Οι συναισθηματικές αντιδράσεις και η αντίληψη
Το πένθος στο παιδί είναι ένα θέμα που προκαλεί συχνά οδύνη, σύγχυση και φόβο. Ο θάνατος είναι ένα γεγονός που αντιμετωπίζουμε αναπόφευκτα κάποια στιγμή στη ζωή μας. Ωστόσο, οι ενήλικες αδυνατούν συχνά να χειριστούν τα προσωπικά τους συναισθήματα. Κατ’ επέκταση, δυσκολεύονται να στηρίξουν κάποιον άλλον που πενθεί, ιδιαίτερα αν αυτός είναι ανήλικος.
Οι αντιδράσεις ενός παιδιού, μετά τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου, είναι συνήθως ιδιαίτερα έντονες. Περιλαμβάνουν άγχος, φόβο, αίσθημα εγκατάλειψης και επιθετικότητα. Επίσης, παρατηρούμε μειωμένη σχολική επίδοση, διαταραχές ύπνου και κατάθλιψη. Η ανάγκη του παιδιού για στήριξη από τον περίγυρο είναι πολύ μεγάλη. Όμως, συχνά δεν αξιολογούμε σωστά το πένθος στο παιδί, ιδιαίτερα όταν οι αντιδράσεις δεν «ενοχλούν» άμεσα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να ενισχύουμε τα αισθήματα μοναξιάς και αδυναμίας του παιδιού απέναντι στο συναισθηματικό του χάος. Στην περίπτωση αυτή, μειώνουμε τη δυνατότητα του παιδιού να επεξεργαστεί το πένθος του.
Η αντίληψη του παιδιού για το θάνατο στις διάφορες ηλικίες
Η αντίληψη του παιδιού για τον θάνατο και τα συναισθήματα που νιώθει, εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες. Βασικό ρόλο παίζουν η γνωστική του ωριμότητα και το εξελικτικό του στάδιο, όπως αναφέρει και η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA). Επίσης, η προσωπικότητα, οι προηγούμενες εμπειρίες και το κοινωνικό πλαίσιο επηρεάζουν την κρίση του. Σημαντική είναι και η αντίληψη των γονέων γύρω από τη ζωή και τον θάνατο.
Αυτό σημαίνει πως η εξέλιξη της αντίληψης διαφέρει μεταξύ παιδιών της ίδιας ηλικίας, αν και η πορεία είναι κοινή για όλα. Σχηματικά, θα λέγαμε πως η εξέλιξη αυτή αρχίζει με τη θεώρηση πως ο θάνατος είναι αναστρέψιμος. Καταλήγει τελικά στη διαπίστωση πως δεν είναι. Η δυνατότητά μας να στηρίξουμε το πένθος στο παιδί, εξαρτάται από τη γνώση μας για το πώς αντιλαμβάνεται τον θάνατο σε κάθε ηλικία.
Δυσκολεύεστε να διαχειριστείτε τις ερωτήσεις και το πένθος στο παιδί σας; Δεν χρειάζεται να το περνάτε μόνοι σας. Είμαι εδώ για να σας καθοδηγήσω.Επικοινωνηστε μαζι μου για συνεδριες online η για ραντεβου στο γραφειο μου δια ζωσης
Πένθος στο παιδί ηλικίας 0-2 ετών
Στην ηλικία αυτή, δεν υπάρχει αντίληψη του θανάτου. Το παιδί δεν συνδυάζει την εξαφάνιση ενός ατόμου με αυτόν. Ήδη από την ηλικία του ενός έτους, τα παιδιά γνωρίζουν πως άνθρωποι και αντικείμενα συνεχίζουν να υπάρχουν, ακόμα κι αν δεν βρίσκονται στο οπτικό τους πεδίο. Όμως, αν και δεν έχουν εξελιγμένη αντίληψη, τα παιδιά αντιδρούν έντονα στην απώλεια καθώς αισθάνονται την έλλειψη. Γι’ αυτό και όταν ένα παιδί αυτής της ηλικίας αποχωριστεί τους γονείς του για μεγάλο διάστημα, βιώνει έντονα συναισθήματα. Αυτά μοιάζουν με τα συναισθήματα ενός ενήλικα που έχασε ένα αγαπημένο πρόσωπο. Το πένθος στο παιδί εδώ εκδηλώνεται ως απώλεια ασφάλειας, καθώς ο κόσμος του αλλάζει ξαφνικά.
