Γραφείο

Γραφείο: Πατριάρχου Ιωακείμ 10, Θεσσαλονίκη (Αγία Σοφία,κέντρο)

Όταν κάποιος σκέφτεται να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία, ένα ερώτημα συχνά βρίσκεται πίσω από όλα τα υπόλοιπα: θα με βοηθήσει πραγματικά; Θα αλλάξει κάτι στον τρόπο που αισθάνομαι, στις σχέσεις μου, στην καθημερινότητα που έχει γίνει δύσκολη; Ή θα μιλάω για όσα με απασχολούν χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά η ζωή μου;

Η επιστημονική έρευνα δίνει μια αρκετά σαφή, αλλά όχι απλοϊκή, απάντηση. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά σε πολλές ψυχικές δυσκολίες. Δεν έχει, ωστόσο, την ίδια έκβαση για κάθε άνθρωπο, ούτε είναι κάθε θεραπευτική προσέγγιση εξίσου κατάλληλη για κάθε πρόβλημα. Σημασία έχουν η φύση της δυσκολίας, η επιλογή της παρέμβασης, η θεραπευτική σχέση και οι συνθήκες μέσα στις οποίες ζει ο άνθρωπος. Όποιος θέλει πρώτα να δει τι συμβαίνει στην ίδια τη διαδικασία, μπορεί να ξεκινήσει από το άρθρο για το τι είναι και πώς λειτουργεί η ψυχοθεραπεία.

Η ψυχοθεραπεία είναι αποτελεσματική για πολλές ψυχικές δυσκολίες: μειώνει συμπτώματα και βελτιώνει τη λειτουργικότητα, όπως δείχνουν μελέτες και μετα-αναλύσεις. Δεν εγγυάται, όμως, το ίδιο αποτέλεσμα σε όλους. Η έκβαση εξαρτάται από το πρόβλημα, την κατάλληλη προσέγγιση, τη θεραπευτική σχέση και τις συνθήκες ζωής.

Τι σημαίνει ότι η ψυχοθεραπεία είναι αποτελεσματική;

Αποτελεσματική δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι ξεκινούν θεραπεία θα ανακουφιστούν στον ίδιο βαθμό ή ότι τα συμπτώματα θα εξαφανιστούν οριστικά. Σημαίνει ότι, κατά μέσο όρο, όσοι λαμβάνουν μια κατάλληλη παρέμβαση έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα ουσιαστικής βελτίωσης από όσους δεν λαμβάνουν αντίστοιχη βοήθεια ή λαμβάνουν κάτι διαφορετικό.

Η βελτίωση μπορεί να φαίνεται στο άγχος που μειώνεται, στην καταθλιπτική διάθεση που αραιώνει, στις κρίσεις πανικού που υποχωρούν ή στη δυνατότητα να λειτουργεί κανείς καλύτερα στη δουλειά και στις σχέσεις του. Μπορεί, επίσης, να σημαίνει ότι αναγνωρίζει νωρίτερα τις αντιδράσεις του και αντέχει μια σύγκρουση χωρίς να κατακλύζεται από αυτήν.

Αυτές οι αλλαγές δεν συμβαδίζουν πάντα. Κάποιος αισθάνεται λιγότερο άγχος, αλλά εξακολουθεί να δυσκολεύεται να εμπιστευτεί τους άλλους. Κάποιος άλλος αρχίζει να κατανοεί ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται στη ζωή του, χωρίς να νιώσει αμέσως ανακούφιση. Η ανακούφιση από ένα σύμπτωμα έχει αξία, αλλά δεν περιγράφει πάντοτε ολόκληρη τη θεραπευτική πορεία.

Ξύλινο τραπέζι δίπλα σε ανοιχτό παράθυρο με φλιτζάνι, ανοιχτό τετράδιο και στυλό, και λεπτή κουρτίνα που κινείται απαλά
Η βελτίωση φαίνεται συχνά πρώτα στις μικρές, καθημερινές στιγμές.

