Πένθος στο σχολείο: Στήριξη και διαχείριση των μαθητών

Εισαγωγή

Η ευθύνη του σχολείου ξεπερνά τα στενά όρια της διδασκαλίας. Αντίθετα, το εκπαιδευτικό έργο αφορά τη συνολική εξέλιξη των μαθητών και τη διαμόρφωση της προσωπικής τους ταυτότητας, ειδικά όταν προκύπτει πένθος στο σχολείο.

Όταν εμφανίζονται τέτοια ζητήματα, οι εκπαιδευτικοί αναλαμβάνουν τη διαχείριση καταστάσεων που επηρεάζουν βαθιά τον ψυχισμό των παιδιών. Συχνά, μάλιστα, οι μαθητές δείχνουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον δάσκαλο. Σε πολλές περιπτώσεις, προτιμούν να μιλήσουν μαζί του παρά με τον ίδιο τους το γονιό.

Οι μαθητές που βιώνουν κάποιο πένθος έχουν ιδιαίτερη ανάγκη στήριξης και φροντίδας από το σχολείο. Είναι μάλιστα σχεδόν βέβαιο πως η περίοδος του πένθους θα επηρεάσει τόσο τη συμπεριφορά όσο και τη σχολική τους επίδοση. Εξάλλου, για ένα παιδί που έχασε, για παράδειγμα, το γονιό του, το σημαντικότερο είναι η ύπαρξη ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος.

Επιπλέον, η παρουσία ενηλίκων που συζητούν πρόθυμα για το θάνατο επιτρέπει στο παιδί να βιώσει το πένθος του με το δικό του τρόπο, χωρίς περιοριστικές υποδείξεις. Όπως τονίζει ο William Worden, η επεξεργασία της απώλειας απαιτεί την ολοκλήρωση συγκεκριμένων «έργων» πένθους. Στην περίπτωση που το πένθος του παιδιού δεν γίνει αποδεκτό ή δεν επιτραπεί στο παιδί να το εκφράσει αβίαστα, ο κίνδυνος μεταγενέστερων αρνητικών συνεπειών είναι μεγάλος.

Σχεδιασμός και διαχείριση κρίσεων στην εκπαιδευτική κοινότητα

Συμπερασματικά, το ποιο πρόσωπο έφυγε από τη ζωή καθορίζει την αντιμετώπιση και γενικότερα το πένθος στο σχολείο. Υπάρχουν θάνατοι που επηρεάζουν άμεσα όλο το σχολείο, όπως ο θάνατος ενός δασκάλου ή ενός παιδιού, και άλλοι, όπως ο θάνατος ενός γονέα, που επηρεάζουν μόνον έναν συγκεκριμένο μαθητή και πιθανόν την τάξη του.

Σε κάθε περίπτωση, η ύπαρξη ενός ήδη διαμορφωμένου και αποδεκτού από όλο το προσωπικό σχεδίου αντιμετώπισης είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί ο σχεδιασμός εν μέσω κρίσης είναι αδύνατος. Όσο σαφέστερες είναι οι κατευθυντήριες γραμμές, τόσο αυξάνεται η αποτελεσματικότητα του σχεδίου. Το σχολείο οφείλει να επαναξιολογεί το σχέδιο κάθε χρόνο, να το βελτιώνει όταν χρειάζεται και να το κοινοποιεί σε κάθε νέο εκπαιδευτικό.

Η γνώση δημιουργεί ασφάλεια, για το λόγο αυτόν, είναι επιβεβλημένη η εκπαίδευση τόσο του εκπαιδευτικού προσωπικού όσο και των μαθητών στην αντιμετώπιση κρίσεων. Όσον αφορά το προσωπικό, οι ειδικοί μπορούν να οργανώνουν χρήσιμες ημερίδες. Σε αυτές, επιμορφώνουν τους εκπαιδευτικούς, συζητούν μαζί τους και πραγματοποιούν διάφορες πρακτικές ασκήσεις. Αυτή η ενεργή συμμετοχή εξοπλίζει το προσωπικό με τα απαραίτητα εργαλεία για τη διαχείριση κρίσεων.

Χρειάζεστε καθοδήγηση; Η διαχείριση της απώλειας σε παιδιά απαιτεί λεπτούς χειρισμούς. Αν θέλετε να μάθετε πώς να στηρίξετε έναν μαθητή, ως Ψυχολόγος Online μπορώ να σας καθοδηγήσω άμεσα, ή μπορείτε να προγραμματίσετε μια συνάντηση στο γραφείο.

Η σημασία της οργάνωσης και των συνεργασιών για το πένθος στο σχολείο

Παράλληλα, η ενσωμάτωση του θανάτου ως θέματος στην αγωγή απαιτεί την άμεση συνεργασία με τους γονείς. Η συνεργασία αυτή προετοιμάζει αποτελεσματικά την οικογένεια.

