Γενικά
Η θνησιγένεια αποτελεί μια εξαιρετικά οδυνηρή εμπειρία, πρωτίστως για τη γυναίκα, η οποία πυροδοτεί έντονα αισθήματα θλίψης και βαθύ ψυχικό πόνο. Είναι κρίσιμο να επισημανθεί πως, στις περισσότερες περιπτώσεις, σπάνια υπάρχει κάποια ενέργεια που θα μπορούσε να είχε γίνει ώστε να αποφευχθεί αυτή η έκβαση.
Όταν ένα παιδί γεννιέται νεκρό, αυτό σημαίνει συχνότατα πως ο θάνατος επήλθε πριν από τον τοκετό. Η διαδικασία της γέννας, παρά την τραγική απώλεια, συνήθως ολοκληρώνεται με φυσιολογικό τρόπο.
Τι ορίζεται ως θνησιγένεια
Η θνησιγένεια (ή ενδομήτριος θάνατος) σημαίνει πως το έμβρυο έχει πεθάνει μέσα στη μήτρα κατά τη διάρκεια της κύησης. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.), ο όρος χρησιμοποιείται όταν έχουν προηγηθεί τουλάχιστον 28 πλήρεις εβδομάδες εγκυμοσύνης. Σε ορισμένες χώρες, το όριο αυτό είναι μικρότερο (για παράδειγμα, στη Σουηδία ορίζεται στις 22 εβδομάδες).
Εάν η απώλεια συμβεί σε διάστημα μικρότερο από αυτό που αναφέρει ο επίσημος ορισμός, τότε η κατάσταση χαρακτηρίζεται ως αποβολή. Στην πραγματικότητα, κατά κανόνα ισχύουν τα εξής:
Δεν υπάρχουν προηγουμένως γνωστοί κίνδυνοι για την εγκυμονούσα.
Δεν υφίστανται σαφή προειδοποιητικά σημάδια.
Ο κίνδυνος ενός τέτοιου θανάτου είναι αυξημένος κατά τη διάρκεια των τελευταίων εβδομάδων πριν από τον αναμενόμενο τοκετό.
Αιτίες και παράγοντες κινδύνου του ενδομήτριου θανάτου
Είναι συχνά δύσκολο να καταδειχθεί με απόλυτη βεβαιότητα η αιτία θανάτου του παιδιού. Αυτό συμβαίνει παρά το γεγονός ότι τόσο το παιδί, ο πλακούντας και ο ομφάλιος λώρος, όσο και η γυναίκα εξετάζονται πολύ προσεκτικά από τους ιατρούς. Δυστυχώς, για ένα ποσοστό μεταξύ 10% και 20%, δεν είναι δυνατόν να δοθεί κάποια σαφής εξήγηση για την αιτία που οδήγησε σε αυτή την τραγική κατάληξη.
Ο συνηθέστερος παράγοντας κινδύνου θεωρείται πως είναι η ηλικία της μητέρας, ειδικά όταν αυτή συνδυάζεται με το γεγονός ότι πρόκειται για τον πρώτο της τοκετό.
Συνηθέστερες ιατρικές εξηγήσεις
Η συνηθέστερη αιτία ενδομήτριου θανάτου είναι η ανεπαρκής σίτιση του εμβρύου μέσω του πλακούντα. Αν και τις περισσότερες φορές αυτό είναι δύσκολο να αποδειχθεί εκ των υστέρων, ο τακτικός υπέρηχος κατά την κύηση μπορεί να ανιχνεύσει εγκαίρως την όποια επιβράδυνση της ανάπτυξης του εμβρύου.
Παράλληλα, στις συνηθέστερες ιατρικές εξηγήσεις περιλαμβάνονται τα εξής:
Η πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα και η προεκλαμψία.
Δυσπλασίες και χρωμοσωμικές ανωμαλίες.
Μολύνσεις ή κάποια υποκείμενη ασθένεια της μητέρας.
Διαταραχές του πηκτικού μηχανισμού (θρομβοφιλία).
Επιπλοκές του ομφάλιου λώρου ή επιπλοκές σε μια δίδυμη κύηση.
Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί πως για το 25% περίπου των περιπτώσεων, η αιτία θανάτου παραμένει τελικά άγνωστη.
Επιπλέον επιβαρυντικοί παράγοντες
Αν και οι παράγοντες κινδύνου είναι συχνά ασαφείς, η κλινική εμπειρία δείχνει πως ο κίνδυνος εμβρυϊκού θανάτου σε κυήσεις με καθυστέρηση της ανάπτυξης είναι αυξημένος στις εξής περιπτώσεις:
Ηλικία μητέρας άνω των 35 ετών.
