωτικές σχέσεις.