Η ενσωμάτωση του θανάτου ως θέματος στην αγωγή απαιτεί την άμεση συνεργασία με τους γονείς. Αυτή η κίνηση προετοιμάζει αποτελεσματικά την οικογένεια. Με αυτόν τον τρόπο, οι γονείς απαντούν με σιγουριά σε ενδεχόμενες ερωτήσεις των παιδιών τους και συζητούν περαιτέρω μαζί τους για το ευαίσθητο θέμα της απώλειας.

Επιπλέον, ο τρόπος οργάνωσης του σχολείου καθορίζει άμεσα την αποτελεσματική αντιμετώπιση κάθε κρίσης.

• Αντιμετώπιση επειγουσών καταστάσεων.

• Ποιος και με ποιον τρόπο θα ενημερωθεί και ποιος έχει την ευθύνη της ενημέρωσης.

• Αντιμετώπιση απώλειας, πένθους και θανάτου στον οργανισμό ως σύνολο και στα επιμέρους τμήματά του.

• Πώς αυτά μετατρέπονται σε κοινή ευθύνη ολόκληρης της ομάδας προσωπικού.

Απόλυτη προετοιμασία δεν είναι πάντοτε εφικτή, η ύπαρξη, όμως, ενός σχεδίου αντιμετώπισης αποτρέπει το χάος διασφαλίζοντας ότι το πένθος στο σχολείο αντιμετωπίζεται με τη δέουσα σοβαρότητα.

Η σημασία των τελετουργιών για το πένθος στο σχολείο

Τελετουργίες, που να αφορούν κάθε μεταβατική περίοδο της ζωής, υπήρχαν ανέκαθεν σε κάθε κοινωνία, σύμφωνα με τις μελέτες του John Bowlby για την απώλεια και τον δεσμό. Ιδιαίτερα με αφορμή σημαντικά γεγονότα, οι τελετουργίες αντιπροσωπεύουν την ασφάλεια, την τάξη και τη σταθερότητα, εκφράζοντας ταυτόχρονα ομαδικά συναισθήματα και σκέψεις.

Όπως τα μικρά παιδιά, που θέλουν η διαδικασία του ύπνου να γίνεται με τον ίδιο πάντα τρόπο κάθε βράδυ, έτσι και οι ενήλικες χρησιμοποιούμε τελετουργίες στη συνάντησή μας με τον θάνατο και το άγχος για την αβεβαιότητα που προκαλεί. Για τους λόγους αυτούς, ο περιορισμός των τελετουργιών απειλεί τους μηχανισμούς στήριξης που έχει δημιουργήσει και ενσωματώσει μία κοινωνία.

Ψυχολογική σημασία και εφαρμογή των τελετουργιών

Οι τελετουργίες έχουν ιδιαίτερη ψυχολογική σημασία και για τα παιδιά καθώς συμβάλλουν:

• στη μείωση της αίσθησης του μη πραγματικού

• στην αποφυγή φαντασιώσεων

• στη γνωστική κατανόηση του θανάτου

• στην έκφραση συναισθημάτων που αφορούν την απώλεια

• στον αποχαιρετισμό του νεκρού με έναν συγκεκριμένο τρόπο

• στη δημιουργία κοινής βάσης μελλοντικών συζητήσεων ανάμεσα σε παιδί και ενήλικες

Στο πλαίσιο για το πένθος στο σχολείο, σε περίπτωση θανάτου ενός μαθητή ή δασκάλου, θα πρέπει να τονιστεί το γεγονός με εκδηλώσεις όπως η μεσίστια ύψωση της σημαίας ή/και με μία σεμνή τελετή. Τονισμός του γεγονότος θα πρέπει να υπάρξει και μέσα στην τάξη. Υπάρχουν πολλοί τρόποι, αλλά το σημαντικό είναι να τους ορίζετε από κοινού με τα παιδιά.

Για παράδειγμα, το θρανίο ενός παιδιού που πέθανε μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμβολικά για να υπογραμμίσει την απουσία του.

Οι μαθητές μπορούν να διακοσμήσουν το θρανίο με μία κοινή ζωγραφιά. Επίσης, μπορούν να τοποθετήσουν ένα καντηλάκι και μία φωτογραφία του παιδιού.

Η αναφορά στο θάνατο ενός συμμαθητή στο τέλος της χρονιάς δημιουργεί μία αίσθηση ασφάλειας. Με αυτόν τον τρόπο, το σχολείο ενισχύει την υγιή διαχείριση για το πένθος στο σχολείο.

Το πένθος είναι μια διαδρομή που δεν χρειάζεται να την διανύσετε μόνοι. Για εξειδικευμένη υποστήριξη, μπορείτε να επικοινωνήσετε για online συνεδρίες ψυχοθεραπείας ή για ραντεβού δια ζώσης στη Θεσσαλονίκη.