Υπερβολικό σωματικό βάρος ή παχυσαρκία.
Ιστορικό προηγούμενης θνησιγένειας ή καισαρικής τομής.
Ιστορικό πολλών προηγούμενων γεννήσεων.
Δυσμενείς κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο.
Κάπνισμα και χρήση ουσιών.
Παθήσεις όπως ο διαβήτης και η υψηλή αρτηριακή πίεση.
Για τους επαγγελματίες υγείας, η κοινοποίηση αυτών των αιτιών και των παραγόντων κινδύνου στους γονείς αποτελεί μεγάλη πρόκληση. Στόχος είναι η ενημέρωση να γίνει με τέτοιο τρόπο ώστε οι γονείς να λάβουν τις απαντήσεις που χρειάζονται χωρίς, σε καμία περίπτωση, να νιώσουν ενοχή.
Θεωρία συναισθηματικού δεσμού ή προσκόλλησης
Για την καλύτερη περιγραφή και κατανόηση του πόσο έντονη και σημαντική είναι η εμπειρία μιας γυναίκας που γεννά ένα νεκρό παιδί, έχει ιδιαίτερη σημασία να την εξετάσουμε με βάση τη θεωρία του συναισθηματικού δεσμού και της πρώιμης προσκόλλησης ανάμεσα σε γονιό και έμβρυο.
Η θεωρία συναισθηματικού δεσμού ή προσκόλλησης του John Bowlby περιγράφει εκείνη τη συμπεριφορά του νεογέννητου παιδιού που αποσκοπεί στη δημιουργία της άκρως καθοριστικής για τη ζωή του σχέσης με τους γονείς του και κυρίως τη μητέρα που το φροντίζει. Τα νεογέννητα παιδιά έρχονται στον κόσμο παντελώς ανήμπορα και, ως εκ τούτου, εξαρτημένα από μια συμπεριφορά προσκόλλησης για την επιβίωσή τους.
Αναμφίβολα, σχέση και εγγύτητα σημαίνουν επιβίωση, ενώ, αντίθετα, ο αποχωρισμός σημαίνει καταστροφή. Αυτό αποτελεί ίσως την πιο θεμελιακή αρχή που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη ύπαρξη. Η συμπεριφορά του παιδιού ενεργοποιεί στους γονείς μια συμπεριφορά φροντίδας που είναι ενστικτώδης και, με τον τρόπο αυτόν, διασφαλίζει την επιβίωση του νεογέννητου.
Η σχέση προσκόλλησης, λοιπόν, θα μπορούσε να περιγραφεί ως ένας ισχυρός συναισθηματικός δεσμός ανάμεσα σε δύο άτομα. Δεν αφορά απλά στην ικανοποίηση των διαφόρων βιολογικών αναγκών, αλλά κυρίως στην ικανοποίηση ψυχολογικών αναγκών, όπως του αισθήματος ασφάλειας και εγγύτητας.
Ο προγεννητικός συναισθηματικός δεσμός
Ο προγεννητικός συναισθηματικός δεσμός βοηθά τους γονείς να προετοιμαστούν συναισθηματικά ώστε να δώσουν προτεραιότητα στις ανάγκες ενός άλλου ατόμου. Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ισχυροποιείται ο δεσμός ανάμεσα στο έμβρυο και τους γονείς του, δίνοντας την αίσθηση πως το παιδί αυτό είναι μοναδικό και δικό τους.
Η σχέση συναισθηματικού δεσμού είναι μια δυναμική και δια βίου διεργασία που:
Ξεκινά από το πρώτο διάστημα της εγκυμοσύνης.
Γίνεται εντονότερη κατά τη διάρκεια του τοκετού.
Φθάνει στο απόγειό της στη διάρκεια του πρώτου χρόνου της ζωής του παιδιού.
Μία γυναίκα που βίωσε μία ασφαλή και γεμάτη από αγάπη σχέση με τη δική της μητέρα, είναι πολύ ευκολότερο να αναπτύξει μια σχέση δεσμού με το έμβρυό της. Κατά την πορεία της εγκυμοσύνης, οι κινήσεις του εμβρύου και οι φαντασιώσεις για την προσωπικότητα, την εμφάνιση και το μέλλον του αποτελούν πρώιμες εκφράσεις αυτής της βαθιάς σχέσης.
Σχέση συναισθηματικού δεσμού και ενδομήτριου θανάτου
Ο ενδομήτριος θάνατος είναι μια μεγάλη τραγωδία για τους γονείς, τα αδέλφια και τον άμεσο οικογενειακό περίγυρο. Μέσα σε λίγα λεπτά, ανατρέπονται όλα τα δεδομένα της ζωής τους. Η χαρά της προσμονής μετατρέπεται σε απόγνωση και πόνο. Οι γονείς έχουν ήδη συνδεθεί ψυχικά με το παιδί τους και έχουν αρχίσει να το “γνωρίζουν” μέσα από την κύηση.
Η θλίψη που ενεργοποιείται με αφορμή τον θάνατο του παιδιού έχει ιδιαιτερότητες που δεν συγκρίνονται άμεσα με την απώλεια ενός ενήλικου ατόμου. Η θνησιγένεια συμπεριλαμβάνει τρεις μεγάλες απώλειες:
Απώλεια του μέλλοντος: Οι γονείς χάνουν το μέλλον που ονειρεύτηκαν και άρχισαν να σχεδιάζουν.
Απώλεια ταυτότητας: Χάνουν την ταυτότητα του γονιού του συγκεκριμένου παιδιού που επρόκειτο να γεννηθεί.
Απώλεια ελέγχου: Νιώθουν πως χάνουν τον έλεγχο της ζωής τους, καθώς το γεγονός συμβαίνει ξαφνικά και απρόσμενα.
Αν νιώθετε ότι το βάρος της απώλειας είναι δυσβάσταχτο, η ψυχοθεραπεία online ή οι διά ζώσης συναντήσεις μπορούν να σας προσφέρουν το στήριγμα που χρειάζεστε.
Τι συμβαίνει μετά τη γέννηση ενός νεκρού παιδιού
Πριν από περίπου 40-50 χρόνια, η συμβατική φροντίδα μιας γυναίκας που βίωνε μια θνησιγένεια αποσκοπούσε στην πλήρη προστασία της από οποιαδήποτε επαφή με το νεκρό βρέφος. Η επικρατούσα άποψη ήταν πως η αποφυγή της επαφής θα βοηθούσε τη μητέρα να διαχειριστεί καλύτερα τη θλίψη της. Συχνά, οι γονείς δεν πληροφορούνταν καν το φύλο του παιδιού τους, ενώ ανάλογη ήταν και η στάση του κοινωνικού περίγυρου. Το σκεπτικό πίσω από αυτή την πρακτική ήταν να αποτραπεί η δημιουργία οποιουδήποτε συναισθηματικού δεσμού, θεωρώντας πως έτσι το πένθος θα ξεπεραστεί ευκολότερα.
Τις τελευταίες δεκαετίες, ωστόσο, οι νοσοκομειακές πρακτικές διεθνώς έχουν αλλάξει ριζικά. Η σύγχρονη προσέγγιση δίνει έμφαση στη σημασία του να δει και να κρατήσει η μητέρα το παιδί της στην αγκαλιά της. Η παράβλεψη ενός τόσο καθοριστικού γεγονότος θεωρήθηκε ότι μπορεί να δυσχεράνει τη διεργασία του πένθους, προκαλώντας αργότερα έντονο άγχος και κατάθλιψη.
Ως εκ τούτου, σήμερα η ψυχοκοινωνική διαχείριση περιλαμβάνει:
Τη δυνατότητα της μητέρας να κρατήσει στην αγκαλιά της το παιδί της.
Τη συλλογή αναμνηστικών (π.χ. φωτογραφίες, αποτύπωμα πατούσας).
Την εμπλοκή των αδελφιών και άλλων μελών της οικογένειας, εφόσον το επιθυμούν οι γονείς.
Την παροχή ειδικών οδηγιών προς το νοσηλευτικό προσωπικό βάσει των επιθυμιών των γονέων.
Αν και υπάρχει ερευνητική συζήτηση για τον βέλτιστο τρόπο διαχείρισης αυτών των ευαίσθητων στιγμών, η εξατομικευμένη υποστήριξη παραμένει ο κεντρικός πυλώνας της φροντίδας.
Στατιστικά στοιχεία και διεθνείς διαφοροποιήσεις
Παρά τις προσπάθειες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Π.Ο.Υ.) για κοινούς ορισμούς, εξακολουθεί να υπάρχει διεθνής διαφοροποίηση στη μέτρηση της περιγεννητικής θνησιμότητας. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο περίπου 2,6 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως πεθαίνουν πριν γεννηθούν, ένας αριθμός που παραμένει σχεδόν αμετάβλητος τα τελευταία 20 χρόνια. Το 98% αυτών των περιπτώσεων σημειώνεται σε χώρες χαμηλού έως μετρίου εισοδήματος.
Οι ψυχολογικές συνέπειες που επιφέρει η θνησιγένεια
Η γέννηση ενός νεκρού παιδιού είναι μια ιδιαίτερα τραυματική εμπειρία, καθώς αποτελεί ένα μη αναμενόμενο γεγονός για το οποίο σπάνια υπάρχει δυνατότητα πρόβλεψης ή προετοιμασίας. Οι επιπτώσεις αυτής της απώλειας είναι τόσο ψυχολογικές όσο και σωματικές.
Το πένθος για την απώλεια ενός σημαντικού προσώπου είναι μια ψυχική κατάσταση που μας ακολουθεί σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Ενώ στην αρχή τα συναισθήματα είναι εξαιρετικά επώδυνα, με την πάροδο του χρόνου επανέρχονται συνήθως με μικρότερη ένταση. Ωστόσο, η αντίδραση στην απώλεια ποικίλλει:
Οξεία θλίψη: Ένα σύνδρομο που μπορεί να εμφανιστεί άμεσα, καθυστερημένα ή με υπερβολική ένταση.
Σύνδρομο χρόνιας θλίψης: Ορισμένα άτομα ενδέχεται να βιώσουν έναν θρήνο που ξεκινά έντονα και φαίνεται να μην έχει τέλος, δίχως τη δυνατότητα ελέγχου των συναισθημάτων τους.
Η πορεία της διεργασίας πένθους
Σε διαφορετικές στιγμές κατά τη διάρκεια της πορείας του πένθους, τρεις βασικοί παράγοντες επηρεάζουν τη διεργασία ενός ατόμου:
Η ανάγκη να κλάψει.
Η ανάγκη ελέγχου του θρήνου.
Η ανάγκη για αλλαγή.
Η πορεία αυτή συμπεριλαμβάνει τις εξής τέσσερις βασικές φάσεις:
Σοκ, μούδιασμα και άρνηση: Η φάση αυτή εμφανίζεται αμέσως μετά τη θνησιγένεια. Το μούδιασμα και η άρνηση αποτελούν έναν αμυντικό μηχανισμό. Αποσκοπούν στο να μην καταρρεύσει το άτομο συναισθηματικά, όσο δεν είναι ακόμη έτοιμο να αποδεχθεί την απώλεια.
Λαχτάρα και αναζήτηση: Το άτομο αναζητά το πρόσωπο που χάθηκε για να καλύψει το κενό. Υπάρχουν έντονα αισθήματα άγχους, θυμού, θρήνου και σύγχυσης. Αυτά μπορεί να επηρεάσουν τη διατροφή και τον ύπνο, προκαλώντας ευερεθιστότητα και κατάθλιψη.
Αποδιοργάνωση και απόγνωση: Το άτομο σκέφτεται επαναλαμβανόμενα το συμβάν και συχνά αποσύρεται από ευχάριστες δραστηριότητες. Καθώς η αποδοχή μεγαλώνει, η λαχτάρα δίνει τη θέση της στην απάθεια, την οργή, την ανημπόρια και τα συνεχή ερωτήματα.
Αναδιοργάνωση και ανάκαμψη: Το άτομο αρχίζει να επανέρχεται σε μια νέα «κανονικότητα». Τα επίπεδα ενέργειας αυξάνονται και η διάθεση για ζωή επανέρχεται. Αν και το πένθος δεν τελειώνει ποτέ, οι επώδυνες σκέψεις ελαττώνονται και οι ευχάριστες αναμνήσεις αρχίζουν να υπερτερούν.
Η προσωπική φύση του θρήνου
Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως ο καθένας πενθεί με τον δικό του προσωπικό τρόπο. Δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα ή αυστηρή αλληλουχία φάσεων. Τα «πισωγυρίσματα» στη διάθεση είναι αναμενόμενα. Ορισμένα άτομα δεν εκφράζουν τη θλίψη τους έντονα, γεγονός που σήμερα ερμηνεύεται ως ένδειξη ικανότητας προσαρμογής και όχι απαραίτητα ως προβληματική διεργασία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το πένθος μπορεί να προσλάβει χρόνια μορφή ή να οδηγήσει σε χρόνια κατάθλιψη, ειδικά όταν συνυπάρχουν και άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες.
Η θνησιγένεια, πέρα από την έντονη ψυχική οδύνη, αποτελεί και μια σοβαρή δοκιμασία για τη σχέση του ζεύγους. Και οι δύο γονείς χρειάζονται την υποστήριξη ενός ειδικού, ώστε να διαχειριστούν τη θλίψη τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Επίλογος: Η θνησιγένεια και η επόμενη ημέρα
Ο ενδομήτριος θάνατος δεν σημαίνει μόνο την απώλεια μιας ζωής, αλλά και τη στέρηση μιας γλυκιάς προσμονής και χαράς που οι γονείς βίωναν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Η χαρά αυτή αντικαθίσταται βίαια από μια βαθιά λύπη και έναν αναγκαστικό αποχαιρετισμό, τόσο από το ίδιο τους το παιδί όσο και από το μέλλον που με λαχτάρα σχεδίαζαν.
Το πένθος χρειάζεται χρόνο και πολύ χώρο, τον οποίο δεν θα πρέπει να μειώνουμε. Αυτός που έχει χάσει ένα παιδί έχει το δικαίωμα να είναι θυμωμένος και συχνά νιώθει ένοχα. Είναι απαραίτητο να έχει τη δυνατότητα να μιλήσει ανοιχτά για αυτά τα αισθήματα.
Η «συνομωσία της σιωπής» και ο ρόλος του περιβάλλοντος
Τα παιδιά που γεννιούνται νεκρά μπορούν να προκαλέσουν μια «άκρα του τάφου σιωπή» στον άμεσο περίγυρο της οικογένειας. Υπάρχουν φίλοι που απομακρύνονται, ενώ ακόμη και το ιατρικό προσωπικό μπορεί να τηρήσει αποστάσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δημιουργείται η λεγόμενη «συνομωσία της σιωπής». Αυτό είναι συχνά αποτέλεσμα μιας κακώς εννοούμενης διακριτικότητας, η οποία όμως κάνει τους γονείς να νιώθουν απομονωμένοι, αντί να λαμβάνουν τη βοήθεια που χρειάζονται.
Ο ενδομήτριος θάνατος αποτελεί μια άκρως επώδυνη ψυχική κατάσταση για τους γονείς, οι οποίοι είναι συνήθως απροετοίμαστοι. Ως εκ τούτου, η στήριξη του νοσηλευτικού και ιατρικού προσωπικού έχει καθοριστική σημασία. Μια στάση που αποπνέει κατανόηση, ζεστασιά και σεβασμό βοηθά ουσιαστικά. Οι γονείς χρειάζονται:
Έγκυρη πληροφόρηση.
Χρήσιμες συμβουλές.
Συνεχή στήριξη σε κάθε βήμα της συνάντησης με το παιδί τους.
Είναι σημαντικό το περιβάλλον (φίλοι, συγγενείς, επαγγελματίες) να γνωρίζει πως η διεργασία πένθους διαρκεί μεγάλο χρονικό διάστημα. Η στήριξη, λοιπόν, πρέπει να έχει διάρκεια. Ο περίγυρος οφείλει να βοηθήσει τους γονείς να νιώσουν πως έχουν το αναφαίρετο δικαίωμα και πως τους επιτρέπεται να πενθήσουν με τον δικό τους ρυθμό.
Η διαχείριση της θνησιγένειας είναι μια διαδρομή που κανένας γονιός δεν πρέπει να βαδίσει μόνος. Αν νιώθετε ότι η σιωπή του περιβάλλοντος ή το βάρος της απώλειας σας πνίγει, η εξειδικευμένη ψυχοθεραπεία online προσφέρει τον ασφαλή χώρο που χρειάζεστε για να εκφράσετε τον πόνο, τον θυμό και τις ενοχές σας.
Είμαι εδώ για να σας βοηθήσω να επεξεργαστείτε αυτόν τον δύσκολο αποχαιρετισμό, είτε μέσα από online συνεδρίες από την ασφάλεια του σπιτιού σας, είτε διά ζώσης στο γραφείο μου. Μαζί μπορούμε να βρούμε σταδιακά τον τρόπο να εντάξετε αυτή την εμπειρία στην ιστορία της ζωής σας με σεβασμό και εσωτερική γαλήνη.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Dr. Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση ή χρήση μέρους του κειμένου επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) που θα οδηγεί στην πηγή.
