Ντροπαλότητα: γενικά
Κάποτε, μια νέα κοπέλα που παρακολουθούσα και αντιμετώπιζε έντονη ντροπαλότητα, μου είπε: «Όταν αποκαλύπτω σε κάποια άτομα με τα οποία γνωριζόμαστε καλά πως είμαι πολύ ντροπαλή από παιδί, η αντίδρασή τους είναι: «Πλάκα μας κάνεις;» ή κάτι ανάλογο”.
Πολλοί είναι αυτοί που ταυτίζουν τη ντροπαλότητα με την εσωστρέφεια, την απόσυρση, την ανασφάλεια, τη μειωμένη κοινωνικότητα, την επιφυλακτικότητα κ.τ.λ., κάτι που δεν είναι απόλυτα ακριβές. Άτομα που είναι ντροπαλά δεν είναι απαραίτητα και λιγότερο κοινωνικά, είτε εσωστρεφή απ΄ό,τι άλλα. Μπορεί να επιθυμούν διακαώς να συναναστραφούν με άλλους αλλά δεν το τολμούν γιατί απλά ντρέπονται. Επιπλέον, ένα άτομο που είναι ντροπαλό δεν έχει απαραίτητα και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Μπορεί, κάλλιστα, να διαθέτει καλή αυτοεκτίμηση ή όχι, όπως ακριβώς και κάποιος που δεν είναι ντροπαλός.
Ο καθένας μας μπορεί να νιώσει ντροπαλότητα κάποιες φορές. Σε ορισμένους, όμως, το αίσθημα αυτό μπορεί να είναι μονιμότερο. Αντιθέτως, σε κάποιους άλλους είναι σπανιότερο και συνδέεται με συγκεκριμένες καταστάσεις.
Υπήρξαν και υπάρχουν πολλά διάσημα άτομα που ήταν ή είναι πολύ ντροπαλά. Παραδείγματα αποτελούν ο Albert Einstein, ο Bob Dylan, ο Μπραντ Πιτ και πολλοί άλλοι. Μάλιστα, αυτό συμβαίνει χωρίς να γίνεται, έστω και ελάχιστα, αντιληπτό από τον υπόλοιπο κόσμο. Επίσης, η ντροπαλότητα δεν φαίνεται να αποτελεί καθοριστικό ανασταλτικό παράγοντα στις όποιες δραστηριότητές τους.
Στατιστικά στοιχεία και διαδίκτυο
Τα στοιχεία πολλών ερευνών αφορούν τις περισσότερες δυτικές χώρες. Δείχνουν πως το 40% περίπου του πληθυσμού θεωρεί τον εαυτό του λιγότερο ή περισσότερο ντροπαλό. Στις Η.Π.Α., το ποσοστό αυτό αυξήθηκε περίπου στο 50% τα τελευταία χρόνια.
Μία ερμηνεία για την αύξηση αυτή εστιάζει στη συχνή χρήση του διαδικτύου. Η επακόλουθη μείωση της άμεσης επαφής με άλλους οδηγεί συχνά στην αποδυνάμωση της κοινωνικότητας. Υπάρχουν, όμως, και ερευνητές που έχουν διαφορετική άποψη. Θεωρούν πως η ανωνυμία που παρέχει το διαδίκτυο βοηθά πολλά ντροπαλά άτομα. Έτσι, έχουν καταφέρει να εξασκήσουν και να βελτιώσουν την κοινωνικότητά τους
Χρειάζεστε βοήθεια για να γεφυρώσετε το χάσμα μεταξύ της ψηφιακής και της φυσικής επικοινωνίας; Αν η ντροπαλότητα σας περιορίζει, οι εξειδικευμένες online συνεδρίες μπορούν να σας προσφέρουν τα κατάλληλα εργαλεία για να νιώσετε μεγαλύτερη ασφάλεια.
Η εσωτερική ενοχοποίηση των ντροπαλών ατόμων
Κάτι που, ίσως, αξίζει να αναφερθεί είναι πως τα ντροπαλά άτομα ενοχοποιούν τον ίδιο τον εαυτό τους. Αυτό συμβαίνει σε αντίθεση με αυτό που ισχύει συνήθως με τους περισσότερους από εμάς. Δηλαδή, ενοχοποιούν εσωτερικούς και όχι εξωτερικούς παράγοντες για τις όποιες κοινωνικές τους δυσκολίες τουλάχιστον.