Γι᾽ αυτό η αποτελεσματικότητα κρίνεται σε σχέση με τους στόχους που έχουν συμφωνηθεί και με τις αλλαγές που έχουν πραγματική σημασία για τον συγκεκριμένο άνθρωπο. Το «νιώθω καλύτερα» είναι χρήσιμο ερώτημα, όχι όμως το μοναδικό: μετράει και το πώς ζει, πώς σχετίζεται και πώς αντιμετωπίζει πλέον τις δυσκολίες του.

Τι δείχνουν οι επιστημονικές έρευνες;

Μεγάλος αριθμός ελεγχόμενων μελετών και μετα-αναλύσεων δείχνει ότι οι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα και να βελτιώσουν τη λειτουργικότητα σε αρκετές ψυχικές δυσκολίες.

Ένα πρόσφατο παράδειγμα είναι μια μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο World Psychiatry το 2023, με 409 δοκιμές και συνολικά 52.702 συμμετέχοντες (Cuijpers et al., 2023). Εξέτασε τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για την κατάθλιψη σε σύγκριση με τη συνήθη φροντίδα, τη λίστα αναμονής, άλλες ψυχοθεραπείες και τη φαρμακευτική αγωγή. Απέναντι στις συνθήκες ελέγχου το όφελος ήταν μέτριο έως μεγάλο και παρέμενε σημαντικό έξι και δώδεκα μήνες αργότερα.

Το εύρημα αφορά την κατάθλιψη και αυτή τη θεραπεία. Δεν επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι είναι η καλύτερη επιλογή για κάθε άνθρωπο ή κάθε δυσκολία: η υπεροχή της έναντι άλλων ψυχοθεραπειών δεν προκύπτει με σαφήνεια από την ίδια ανάλυση. Η επιστημονική εικόνα είναι πιο σύνθετη από μια κατάταξη θεραπειών από την «καλύτερη» προς τη «χειρότερη».

Υπάρχουν και περιορισμοί. Οι μελέτες διαφέρουν ως προς τους συμμετέχοντες, τη σοβαρότητα των δυσκολιών, τη διάρκεια της θεραπείας και τον τρόπο μέτρησης, και συγκρίνουν τη θεραπεία άλλοτε με λίστα αναμονής, άλλοτε με μια ενεργή θεραπεία. Τα αποτελέσματά τους δεν μεταφέρονται μηχανικά σε όλους τους θεραπευόμενους.

Ένα περιστατικό δεν αποδεικνύει τίποτα, δείχνει όμως πώς μπορεί να μοιάζει στην πράξη μια τέτοια βελτίωση. Μια γυναίκα ξεκίνησε θεραπεία με έντονη καταθλιπτική συμπτωματολογία και βελτιώθηκε σταδιακά στη διάρκεια της συνεργασίας. Η αξιολόγηση πριν και μετά τη θεραπεία έδειξε σημαντική μείωση των συμπτωμάτων, και η ίδια ανέφερε ότι ένιωθε αισθητά καλύτερα. Η πορεία της δεν ήταν ευθεία: υπήρξαν μικρές διακυμάνσεις, που δεν αναίρεσαν τη συνολική πρόοδο. Η αποτελεσματικότητα δεν χρειάζεται απότομη ή θεαματική αλλαγή, συχνά διαμορφώνεται σταδιακά, με υποχωρήσεις και επανόδους, μέχρι να γίνει ορατή μια ουσιαστική μεταβολή στην ψυχική κατάσταση και στη λειτουργικότητα.

Γραφείο με στοίβα ερευνητικών εργασιών με σημειώσεις, γυαλιά, φλιτζάνι τσάι, βιβλία και σχέδιο με ραβδόγραμμα
Οι μελέτες περιγράφουν ομάδες ανθρώπων, όχι τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Οι μελέτες περιγράφουν ομάδες. Όποιος, όμως, διαβάζει ένα ποσοστό ρωτά πάντα για τον εαυτό του: θα βοηθήσει εμένα; Στο ερώτημα αυτό δεν απαντά η έρευνα μόνη της. Η ψυχοθεραπεία είναι τεκμηριωμένη μορφή φροντίδας για πολλές δυσκολίες, και η επιλογή της χρειάζεται να συνδυάζει τα ερευνητικά δεδομένα με την κλινική αξιολόγηση, τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του ανθρώπου.

