Σαδομαζοχισμός: Τι είναι και ποιος ο ρόλος της συναίνεσης

Σαδομαζοχισμός: Γενικά

Οτιδήποτε αφορά στη σεξουαλικότητά μας πυροδοτεί εντός μας έντονα συναισθήματα. Ιδιαίτερα όταν κάτι αποκλίνει από το κοινά αποδεκτό, μπορεί να μας ξαφνιάσει ή να μας εξοργίσει. Σε αυτό το πλαίσιο, ο σαδομαζοχισμός αποτελεί μια θεματική που συχνά εγείρει τέτοιου είδους αντιδράσεις και προβληματισμούς.Επιπλέον, δεν είναι σπάνιο να νιώσουμε απειλή ή ακόμη και να οδηγηθούμε στην απώλεια ελέγχου των εκφράσεών μας.

Ακόμη και οι σεξουαλικοί χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιούμε σε συζητήσεις δείχνουν το βάθος αυτού του θέματος. Συγκεκριμένα, ο προσωπικός χαρακτήρας που προσλαμβάνει η σεξουαλικότητα συνδέεται με μια πληθώρα ηθικών αξιών. Πράγματι, υπήρχε ανέκαθεν μια πολιτική και κοινωνική βούληση ελέγχου του τρόπου έκφρασής μας. Αυτή η βούληση καθοριζόταν από διάφορους θρησκευτικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Συνεπώς, η σεξουαλικότητά μας καθορίζεται τόσο από γενετικούς παράγοντες όσο και από το ψυχοκοινωνικό περιβάλλον.

Ο A. Kinsey είναι ο επιστήμονας που τη δεκαετία του 1950 έφερε στο φως σημαντικές αποκαλύψεις. Η έρευνά του έδειξε πως ο πληθυσμός δεν συμπεριφερόταν σεξουαλικά με τον τρόπο που αναμενόταν. Έκτοτε, όλες οι ανάλογες έρευνες απέδειξαν πως η προσπάθεια χαλιναγώγησης της ανθρώπινης σεξουαλικότητας είναι άσκοπη.

Η σαδομαζοχιστική συμπεριφορά αποτελεί μία από τις πολλές εκφράσεις της σεξουαλικότητας. Στο παρελθόν, αυτή συνδέθηκε με τη σεξουαλική διαστροφή και τον εξευτελισμό, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις. Ωστόσο, η στάση της κοινωνίας μεταβάλλεται συνεχώς. Ως εκ τούτου, οι συμπεριφορές αυτές δεν θεωρούνται πλέον από μεγάλο μέρος της επιστημονικής κοινότητας ως εκδήλωση ψυχοπαθολογίας.

Η ιστορία του όρου: Πώς προέκυψε ο σαδομαζοχισμός;

Ο όρος «σαδομαζοχισμός» οφείλει την ονομασία του στον Μαρκήσιο ντε Σαντ και τον Λεοπόλδο φον Ζάχερ-Μαζόχ. Ο πρώτος έγραψε κείμενα με ακραίο σαδιστικό περιεχόμενο. Σύμφωνα με τις σκέψεις του, δεν θα έπρεπε να υπάρχουν όρια στον τρόπο που ο καθένας βιώνει τη σεξουαλικότητά του. Διαφορετικά, ο άνθρωπος μετατρέπεται σε σκλάβο και εξαπατάται.

Από την άλλη πλευρά, ο Λ. Μαζόχ περιγράφει στο έργο του «Η Αφροδίτη με τη γούνα» τη σχέση του νεαρού Σεβερέν. Ο ήρωας ερωτεύεται τη σκληρή Βάντα και γίνεται σκλάβος της. Οι δυο τους συνάπτουν ένα συμβόλαιο σκλαβιάς. Ο μοναδικός όρος ήταν εκείνη να φορά γούνα όταν τον μαστιγώνει.