Για παράδειγμα, φανταστείτε κάποιον που κάθεται μόνος του σε κάποια γωνία μίας κοινωνικής εκδήλωσης, όπως ένα πάρτι. Συνήθως, ο περισσότερος κόσμος θα πει πως αυτό συμβαίνει γιατί το πάρτι είναι βαρετό. Επιπλέον, εάν έβλεπε κάποιον άλλον να κάνει το ίδιο, θα το ερμήνευε ως ένδειξη πως πρόκειται για άτομο βαρετό, ανασφαλές ή αντικοινωνικό.
Τα ντροπαλά άτομα, όμως, ενοχοποιούν τον εαυτό τους, όπως προαναφέραμε. Σε μία ανάλογη περίπτωση, θα έλεγαν πως είναι μόνα γιατί, για παράδειγμα, κανείς δεν βρίσκει κάτι το ενδιαφέρον επάνω τους. Μία πιθανή ερμηνεία για τη στάση αυτή είναι πως τα άτομα αυτά είναι, στην ουσία, πολύ στραμμένα στον ίδιο τους τον εαυτό. Συνεπώς, δεν είναι σε θέση να δουν πως οι αιτίες αυτού που τους συμβαίνει μπορεί να βρίσκονται και εκτός τους.

Τι είναι η ντροπαλότητα;
Δεν είναι εύκολο να ορισθεί η ντροπαλότητα. Αυτό συμβαίνει από τη στιγμή που υπάρχουν διάφορες θεωρίες, προσεγγίσεις αλλά και μορφές ντροπαλότητας. Για παράδειγμα, είναι διαφορετική η ντροπαλότητα που μπορεί να έχει κάποιος και που συνδέεται με συγκεκριμένες καταστάσεις. Τέτοιες είναι, π.χ., όταν συναντά άγνωστα πρόσωπα ή όταν πρόκειται να παρουσιάσει κάποια εργασία του μπροστά σε κοινό κ.τ.λ. Αντιθέτως, είναι διαφορετική όταν αποτελεί σταθερό στοιχείο της προσωπικότητάς του. Αυτό σημαίνει πως ένα τέτοιο άτομο είναι ντροπαλό σχεδόν σε κάθε είδους κοινωνική κατάσταση.
Πάντως, μελέτες έχουν διερευνήσει τον τρόπο με τον οποίο τα ίδια τα άτομα ορίζουν γενικά την ντροπαλότητα. Αυτές οι έρευνες δείχνουν με τρόπο πειστικό πως όλοι συμφωνούν στην ύπαρξη τριών κοινών παραγόντων:
Αρχικά, οι σωματικές-συναισθηματικές αντιδράσεις: τα ντροπαλά άτομα παρουσιάζουν συχνά τρεμούλιασμα, ταχυκαρδία, εφίδρωση, αναστάτωση, ανησυχία και νευρικότητα. Αυτό συμβαίνει όταν εκτίθενται σε μια δύσκολη για τα ίδια κοινωνική κατάσταση ή όταν σκέφτονται το ενδεχόμενο έκθεσης σε αυτήν.
Έπειτα, οι σκέψεις: τα ντροπαλά άτομα ανησυχούν συχνά για το τι σκέφτονται οι άλλοι για τα ίδια. Μάλιστα, θεωρούν πως κρίνονται αρνητικά ή πως απορρίπτονται.
Τέλος, η συμπεριφορά: τα ντροπαλά άτομα αποφεύγουν συχνά τη βλεμματική επαφή και απαντούν μονολεκτικά. Επιπλέον, δεν παίρνουν πρωτοβουλία να συνομιλήσουν με άλλους κ.τ.λ. Επίσης, μπορεί να αποφεύγουν εντελώς διάφορες κοινωνικές καταστάσεις.