Είναι όλες οι ψυχοθεραπείες εξίσου αποτελεσματικές;

Σε αρκετές συγκρίσεις, διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις καταλήγουν σε παρόμοια αποτελέσματα. Η διαπίστωση αυτή αφήνει ανοιχτό το ερώτημα αν οι μέθοδοι είναι ισοδύναμες σε κάθε περίπτωση, και δεν σημαίνει ότι οι τεχνικές τους δεν έχουν σημασία.

Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από το πρόβλημα και από το πόσο καλά έχει μελετηθεί μια παρέμβαση για αυτό. Μια θεραπεία με ισχυρή τεκμηρίωση για μια συγκεκριμένη διαταραχή δεν είναι κατ᾽ ανάγκη η καταλληλότερη για κάθε άλλη δυσκολία.

Το ζήτημα αγγίζει και τις ψυχοδυναμικές θεραπείες, που συχνά στοχεύουν σε κάτι δύσκολο να χωρέσει σε μια κλίμακα συμπτωμάτων: στην κατανόηση των μοτίβων με τα οποία ο άνθρωπος σχετίζεται με τους άλλους και με τον εαυτό του. Ο ψυχολόγος Jonathan Shedler, εξετάζοντας τις διαθέσιμες μετα-αναλύσεις, κατέληξε ότι το όφελος της ψυχοδυναμικής θεραπείας είναι συγκρίσιμο με εκείνο άλλων θεραπειών που θεωρούνται τεκμηριωμένες και ότι φαίνεται να διατηρείται μετά το τέλος της θεραπείας (Shedler, 2010). Το πώς πρέπει να μετριέται η αλλαγή σε κάθε προσέγγιση παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.

Η συζήτηση δεν χρειάζεται λοιπόν να γίνει ανταγωνισμός ανάμεσα στις θεραπευτικές σχολές. Το ερώτημα που έχει νόημα είναι ποια μέθοδος ταιριάζει σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, για ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

Η θεραπευτική σχέση: σημαντική, αλλά όχι παντοδύναμη

Η ποιότητα της σχέσης ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο είναι από τους πιο σταθερά μελετημένους παράγοντες που συνδέονται με την έκβαση. Η μετα-ανάλυση των Flückiger και συνεργατών (2018), με 295 ανεξάρτητες μελέτες και περισσότερους από 30.000 θεραπευόμενους, βρήκε μια μέτρια αλλά σταθερή θετική συσχέτιση ανάμεσα στη θεραπευτική συμμαχία και το αποτέλεσμα της θεραπείας, ανεξάρτητα από την προσέγγιση.

Δύο ζευγάρια χέρια σε αντίθετες πλευρές ενός ξύλινου τραπεζιού, με φλιτζάνι και φυτό, σε ζεστό φως από παράθυρο
Η εμπιστοσύνη χτίζεται σταδιακά, μέσα στη σχέση.

Η συμμαχία δεν εξαντλείται στο ότι ο θεραπευόμενος συμπαθεί τον θεραπευτή ή νιώθει άνετα σε κάθε συνεδρία. Περιλαμβάνει την εμπιστοσύνη, τη συμφωνία ως προς τους στόχους και τη δυνατότητα συνεργασίας σε όσα πρέπει να διερευνηθούν ή να αλλάξουν.

Ας φανταστούμε έναν άνθρωπο που, κάθε φορά που ο θεραπευτής τον ρωτά τι αισθάνεται, απαντά αμέσως «καλά», ενώ η φωνή του χαμηλώνει και το βλέμμα του απομακρύνεται. Όταν αυτή η απόσταση προσεγγίζεται χωρίς πίεση ή επικριτικότητα, μπορεί να γίνει αντικείμενο συζήτησης: μήπως δυσκολεύεται να πει κάτι που φοβάται ότι θα απογοητεύσει τον άλλον; Στην ψυχοδυναμική γλώσσα, ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται μέσα στη θεραπεία ονομάζεται μεταβίβαση: ο άνθρωπος φέρνει στη σχέση με τον θεραπευτή τον τρόπο που έμαθε να σχετίζεται αλλού. Όταν μπορεί να ειπωθεί εκεί, μέσα σε μια σχέση που το αντέχει, γίνεται μέρος της θεραπευτικής εργασίας.