Αργότερα, οι όροι καθιερώθηκαν από τον ψυχίατρο Ρίχαρντ φον Κραφτ-Έμπινγκ στο έργο του «Psychopathia sexualis». Ωστόσο, ο ενιαίος όρος «σαδομαζοχισμός» καθιερώθηκε από τον Σ. Φρόιντ. Αυτός αφορούσε την επιθυμία κάποιων τόσο να προκαλούν πόνο όσο και να γίνονται αποδέκτες πόνου. Σύμφωνα με τον Φρόιντ, ο σαδισμός και ο μαζοχισμός αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Τι είναι η σαδομαζοχιστική συμπεριφορά;

Υπάρχουν άτομα που έχουν έναν σεξουαλικό προσανατολισμό όπου η αγάπη και η επιθυμία αναμειγνύονται με εκδηλώσεις επιθετικότητας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η επιθυμία συνδέεται άμεσα με την άσκηση εξουσίας. Ο όρος B.D.S.M. αποτελεί ακρωνύμιο των αγγλικών λέξεων για τις δυάδες «Bondage/Discipline» (Δεσμά/Πειθαρχία), «Dominance/Submission» (Κυριαρχία/Υποταγή) και «Sadism/Masochism» (Σαδισμός/Μαζοχισμός). Πράγματι, ο όρος αυτός αντιπροσωπεύει ένα ευρύ φάσμα ερωτικών συμπεριφορών με αυτές τις ποιότητες.

Τι συμπεριλαμβάνει και εξυπηρετεί, όμως, μία τέτοιου είδους πρακτική; Ποιοι είναι οι λόγοι αυτού του μείγματος εγγύτητας, βίας και εξαναγκασμού; Για πολλούς, αυτό το μείγμα φαντάζει προκλητικό ή και απεχθές. Ωστόσο, είναι αυτό που πυροδοτεί την ερωτική επιθυμία και την ευχαρίστηση, εκτοξεύοντάς τες στα ύψη.

Ανάλυση των όρων και των ρόλων

Συγκεκριμένα, ο όρος «Δεσμά» αφορά στη φυσική ακινητοποίηση, η οποία μπορεί να γίνεται π.χ. με χειροπέδες ή σχοινί. Παράλληλα, ο όρος «Πειθαρχία» δοκιμάζει τον βαθμό υποταγής αυτού που υιοθετεί τον ανάλογο ρόλο. Αυτή η διαδικασία μπορεί να οδηγεί σε επιβράβευση ή τιμωρία του ατόμου. Οι όροι «Κυριαρχία/Υποταγή» αναφέρονται στους ρόλους που υιοθετούνται, καθώς κάποιος είναι ο εξουσιάζων και κάποιος άλλος ο υποτασσόμενος.

Επιπλέον, ο σαδιστής είναι το άτομο που ικανοποιείται προκαλώντας πόνο ή εξουσιάζοντας κάποιον άλλον. Αντίθετα, μαζοχιστής είναι αυτός που αρέσκεται στο να του προκαλούν πόνο με την ευρεία έννοια. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει χαστούκια, μαστίγωμα ή διάφορες μορφές εξαναγκασμού.

Όπως και κάθε μορφή σχέσεων, έτσι και οι B.D.S.M. σχέσεις δεν είναι ομοιογενείς. Μπορούν, λοιπόν, να προσλάβουν πάρα πολλές αποχρώσεις. Για παράδειγμα, υπάρχουν σχέσεις όπου δεν υπάρχει καθόλου σωματική επαφή. Οι ενδιαφερόμενοι μπορεί να μην έχουν δει καν ο ένας τον άλλον, όπως συμβαίνει σε διαδικτυακές γνωριμίες. Εκεί, ο ένας μπορεί να είναι «money slave», δηλαδή να πληρώνει ώστε ο άλλος να τον εξευτελίζει μέσω μηνυμάτων. Σε αυτή την περίπτωση, η ζωή του καθορίζεται από την απόλυτη κυριαρχία της «money mistress».

Η κατανόηση των σεξουαλικών μας προτιμήσεων είναι το πρώτο βήμα για μια ισορροπημένη ζωή. Αν νιώθετε ότι χρειάζεστε υποστήριξη για να διαχειριστείτε τις δικές σας επιθυμίες, η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει τις απαντήσεις που αναζητάτε.

Ο στόχος και η ψυχολογία της εξουσίας

Ο κατεξοχήν στόχος μιας τέτοιας σχέσης δεν είναι ο πόνος αυτός καθαυτός. Αντίθετα με ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι, η κύρια ανάγκη είναι η άσκηση εξουσίας. Πρόκειται για την ανάγκη των ατόμων να κυριαρχούν ή να υποτάσσονται και να ελέγχουν ή να ελέγχονται. Οι περισσότεροι υιοθετούν έναν μόνο ρόλο, ενώ ορισμένοι αρέσκονται στην εναλλαγή τους. Συνεπώς, μια σαδομαζοχιστική σχέση αντιπροσωπεύει μία ανισομερή κατανομή εξουσίας, που αποτελεί και τον κύριο στόχο των ενδιαφερομένων.