Πένθος στο παιδί ηλικίας 3-4 ετών
Στην ηλικία αυτή, τα παιδιά αρχίζουν να χρησιμοποιούν λέξεις όπως «ζωή» και «θάνατος» χωρίς να κατανοούν το περιεχόμενό τους. Πιστεύουν πως η επιστροφή από τον θάνατο γίνεται κατά βούληση. Θεωρούν πως ζωή σημαίνει κίνηση και δραστηριότητα, ενώ θάνατος το αντίθετο. Οι εμπειρίες τους γύρω από το θέμα σχετίζονται συνήθως με τη φύση (π.χ. ένα ξεραμένο φύλλο, ένα νεκρό ζωάκι).
Η περιέργεια του παιδιού αναμειγνύεται με δέος και φόβο. Η δυσκολία κατανόησης αφηρημένων εννοιών καθιστά τις μεταφορικές εκφράσεις απαγορευτικές. Δεν πρέπει να λέμε φράσεις όπως «κοιμάται» ή «έφυγε για μακρινό ταξίδι». Το παιδί που ακούει τέτοιες εξηγήσεις, φοβάται συχνά όταν οι γονείς του κοιμούνται ή πρόκειται να ταξιδέψουν. Παρομοίως, εάν πούμε πως «ο μπαμπάς είναι στον ουρανό», ενώ το παιδί ξέρει πως έχει ταφεί, του προκαλούμε σύγχυση.
Πένθος στο παιδί ηλικίας 5-7 ετών
Σε αυτό το στάδιο, δεν υπάρχει ακόμα αφηρημένη αντίληψη για το πένθος στο παιδί. Το συνδέουν με συγκεκριμένες καταστάσεις (π.χ. κάποιος πεθαίνει όταν πυροβολείται ή ενταφιάζεται). Γνωρίζουν όμως τη διάκριση ανάμεσα σε σώμα και ψυχή. Κατανοούν πως ένας νεκρός δεν έχει πλέον ψυχή. Παρόλα αυτά, τα όρια ζωής και θανάτου παραμένουν ασαφή και πολλά παιδιά πιστεύουν ακόμα στην επιστροφή των νεκρών.
Πένθος στο παιδί ηλικίας 8-12 ετών
Στο διάστημα αυτό, το παιδί αρχίζει ουσιαστικά να διαμορφώνει την αντίληψη πως ο θάνατος είναι μη αναστρέψιμος. Κατανοεί πως η ζωή έχει τέλος και πως όλες οι ζωτικές λειτουργίες σταματούν. Επίσης, αντιλαμβάνεται πως όλοι, ακόμα και το ίδιο, θα πεθάνουν κάποια στιγμή.
Περίπου στην ηλικία των 10 ετών, το παιδί διαμορφώνει πλήρη αντίληψη. Κατανοεί τι σημαίνει ο θάνατος μακροπρόθεσμα και κάνει σκέψεις για το τι συμβαίνει μετά. Προβληματίζεται για το νόημα του θανάτου και για το πόσο άδικο μπορεί να είναι. Η συνειδητοποίηση πως ο θάνατος αφορά και το ίδιο, μπορεί να προκαλέσει έντονο άγχος. Στην προσπάθειά του να το χειριστεί, το παιδί διαμορφώνει συχνά σκέψεις περί παραδείσου (ότι οι ψυχές συνεχίζουν να υπάρχουν). Αν και κατανοούν πλέον το γεγονός, δεν διαθέτουν ακόμη τα απαραίτητα ψυχικά εργαλεία για να χειριστούν αποτελεσματικά αυτή την εμπειρία.
Μην αφήνετε το παιδί να παλεύει μόνο του με αυτές τις σκέψεις. Η έγκαιρη καθοδήγηση μπορεί να αποτρέψει μελλοντικά τραύματα. Είμαι στη διάθεσή σας για να συζητήσουμε.Επικοινωνηστε μαζι μου για συνεδριες online η για ραντεβου στο γραφειο μου δια ζωσης
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Dr. Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