Η σχέση, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνη της. Η θετική συσχέτιση με την έκβαση δεν αποδεικνύει ότι η καλή σχέση είναι η μοναδική αιτία της αλλαγής. Χρειάζονται και κατάλληλη παρέμβαση, επαγγελματική επάρκεια και συστηματική παρακολούθηση της πορείας.

Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την έκβαση;

Πρώτα απ᾽ όλα, μετράει το ίδιο το πρόβλημα και το αν η παρέμβαση ταιριάζει σε αυτό. Η διάρκεια των συμπτωμάτων, η συνύπαρξη περισσότερων δυσκολιών, το προηγούμενο ιστορικό και η επίδρασή τους στην καθημερινότητα καθορίζουν τι χρειάζεται ο άνθρωπος. Η παρέμβαση επιλέγεται με βάση την καλύτερη διαθέσιμη έρευνα, την κλινική αξιολόγηση και τις ανάγκες του ανθρώπου, αφού η ίδια προσέγγιση δεν ταιριάζει παντού.

Σημασία έχει και η συμμετοχή του θεραπευόμενου: αν μπορεί να πει τι τον δυσκολεύει, να διαφωνήσει, να πάρει μέρος στον ορισμό των στόχων. Αυτό δεν σημαίνει ότι, όταν μια θεραπεία δεν πηγαίνει καλά, η ευθύνη βαραίνει εκείνον. Βάρος έχει και ο τρόπος με τον οποίο ο θεραπευτής ανταποκρίνεται στη διαφωνία και προσαρμόζει την προσέγγισή του.

Νεαρό δέντρο με ξύλινο υποστήριγμα σε λόφο, με ηλιοφάνεια από τη μία πλευρά και καταιγίδα από την άλλη
Η αλλαγή εξαρτάται και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες ζει κανείς.

Οι συνθήκες ζωής μπαίνουν κι αυτές στην εξίσωση. Όσοι ζουν με οικονομική ανασφάλεια, βία, κοινωνική απομόνωση ή οικογενειακές συγκρούσεις επιστρέφουν μετά τη συνεδρία στο ίδιο περιβάλλον που συντηρεί τη δυσφορία τους. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει να αντιμετωπιστούν αυτές οι συνθήκες, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να καταργήσει κάθε εξωτερική δυσκολία.

Τέλος, βοηθά η τακτική συζήτηση για το τι αλλάζει και τι παραμένει δύσκολο. Έτσι εντοπίζονται έγκαιρα η στασιμότητα ή η ανάγκη αναπροσαρμογής, και ελέγχεται αν η θεραπεία πλησιάζει τους στόχους που συμφωνήθηκαν, όχι μόνο αν κάποιος αισθάνεται καλύτερα.

Η εκτίμηση της προόδου δεν συμπίπτει πάντα ανάμεσα στους δύο ανθρώπους της θεραπείας. Μια γυναίκα που είχε κάνει 15 συνεδρίες για διαπροσωπικές δυσκολίες και ανησυχίες για τη μνήμη της ένιωθε ότι δεν είχε αλλάξει κάτι ουσιαστικό. Ο θεραπευτής της έβλεπε, όμως, μια αρχόμενη μετατόπιση: η συζήτηση απομακρυνόταν από τα εξωτερικά προβλήματα και στρεφόταν περισσότερο στον εσωτερικό της κόσμο. Καμία από τις δύο οπτικές δεν έχει εξαρχής τον τελευταίο λόγο. Η απόκλιση δείχνει την ανάγκη να συζητούνται ανοιχτά οι προσδοκίες, οι στόχοι και η πραγματική εμπειρία της θεραπείας, ώστε η συνεργασία να μπορεί να επανεκτιμάται.