Πάντως, το κυριότερο κοινό στοιχείο της ντροπαλότητας φαίνεται πως είναι αναμφίβολα ο φόβος απέναντι σε νέες κοινωνικές καταστάσεις. Αυτό το αίσθημα είναι συνεπικουρούμενο από έναν φόβο για τη γνώμη των άλλων. Με άλλα λόγια, η ντροπαλότητα συνδέεται άμεσα με μια έντονη ανάγκη αποδοχής από τους άλλους. Παράλληλα, συνδέεται με έναν φόβο αρνητικής αξιολόγησης και ενδεχόμενης απόρριψης.
Συνοπτικά, μπορούμε να πούμε πως η ντροπαλότητα δεν αποτελεί μόνο μία στάση ζωής και έναν τρόπο σκέψης. Αποτελεί, ταυτόχρονα, και παράγοντα που επηρεάζει σημαντικά τη συμπεριφορά κάποιου.

Τι δεν είναι ντροπαλότητα
Όπως προαναφέραμε, πολλοί νομίζουν πως διάφορα χαρακτηριστικά συνδέονται με διάφορες κοινωνικές καταστάσεις. Τέτοια είναι, για παράδειγμα, η μειωμένη κοινωνικότητα, η εσωστρέφεια και η αμηχανία, που θεωρούνται ένδειξη ή επιβεβαίωση ύπαρξης για τη ντροπαλότητα. Υπάρχουν άτομα που, εξαιτίας μιας ιδιοσυγκρασιακής ντροπαλότητας, χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να εξοικειωθούν με πρόσωπα που συναντούν για πρώτη φορά ή γνωρίζουν λίγο. Πάντως, αυτό δεν αποτελεί, συνήθως, ιδιαίτερο πρόβλημα. Παράλληλα, άλλα άτομα είναι ντροπαλά σε βαθμό που να τρέμουν -κατά κύριο λόγο- στο ενδεχόμενο να κριθούν αρνητικά από τους άλλους.
Αν η ντροπαλότητα επηρεάζει τις σχέσεις σας, η υποστήριξη από έναν ειδικό μπορεί να βοηθήσει. Μπορείτε να κλείσετε ένα ραντεβού για online ψυχοθεραπεία ή για συνεδρία στο γραφείο μου δια ζώσης.
Ντροπαλότητα και Εσωστρέφεια
Όσον αφορά στην επιφυλακτικότητα των ντροπαλών ατόμων, αυτή συγχέεται -ή καλύτερα ταυτίζεται- συχνά με την εσωστρέφεια που σημαίνει την προτίμηση κάποιου να είναι και να κάνει πράγματα μόνος παρά με άλλους. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν ισχύει απαραίτητα για ένα ντροπαλό άτομο. Τα εσωστρεφή άτομα, παρά την προτίμησή τους να λειτουργούν μοναχικά, δεν είναι κατ΄ανάγκη ντροπαλά ούτε μόνα και αναγκαστικά αποκομμένα από τους άλλους. Μπορούν να έχουν ερωτικές και στενές φιλικές σχέσεις, εάν το θελήσουν. Ωστόσο, η διαφορά τους από τα άτομα με κοινωνική φοβία έγκειται στο ότι δεν νιώθουν ανησυχία ή φόβο για την κοινωνική ζωή. Απλά, αυτή δεν τους λέει κάτι το ιδιαίτερο ή δεν τους ταιριάζει.
Ένα ντροπαλό εξωστρεφές άτομο δεν έχει, συνήθως, ιδιαίτερο πρόβλημα να συμμετέχει σε προβλέψιμες κοινωνικές δραστηριότητες που σημαίνει πως, στην περίπτωση αυτή, γνωρίζουν εκ των προτέρων το τι θα πρέπει να κάνουν και έτσι δεν χρειάζεται να ανησυχούν ιδιαίτερα για το ενδεχόμενο μήπως «αποτύχουν». Μπορεί, όμως, να έχουν δυσκολίες σε πιο άμεσης επαφής και μη προβλέψιμες καταστάσεις. Μάλιστα, αν και ακούγεται παράδοξο, ένα ντροπαλό και εσωστρεφές άτομο αντιμετωπίζει, συνήθως, λιγότερα προβλήματα απ΄ό,τι ένα ντροπαλό και εξωστρεφές άτομο. Αυτό οφείλεται στο ότι το πρώτο προτιμά να λειτουργεί μοναχικά, δηλαδή, να μην εκτίθεται σε καταστάσεις που μπορεί να του προκαλέσουν έντονο άγχος.
Η κατανόηση των ορίων της προσωπικότητάς μας είναι η αρχή της αλλαγής. Αν χρειάζεστε υποστήριξη, μπορείτε να κλείσετε ένα ραντεβού για online ψυχοθεραπεία ή για συνεδρία στο γραφείο μου δια ζώσης.
Διακρίνοντας την αμηχανία και τη ντροπή
Μία ανάλογη ταύτιση, που λανθασμένα γίνεται από πολλούς, είναι αυτή μεταξύ ντροπαλότητας και αμηχανίας που, ναι μεν, μπορεί να συνυπάρχουν ταυτόχρονα, πρόκειται, όμως, για δύο διαφορετικά στοιχεία προσωπικότητας.
Το ίδιο ισχύει και για τη σχέση ντροπής-ντροπαλότητας. Έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά, π.χ. το κοκκίνισμα του προσώπου, διαφέρουν, όμως, επί της ουσίας. Για παράδειγμα, ο εαυτός -στην περίπτωση της ντροπής- είναι και υποκείμενο και αντικείμενο, δηλαδή ο ίδιος κρίνει αλλά και κρίνεται ταυτόχρονα. Αυτό σημαίνει πως το άτομο που ντρέπεται μπορεί να νιώθει ντροπή τόσο παρουσία άλλων όσο και όταν είναι μόνο του, ενώ η ντροπαλότητα εμφανίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε σχέση με διάφορες κοινωνικές καταστάσεις, δηλαδή, με την παρουσία άλλων.
Πάντως, παρά τις όποιες διαφορές μεταξύ των διαφόρων συγγενών προς την ντροπαλότητα καταστάσεων, υπάρχει σαφής αλληλοεπικάλυψη μεταξύ τους.
Ποια η διαφορά ανάμεσα σε ντροπαλότητα και κοινωνική φοβία;
Εάν κάποιος ανατρέξει στα κριτήρια της κοινωνικής φοβίας, θα διαπιστώσει πως θυμίζουν σε μεγάλο βαθμό τον ορισμό της ντροπαλότητας. Αυτός είναι ουσιαστικά και ο λόγος που πολλοί ερευνητές θεωρούν την ήπιας μορφής ντροπαλότητα και την κοινωνική φοβία ως τα δύο άκρα της ίδιας κλίμακας, όπου ενδιάμεσα υπάρχουν τόσες αποχρώσεις όσες και οι άνθρωποι. Που ακριβώς βρίσκονται τα ακριβή όρια των δύο αυτών καταστάσεων είναι δύσκολο να καθορισθεί.
Υπάρχουν και αυτοί που θεωρούν πως η ντροπαλότητα και η κοινωνική φοβία είναι δύο διαφορετικές καταστάσεις. Η κοινωνική φοβία είναι μία διάγνωση που παραπέμπει σε μια φοβική/αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας, ενώ η ντροπαλότητα δεν είναι παρά μια κοινωνική αναστολή.
Οι περισσότεροι μελετητές, πάντως, συγκλίνουν προς την άποψη πως, αν και υπάρχουν πολλά κοινά στοιχεία ανάμεσα στην κοινωνική φοβία και την ντροπαλότητα, η πρώτη είναι πολύ πιο σπάνια αλλά έχει και πιο σοβαρές επιπτώσεις στη ζωή του ατόμου.

Μην αφήνετε την κοινωνική αναστολή να γίνει εμπόδιο στη ζωή σας. Η έγκαιρη διάγνωση και υποστήριξη μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Επικοινωνήστε μαζί μου για να συζητήσουμε πώς μπορούμε να διαχειριστούμε μαζί αυτό το βάρος.
Οι αιτιολογικοί παράγοντες της ντροπαλότητας
Κάθε άνθρωπος γεννιέται με μία μικρότερη ή μεγαλύτερη γενετική προδιάθεση που οδηγεί στην εμφάνιση διαφόρων στοιχείων προσωπικότητας που συνιστούν αυτό που ονομάζουμε ταμπεραμέντο. Το ίδιο ισχύει και για την ντροπαλότητα. Μία προδιάθεση, όμως, συχνά δεν αρκεί από μόνη της ώστε να εμφανισθεί και να μονιμοποιηθεί ένα γενετικά καθορισμένο χαρακτηριστικό. Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η οικογένεια, οι φίλοι, το σχολείο και το κοινωνικό περιβάλλον, επηρεάζουν -συνηθέστατα- σημαντικά την εξέλιξη και εγκαθίδρυση ή όχι ενός στοιχείου προσωπικότητας.
Για παράδειγμα, η πιθανότητα ύπαρξης έντονης ντροπαλότητας είναι μεγαλύτερη στα κορίτσια απ΄ό,τι στα αγόρια. Αυτό οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στη μεγαλύτερη αποδοχή που τυγχάνει η ντροπαλότητα των κοριτσιών από τον κοινωνικό περίγυρο, κάτι που συντηρεί πολύ ευκολότερα αυτό το στοιχείο προσωπικότητας στα κορίτσια, σε σύγκριση με τα αγόρια των οποίων η ντροπαλότητα αποδοκιμάζεται, συνήθως, πολύ εντονότερα.
Η έρευνα δείχνει πως σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της ντροπαλότητας παίζουν και οι πολιτισμικοί παράγοντες. Για παράδειγμα, στις Η.Π.Α., τα μεγαλύτερα ποσοστά ντροπαλότητας υπάρχουν μεταξύ των ασιατικής καταγωγής Αμερικανών πολιτών και χαμηλότερα μεταξύ αυτών με εβραϊκή καταγωγή. Διαφορετικά ποσοστά παρατηρούνται, επίσης, και μεταξύ διαφορετικών χωρών.
Θα πρέπει να επισημάνουμε, όμως, πως ο άνθρωπος είναι τόσο σύνθετη οντότητα που κάθε ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του, έτσι και η ντροπαλότητα, δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί μόνο διαμέσου μεμονωμένων και απλών προσεγγίσεων που βασίζονται σε γενετικούς, σωματικούς, συναισθηματικούς ή άλλους παράγοντες.

Η Κοινωνική Διάσταση της Ντροπαλότητας
Παλαιότερα και για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα η ντροπαλότητα θεωρούνταν ως ένα θετικό και εκλεπτυσμένο προσωπικό χαρακτηριστικό. Αυτό ίσχυε, αλλά ισχύει μέχρι και σήμερα σε διάφορες χώρες, όπως π.χ. η Κίνα. Το χαρακτηριστικό αυτό υποδήλωνε ικανότητα περισυλλογής, μετριοπάθεια και ακεραιότητα. Τα πράγματα, όμως, έχουν αλλάξει δραματικά. Πράγματι, ζούμε πλέον σε κοινωνίες που πριμοδοτούν το νόμο του ισχυρού, τη χρήση των αγκώνων και τον τσαμπουκά.
Όπως και για κάθε τι άλλο, έτσι και εδώ, χρειάζεται να υπάρχει μια ισορροπία. Η κάθε κοινωνία έχει ανάγκη και από άτομα που να λειτουργούν διαφορετικά. Τέτοια είναι τα άτομα που κινούνται σε χαμηλότερους τόνους και είναι λιγότερο ανταγωνιστικά ή «εκκωφαντικά». Τι θα συνέβαινε, λοιπόν, αν όλοι μας επιδιώκαμε με κάθε τρόπο να είμαστε πάντα το επίκεντρο της προσοχής και να επικρατούμε πάση θυσία;
Δεν είναι «λάθος» το να είναι κάποιος ντροπαλός. Ίσως είναι προτιμότερο να είναι και να δείχνει κάποιος έτσι, από το να καλύπτει τη ντροπαλότητά του αυτή πίσω από μια εξεζητημένη και δήθεν «εξωστρέφεια». Πρόκειται για το στυλ του τύπου «αναρχοαυτόνομος» ή του «όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω», όπως αρκετοί έφηβοι ή και ενήλικες κάνουν. Ωστόσο, στην πρώτη περίπτωση οι πιθανότητες να μπορέσει να αντιμετωπίσει κάποια στιγμή τη δυσκολία του αυτή είναι πολύ μεγαλύτερες.
Επιπρόσθετα, τα ντροπαλά άτομα είναι, συνήθως, αγαπητά και έχουν τη συμπάθεια των άλλων. Τα μέτρια ντροπαλά άτομα διαθέτουν συχνά καλή παρατηρητικότητα. Επιπλέον, μπορούν να συναισθάνονται και να ερμηνεύουν συναισθήματα και καταστάσεις με πολύ διαφορετικό τρόπο απ΄ό,τι τα άτομα που είναι ιδιαίτερα εξωστρεφή και δραστήρια. Η ντροπαλότητα είναι και το μέσο που τους δίνει τη δυνατότητα να ακούν περισσότερο τους άλλους, αντί να μιλούν κυρίως για τον εαυτό τους. Παράλληλα, τους βοηθά να κάνουν σπανιότερα επιλογές για τις οποίες αργότερα μπορεί να μετανιώσουν.
Πώς να διαχειριστείτε την εσωτερική πίεση
Είναι πολύ σημαντικό για κάποιον που είναι ντροπαλός να πηγαίνει κόντρα στο αίσθημα αυτό. Επομένως, είναι καλό να μη μεταφράζει αυτόματα τη νευρικότητα ή το φόβο του απέναντι σε διάφορες καταστάσεις ως ένδειξη πως κάτι δεν πάει καλά με τον ίδιο. Παράλληλα, να έχει κατά νου πως είναι σημαντικό να προσπαθεί να βρίσκεται περισσότερο στο προσκήνιο παρά στο παρασκήνιο. Με αυτόν τον τρόπο, η πραγματικότητα θα του αποδεικνύει, συχνά, πως άδικα ανησυχεί τόσο πολύ για το πώς τον βλέπουν οι άλλοι Επίσης, να μην ξεχνά πως η ντροπαλότητα και η απόσυρσή του μπορεί να τραβούν περισσότερο την προσοχή των άλλων προς το άτομό του. Αυτό συμβαίνει συχνά περισσότερο απ΄ό,τι η όποια μεγαλύτερή του συμμετοχή σε κοινωνικές καταστάσεις Αυτό στο οποίο θα πρέπει, κυρίως, να εστιαζόμαστε δεν είναι η ντροπαλότητα αυτή καθαυτή.
Αντιθέτως, στόχος είναι τα άτομα με ντροπαλότητα να αντιμετωπίσουν κάποια στιγμή τις καταστάσεις που τα φοβίζουν. Έτσι, θα ξεπεράσουν σταδιακά τον πανικό και τη συνεχή αποφυγή. Τα άτομα με σοβαρής μορφής ντροπαλότητα υποφέρουν πολύ εξαιτίας αυτής. Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να μην αντιμετωπίζουμε τη ντροπαλότητα, ή άλλη ανάλογη δυσκολία, απλά ως βιοχημική ανισορροπία του εγκεφάλου.
Συνεπώς, δεν θα πρέπει αυτή να εξαλειφθεί με “μαγικά χαπάκια” που δίνουν υπερκέρδη στις φαρμακοβιομηχανίες. Αντιθέτως, είναι σημαντικό να την αντιμετωπίζουμε και ως δικαίωμα στη διαφορετικότητα. Μπορεί να ιδωθεί ως τρόπος αντίστασης στην καταναγκαστική προσπάθεια εξομοίωσης όλων μας με διάφορα κοινωνικά “ιδεώδη” Πρόκειται για νέα σύνδρομα που κάθε άλλο παρά στο “καλό” μας πάντα αποσκοπούν.
Η ντροπαλότητα είναι ένα δικαίωμα στη διαφορετικότητα, αλλά δεν χρειάζεται να υποφέρετε μόνοι. Είτε προτιμάτε τη σιγουριά του χώρου σας μέσω online ψυχοθεραπείας, είτε μια συνεδρία δια ζώσης στο γραφείο μου, είμαι εδώ για να σας υποστηρίξω σε κάθε σας βήμα προς την αυτογνωσία.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.

[…] έντονη δυσαρέσκεια για την εικόνα του σώματος, χαμηλή αυτοεκτίμηση και μία σειρά διαφόρων ψυχο-κοινωνικών παραγόντων […]