Πρέπει επίσης να τονίσουμε πως ο πόνος, εκτός αυτού του πλαισίου, σπάνια είναι ευχάριστος. Αυτό που έλκει τα άτομα δεν είναι ο πόνος ως αίσθηση, αλλά η σκέψη και η ατμόσφαιρα που τον περιβάλλει. Επιπλέον, ορισμένοι υποστηρίζουν πως η σεξουαλική ικανοποίηση δεν είναι η μοναδική επιδίωξη. Άλλες παράμετροι είναι αυτές που αποτελούν τις κύριες επιδιώξεις στις B.D.S.M. πρακτικές.

Συναίνεση, όρια και ασφάλεια

Θα πρέπει να έχουμε υπόψη πως αυτό το παιχνίδι ρόλων δεν είναι τυχαίο. Το πλαίσιό του προκαθορίζεται και είναι αποτέλεσμα συναίνεσης και όχι εξαναγκασμού. Ασφάλεια και εμπιστοσύνη αποτελούν εδώ λέξεις κλειδιά. Ωστόσο, η συναίνεση τίθεται εν αμφιβόλω όταν υπάρχει προσπάθεια ελέγχου σε ένα απρόθυμο άτομο. Τέτοιες ενέργειες θεωρούνται παθολογικές, ειδικά όταν εμπλέκεται ένα άτομο με χαμηλή αυτοεκτίμηση. Σε αυτή την περίπτωση, το άτομο μπορεί να πιστεύει πως αξίζει τον εξευτελισμό επειδή δεν μπορεί να υπερασπιστεί τα «θέλω» του.

Τέλος, υπάρχουν ερευνητές που βλέπουν αυτές τις πρακτικές ως ένα είδος πνευματικής εμπειρίας. Αυτή βιώνεται μέσα από συγκεκριμένες τελετουργίες αισθητηριακής υπερφόρτισης ή στέρησης. Πρόκειται για μια διαδικασία που μοιάζει με θρησκευτικού τύπου τελετουργίες, όπως για παράδειγμα στον σαμανισμό.

Τι δείχνουν οι έρευνες για τον σαδομαζοχισμό;

Η κατεύθυνση της έρευνας για αυτού του είδους τις συμπεριφορές έχει πλέον αλλάξει. Συγκεκριμένα, η έρευνα στράφηκε από την κλινική και θεραπευτική κατεύθυνση προς μια ολοένα και περισσότερο κοινωνιολογική προσέγγιση. Πλέον, οι συμπεριφορές αυτές θεωρούνται κυρίως ως σεξουαλικές εκφράσεις που αποτελούν πολιτισμικά παράγωγα. Επίσης, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο διαμορφώνονται.

Πράγματι, οι έρευνες των τελευταίων ετών δείχνουν πως η πλειοψηφία των ατόμων που ασκούν B.D.S.M. είναι άτομα απόλυτα φυσιολογικά. Πρόκειται για ανθρώπους επαρκείς και καλώς λειτουργούντες σε όλους τους τομείς της ζωής τους. Μάλιστα, σε μια μεγάλη και σχετικά πρόσφατη έρευνα με 19.000 συμμετέχοντες, τα αποτελέσματα ήταν σαφή. Δεν διαπιστώθηκε η ύπαρξη σεξουαλικών δυσκολιών ή ψυχολογικών προβλημάτων σε συχνότητα μεγαλύτερη από τον μέσο όρο. Επιπλέον, οι εμπειρίες σεξουαλικής βίας επάνω τους δεν υπερείχαν του γενικού πληθυσμού.

Γενικά, οι συμμετέχοντες δεν ένιωθαν ψυχολογικά χειρότερα από το μέσο όρο των υπολοίπων ανθρώπων. Οι άνδρες της έρευνας δήλωσαν μάλιστα σημαντικά μικρότερο αριθμό ψυχολογικών προβλημάτων. Τα παραπάνω αποτελέσματα οδήγησαν τους ερευνητές σε ένα σημαντικό συμπέρασμα. Η B.D.S.M. συμπεριφορά αποτελεί σεξουαλική προτίμηση μιας μειονότητας και δεν συνδέεται με δυσκολίες της συνήθους σεξουαλικής συμπεριφοράς.

Κοινωνικοί ρόλοι και σεξουαλική ταυτότητα

Ωστόσο, τα αισθήματα ντροπής φαίνεται να είναι συχνότερα σε άνδρες με μαζοχιστικές προτιμήσεις. Αυτό πιθανότατα οφείλεται στις διαφορετικές προσδοκίες που υπάρχουν από τον παραδοσιακό ανδρικό ρόλο. Αυτή είναι, ίσως, και η εξήγηση γιατί πολλοί άνδρες επισκέπτονται εργάτριες του σεξ για να ικανοποιήσουν αυτές τους τις ανάγκες.

Συνήθως, η διαπίστωση του ενδιαφέροντος για σαδομαζοχιστική συμπεριφορά γίνεται στην εφηβεία. Εξελίσσεται αφού έχει προηγηθεί μια «συνήθης» σεξουαλική συμπεριφορά και έχει εγκαθιδρυθεί η σεξουαλική ταυτότητα. Η πρώτη εμπειρία γίνεται λίγα χρόνια μετά την αρχική διαπίστωση του ενδιαφέροντος. Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί πως οι περισσότεροι διατηρούν παράλληλα και έναν συνήθη τρόπο ερωτικής συνεύρεσης. Μόνο ένα ποσοστό 5% περίπου έχει αποκλειστικά B.D.S.M. συμπεριφορά.

Τέλος, ορισμένοι ερευνητές θεωρούν πως η σαδομαζοχιστική συμπεριφορά αποτελεί μια διέξοδο. Πρόκειται για έναν τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος άνθρωπος προσπαθεί να ξεφύγει από μια πιεστική πραγματικότητα. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να «ξεχαστεί» και να αποφορτιστεί από την καθημερινότητα.

Συχνότητα εμφάνισης

Ήδη από τη δεκαετία του 1950, ο Αμερικανός ερευνητής A. Kinsey έκανε σημαντικές διαπιστώσεις. Συγκεκριμένα, διαπίστωσε πως ένα ποσοστό 3-12% των γυναικών ερεθίστηκαν σεξουαλικά από μια σαδομαζοχιστικού τύπου αφήγηση. Παράλληλα, το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες κυμάνθηκε μεταξύ 10-20%.

Πολλές σύγχρονες έρευνες δείχνουν πως η πραγματική συχνότητα διαφέρει. Σήμερα, το ποσοστό των ατόμων που έχουν κάποιας μορφής B.D.S.M. συμπεριφορά βρίσκεται περίπου στο 2% του γενικού πληθυσμού.

Η σαδομαζοχιστική συμπεριφορά ως διάγνωση

Στην τελευταία έκδοση του διαγνωστικού εγχειριδίου DSM-5, γίνεται πλέον ένας σαφής διαχωρισμός. Πρόκειται για τον διαχωρισμό ανάμεσα στις παραφιλίες και στην παραφιλική διαταραχή. Παραδοσιακά, ο σαδομαζοχισμός ανήκε στις παραφιλίες. Ωστόσο, αυτό σημαίνει πως οι παραφιλίες πιθανόν να συνιστούν μια ιδιαίτερη κατηγορία σεξουαλικών προτιμήσεων. Αυτές αποκλίνουν μεν από το κοινά αποδεκτό, αλλά δεν αποτελούν απαραίτητα ένδειξη ψυχικής διαταραχής.

Βασική προϋπόθεση είναι η προτίμηση αυτή να μην δημιουργεί πρόβλημα στο ίδιο το άτομο. Επίσης, δεν πρέπει να προκαλεί πρόβλημα σε κάποιο άλλο άτομο που γίνεται αποδέκτης της. Σε ανάλογο μήκος κύματος κινείται και το διεθνές διαγνωστικό σύστημα ICD-10 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Συγκεκριμένα, ορίζει πλέον τον σαδομαζοχισμό ως σεξουαλική προτίμηση και όχι ως σεξουαλική απόκλιση.

Διαταραχές και κοινωνικός στιγματισμός

Οι οποιεσδήποτε ανεπιθύμητες συμπεριφορές που συνδέονται με τον σαδομαζοχισμό θεωρείται πως έχουν άλλη πηγή. Για παράδειγμα, το να βλάψει κάποιος τον εαυτό του ή άλλον είναι αποτέλεσμα μιας διαταραχής του ελέγχου παρορμήσεων. Επίσης, μπορεί να οφείλεται σε κάποια διαταραχή προσωπικότητας και όχι στην ίδια τη σεξουαλική προτίμηση.

Επιπλέον, η όποια ψυχική δυσφορία μπορεί να έχει δύο αιτίες. Από τη μία πλευρά, μπορεί να οφείλεται στον κοινωνικό στιγματισμό της προτίμησης αυτής. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να πηγάζει από την ίδια την προτίμηση. Πάντως, άσχετα με το αν μία παραφιλία δεν θεωρείται ως ψυχική διαταραχή, η χρήση του όρου παραμένει προβληματική. Και μόνον η χρησιμοποίηση του όρου «παραφιλία» παραπέμπει συχνά σε κάτι το παθολογικό.

 Επίλογος: Η αποδοχή και η ψυχοσεξουαλική εξέλιξη

Οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν γίνει πλέον πολύ πιο ανεκτικές απέναντι στη σεξουαλικότητα. Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι υποφέρουν ακόμα από έντονες ενοχές. Περισσότερο πλήττονται εκείνοι των οποίων η σεξουαλικότητα θεωρείται πως αποκλίνει από το κοινά αποδεκτό. Αυτές οι ενοχές έχουν συνήθως τις ρίζες τους στην πρώιμη παιδική ηλικία. Ως αποτέλεσμα, επηρεάζουν καθοριστικά την ψυχοσεξουαλική εξέλιξη. Επιπλέον, κάνουν το άτομο να νιώθει πως υστερεί έναντι των υπολοίπων.

Τα παιδιά αντιλαμβάνονται από πολύ νωρίς τι θεωρείται «καλό» ή «φυσιολογικό». Συνεπώς, μαθαίνουν να λειτουργούν βάσει προδιαγραφών που ίσως δεν ανταποκρίνονται σε αυτό που πραγματικά νιώθουν. Τα αισθήματα κατωτερότητας, λόγω της διαφορετικότητας του σεξουαλικού προσανατολισμού, μπορεί να καταστρέψουν ολόκληρη τη ζωή τους.

Μια προσωπική εμπειρία αποδοχής

Λίγο πριν τις γιορτές των Χριστουγέννων φέτος, δέχθηκα την επίσκεψη ενός άνδρα. Ήρθε για να μου πει τα εξής: «Ίσως δεν με θυμάστε, αλλά σας επισκεφθήκαμε πριν από 20 περίπου χρόνια. Τότε ανησυχούσαμε για τον 3χρονο γιο μας που είχε μια έντονα θηλυπρεπή συμπεριφορά. Τα λόγια που μας είπατε λίγο πριν φύγουμε μας σημάδεψαν.

Μας είπατε πως αυτό που πρέπει να μας απασχολεί είναι ένα βασικό δίλημμα. Πρέπει να σκεφθούμε αν προτιμούμε να έχουμε ένα παιδί ομοφυλόφιλο, αλλά ισορροπημένο ψυχικά και ευχαριστημένο με τον εαυτό του. Ή αν προτιμούμε ένα παιδί ετεροφυλόφιλο φαινομενικά, που όμως θα μισεί τον εαυτό του. Αυτό θα συνέβαινε γιατί οι γονείς του δεν το αποδέχθηκαν για αυτό που πραγματικά είναι.

Σήμερα, το παιδί μας είναι ένας ενήλικας ομοφυλόφιλος. Πιστεύουμε όμως πως, πέραν από χαρισματικό, είναι ένα πολύ ισορροπημένο, χαρούμενο και πολυπράγμον άτομο. Για το λόγο αυτό, ήρθα να σας ευχαριστήσω από καρδιάς».

Ο σεξουαλικός προσανατολισμός και οι ιδιαίτερες προτιμήσεις δεν πρέπει να αποτελούν πηγή ενοχής. Μέσα από τις online συνεδρίες η ραντεβου στο γραφειο μου , μπορούμε να συζητήσουμε οτιδήποτε σας απασχολεί σε ένα περιβάλλον απόλυτης εχεμύθειας.