Όταν η θεραπεία δεν βοηθά όσο περιμέναμε

Δεν έχουν όλες οι θεραπευτικές προσπάθειες την ίδια έκβαση. Κάποιος μπορεί να μη βλέπει την αλλαγή που περίμενε, να νιώθει ότι οι συναντήσεις επαναλαμβάνονται χωρίς σαφή κατεύθυνση ή να δυσκολεύεται να μιλήσει ανοιχτά για όσα τον ενοχλούν στη συνεργασία. Συχνά, η δυσκολία αυτή μένει ανείπωτη, επειδή ο άνθρωπος φοβάται ότι θα φανεί αχάριστος ή ότι θα πληγώσει τον θεραπευτή.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν βοηθά ούτε να θεωρούμε ότι η θεραπεία απέτυχε οριστικά ούτε να επιμένουμε ότι η δυσφορία αποδεικνύει πως «κάτι βαθύ συμβαίνει». Αξίζει να συζητηθούν οι στόχοι, η πορεία και το αν η προσέγγιση εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του ανθρώπου.

Δασικό μονοπάτι με ομίχλη και πρωινό φως που χωρίζεται σε δύο διαδρομές, με μια μικρή στοίβα πετρών στη διακλάδωση
Όταν η πορεία δεν πηγαίνει όπως περιμέναμε, μπορεί να υπάρχει άλλος δρόμος.

Μπορεί να χρειαστεί διαφορετική μέθοδος, πρόσθετη αξιολόγηση, συνεργασία με άλλον επαγγελματία ή δεύτερη γνώμη. Η επανεκτίμηση δεν αποτελεί παραδοχή προσωπικής αποτυχίας, είναι μέρος μιας υπεύθυνης θεραπευτικής διαδικασίας. Για το πώς μπορεί να συζητηθεί μια στασιμότητα με τον θεραπευτή και ποια σημάδια στη θεραπευτική σχέση χρειάζονται προσοχή, δείτε το άρθρο «Καλός ψυχολόγος, ψυχίατρος, ψυχοθεραπευτής: Πώς να επιλέξετε σωστά;».

Ψυχοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή

«Ψυχοθεραπεία ή φάρμακα;» Το ερώτημα τίθεται συχνά σαν να πρέπει κανείς να διαλέξει στρατόπεδο, ενώ οι δύο επιλογές δεν είναι υποχρεωτικά αντίπαλες. Ανάλογα με το πρόβλημα, τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, το ιστορικό και τις προτιμήσεις του ανθρώπου, μπορεί να επιλεγεί η μία, η άλλη ή ο συνδυασμός τους.

Στην κατάθλιψη, η ίδια μετα-ανάλυση του 2023 βρήκε ότι ο συνδυασμός ήταν πιο αποτελεσματικός από τη φαρμακευτική αγωγή μόνη της, χωρίς όμως να υπερέχει της γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας μόνης της. Η επιλογή γίνεται μετά από αξιολόγηση και ενημερωμένη συζήτηση με τους επαγγελματίες που εμπλέκονται στη φροντίδα, ενώ η φαρμακευτική αγωγή δεν πρέπει να διακόπτεται ή να τροποποιείται χωρίς συνεννόηση με τον γιατρό που την έχει συνταγογραφήσει.

Πέρα από το σύμπτωμα: τι μπορεί να σημαίνει η αλλαγή;

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να αξιολογηθεί με μετρήσεις συμπτωμάτων, αλλά η ανθρώπινη αλλαγή δεν χωρά πάντοτε σε έναν αριθμό. Ένας άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να αναγνωρίζει τον θυμό του προτού μετατραπεί σε απομάκρυνση. Μπορεί να αντιληφθεί ότι λέει «ναι» ενώ θέλει να αρνηθεί, επειδή φοβάται ότι διαφορετικά θα χάσει την αποδοχή του άλλου.

Μερικές φορές, η αλλαγή γίνεται ορατή σε μια μικρή στιγμή. Εκείνος που άλλοτε θα απέφευγε μια δύσκολη συζήτηση καταφέρνει να πει «με πείραξε αυτό που συνέβη», χωρίς να αποσυρθεί αμέσως ή να επιτεθεί. Η δυσκολία δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά η αντίδραση δεν μοιάζει πια αναπόφευκτη.

Τέτοιες αλλαγές συμπληρώνουν την επιστημονική αξιολόγηση, χωρίς να την υποκαθιστούν, και δείχνουν τι μπορεί να έχει σημασία για τον συγκεκριμένο άνθρωπο.

Ο πόνος δεν εξαφανίζεται πάντα και καμία θεραπεία δεν πετυχαίνει σε όλους. Αυτό που μπορεί να υποσχεθεί η ψυχοθεραπεία, με τεκμηρίωση, είναι κάτι μετρημένο: ότι μια κατάλληλη θεραπευτική συνεργασία έχει καλές πιθανότητες να βοηθήσει τον άνθρωπο να υποφέρει λιγότερο, να λειτουργεί καλύτερα και, όπου αυτό είναι εφικτό, να αποκτήσει διαφορετική σχέση με όσα τον δυσκολεύουν.

Πότε αξίζει να ζητήσετε βοήθεια

Αν οι δυσκολίες σας κρατούν εβδομάδες, επηρεάζουν τη δουλειά, τον ύπνο ή τις σχέσεις σας, ή αν νιώθετε ότι δεν μπορείτε πια να τις διαχειριστείτε μόνοι σας, αξίζει να μιλήσετε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας, για παράδειγμα σε μια πρώτη συνεδρία ατομικής ψυχοθεραπείας. Αν βρίσκεστε σε οξεία κρίση ή σκέφτεστε να βλάψετε τον εαυτό σας, καλέστε άμεσα το 112 ή απευθυνθείτε στη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 ή στη Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306.

Συχνές ερωτήσεις για την αποτελεσματικότητα της ψυχοθεραπείας

Είναι πράγματι αποτελεσματική η ψυχοθεραπεία;

Για πολλές δυσκολίες, ναι. Οι μελέτες δείχνουν ότι, κατά μέσο όρο, όσοι λαμβάνουν κατάλληλη ψυχοθεραπεία βελτιώνονται περισσότερο από όσους δεν λαμβάνουν βοήθεια. Το αποτέλεσμα για τον καθένα εξαρτάται από το πρόβλημα, την παρέμβαση και τις ανάγκες του.

Ποια ψυχοθεραπεία είναι η πιο αποτελεσματική;

Δεν υπάρχει μία προσέγγιση που να είναι η καλύτερη για όλους και για κάθε δυσκολία. Η επιλογή λαμβάνει υπόψη την επιστημονική τεκμηρίωση για το συγκεκριμένο πρόβλημα, την κλινική αξιολόγηση και τις ανάγκες του θεραπευόμενου.

Πόσος χρόνος χρειάζεται για να φανούν αποτελέσματα;

Δεν υπάρχει ενιαίο χρονοδιάγραμμα. Ο ρυθμός της αλλαγής εξαρτάται από το αίτημα, τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των δυσκολιών, τους στόχους και την πορεία της συνεργασίας. Η πρόοδος επανεκτιμάται τακτικά μαζί με τον θεραπευτή.

Είναι αρκετή η καλή σχέση με τον θεραπευτή;

Η θεραπευτική συμμαχία συνδέεται σταθερά με την έκβαση, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Χρειάζονται κατάλληλη παρέμβαση, επαγγελματική επάρκεια και αξιολόγηση της πορείας.

Τι γίνεται αν η ψυχοθεραπεία δεν με βοηθά;

Αξίζει να συζητήσετε τις αμφιβολίες και τους στόχους σας με τον θεραπευτή. Αν η στασιμότητα συνεχίζεται, μπορεί να χρειαστεί αναπροσαρμογή, διαφορετική προσέγγιση ή δεύτερη γνώμη.

Είναι καλύτερος ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμάκων;

Σε ορισμένες περιπτώσεις ναι. Στην κατάθλιψη, για παράδειγμα, ο συνδυασμός βρέθηκε πιο αποτελεσματικός από τα φάρμακα μόνα τους, όχι όμως από τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μόνη της. Η απόφαση εξαρτάται από τις ανάγκες και το ιστορικό του ανθρώπου και χρειάζεται επαγγελματική καθοδήγηση.

Σάββας Ν. Σαλπιστής

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προτεινόμενα άθρα

1 Comment

Leave A Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *