Η σχέση με έναν ναρκισσιστή γονέα αφήνει βαθιά και αόρατα σημάδια στον ψυχισμό μας. Αναμφίβολα, ένας ναρκισσιστής γονέας δεν χρησιμοποιεί πάντα τη σωματική βία, αλλά εστιάζει στον συναισθηματικό έλεγχο. Η αποκατάσταση της εσωτερικής μας σταθερότητας όταν έχουμε μεγαλώσει σε ένα τέτοιο περιβάλλον, απαιτεί χρόνο, κατανόηση και θάρρος. Σε αυτό το άρθρο εξετάζουμε τα βήματα που οδηγούν σε μια αληθινή ανάρρωση —όχι από έναν άνθρωπο, αλλά από την ψυχολογική κληρονομιά μιας σχέσης που διαμόρφωσε τον εαυτό μας.

Η κατανόηση του πώς λειτουργεί ένας ναρκισσιστής γονέας

Η αρχή της ανάρρωσης δεν ξεκινά με τη διαγραφή του παρελθόντος, αλλά με την κατανόηση του. Ο ναρκισσιστής γονέας δεν είναι απλώς αυστηρός ή δύσκολος. Αναμφίβολα, πίσω από τη μάσκα της εξουσίας ή της ευθραυστότητας, συχνά βρίσκεται ένας άνθρωπος με ανεπίλυτο τραύμα, χαμηλή αυτοεκτίμηση, έντονη ανάγκη ελέγχου ή και συναισθηματική ανωριμότητα.

Τέτοιοι γονείς:

• Αδυνατούν να δουν το παιδί ως ξεχωριστή προσωπικότητα
• Θέτουν όρους στην αγάπη («αν είσαι όπως θέλω, σε αγαπώ»)
• Επιπλέον, συχνά ακυρώνουν τα συναισθήματα του παιδιού ή τα διαστρεβλώνουν
• Χρησιμοποιούν την ενοχή, τη σιωπή ή τη θυματοποίηση για να ελέγχουν συμπεριφορές.

Η ναρκισσιστική ή χειριστική γονεϊκότητα συχνά κρύβεται πίσω από φράσεις όπως:

• «Το κάνω για το καλό σου»
• «Χάρη σου κάνω που σου μιλάω ακόμα»
• «Χωρίς εμένα δεν θα τα κατάφερνες ποτέ»

Συνεπώς, αναγνωρίζοντας αυτά τα μοτίβα, μπορούμε να διαχωρίσουμε την ταυτότητά μας από τις προβολές και τις προσδοκίες ενός τέτοιου γονέα.

Η εσωτερίκευση της επικριτικής φωνής

Στην πραγματικότητα, το παιδί που μεγαλώνει με έναν ναρκισσιστή γονέα δεν ακούει απλώς λόγια, αλλά απορροφά έναν εσωτερικό διάλογο. Η φωνή του γονέα γίνεται μια φωνή μέσα του, η δική του φωνή που είναι μια επικριτική, απαιτητική και συχνά σκληρή φωνή που δεν ικανοποιείται ποτέ. Αυτή η φωνή συνοδεύει το άτομο και στην ενήλικη ζωή του.

Παράδειγμα:

 Ένας ενήλικας που, παρόλο που πετυχαίνει επαγγελματικά, νιώθει διαρκώς ανεπαρκής, γιατί ακούει μέσα του τη φράση «θα μπορούσες και καλύτερα» ή «μην πετάς στα σύννεφα». Επιπλέον, δεν είναι πια ο γονέας που κρίνει, αλλά ο ίδιος του ο εαυτός, προγραμματισμένος να επαναλαμβάνει το σενάριο του παρελθόντος.

Η εσωτερίκευση αυτή μπορεί να φανεί ως:

• Τελειομανία και αυτοϋποτίμηση
• Ενοχή απέναντι στη χαρά ή την ξεκούραση
• Δυσκολία να θέτει όρια χωρίς ενοχές
• Αναζήτηση συνεχούς επιβεβαίωσης ή φόβος εγκατάλειψης

Η συνειδητοποίηση αυτής της εσωτερικής φωνής είναι κομβικό βήμα στην ανάρρωση του ατόμου. Στην πραγματικότητα, η πρόκληση είναι να την αναγνωρίσουμε ως κάτι ξένο, αν και γνώριμο σε εμάς —και να επιλέξουμε να μιλήσουμε διαφορετικά στον εαυτό μας.

Σε αυτή τη διαδρομή, η ψυχοθεραπεία online ή οι συναντήσεις μας διά ζώσης προσφέρουν το ασφαλές πλαίσιο για να αντιμετωπίσουμε μαζί τη σκληρή εσωτερική φωνή που άφησε πίσω του ο ναρκισσιστής γονέας.

Η σύγχυση της αγάπης με τον φόβο

Όταν το παιδί συνδέει την αγάπη με τον φόβο, την ανασφάλεια ή την υπερβολική προσαρμογή, μεταφέρει αυτό το μοντέλο και στις μελλοντικές του σχέσεις. Πράγματι, αν το μόνο που γνώρισε ήταν αγάπη υπό όρους, έγκριση με ανταλλάγματα ή αποδοχή μόνο υπό προϋποθέσεις, τότε δεν ξέρει πώς είναι η αυθεντική συναισθηματική ασφάλεια.

Παράδειγμα:

Μια ενήλικη γυναίκα, η Α., δυσκολεύεται να εμπιστευθεί σχέσεις όπου υπάρχει τρυφερότητα και αμοιβαιότητα. Τέτοιου είδους σχέσεις της φαίνονται “ύποπτες” ή “πολύ καλές για να είναι αληθινές”. Αντίθετα, έλκεται από ανθρώπους που την κάνουν να νιώθει πως πρέπει να αποδείξει την αξία της για να την αγαπήσουν —όπως ακριβώς και με τον γονέα της.

Η σύγχυση αυτή δεν είναι απλώς αποτέλεσμα λανθασμένων επιλογών, αλλά βαθιά εσωτερικευμένη προσδοκία για το πώς πρέπει να είναι μια σχέση. Ανάρρωση ή αποκατάσταση σημαίνει να καταφέρω να διαχωρίσω τον φόβο από την αγάπη, την υπακοή από τη φροντίδα, την προσπάθεια να πρέπει να αποδεικνύω κάθε φορά πως αξίζω, από το αίσθημα ότι αξίζω έτσι όπως είμαι.

Ο ψευδής εαυτός απέναντι στον ναρκισσιστή γονέα

Ένα από τα βαθύτερα τραύματα που αφήνει ο ναρκισσιστής γονέας είναι η διαμόρφωση ενός ψευδούς εαυτού —ενός ρόλου που το παιδί μαθαίνει να παίζει για να επιβιώσει συναισθηματικά μέσα στη σχέση. Ωστόσο, ο αυθεντικός εαυτός, με τις ανάγκες και τις επιθυμίες του, δεν είναι ασφαλής. Αντί γι’ αυτόν, καλλιεργείται ένας “κατάλληλος” εαυτός, δηλαδή, ένας προσαρμοσμένος, ευχάριστος, επιμελής, υποχωρητικός ή υπερλειτουργικός.

Το παιδί δεν εκφράζει πια τι νιώθει. Παράλληλα, παύει να σκέφτεται τι επιθυμεί, εστιάζοντας μόνο σε ό,τι του επιτρέπεται. Μεγαλώνει πιστεύοντας πως αυτό που είναι, από μόνο του, δεν αρκεί.

 Ο Ν., ένας τριαντάρης επαγγελματίας, αναζητά πάντα την επιδοκιμασία των άλλων —του προϊσταμένου, της συντρόφου, ακόμα και αγνώστων. Όταν κάτι δεν πάει καλά, καταρρέει εσωτερικά, όχι γιατί το γεγονός ήταν σοβαρό, αλλά γιατί νιώθει πως “δεν είναι εντάξει σαν άνθρωπος”. Στην ψυχή του, είναι ακόμα το παιδί που πρέπει να φανεί “αρκετά καλό” για να μη χάσει την αγάπη του γονιού του.

Ο ψευδής εαυτός μπορεί να είναι:

• Υπερβολικά ανεξάρτητος (για να μη χρειάζεται ποτέ βοήθεια),
• Χαρούμενος και “καλό παιδί” (για να μην προκαλεί αποδοκιμασία),
• Απόμακρος ή κυνικός (για να προστατεύεται από την ευαλωτότητα).

Η ανάρρωση ξεκινά όταν το άτομο αρχίζει να παρατηρεί τις αντιδράσεις του και να διερωτάται: “Είναι αυτό αληθινό; Είναι αυτό που πραγματικά θέλω ή αυτό που έχω μάθει να δείχνω;”.

Η επανένωση με τον αυθεντικό εαυτό είναι μια πράξη απελευθέρωσης. Είναι το πρώτο βήμα ώστε να μπορέσει κανείς να ζήσει με εσωτερική γαλήνη και να δημιουργήσει σχέσεις χωρίς προσωπείο.

Η επανεκπαίδευση στην αίσθηση της αξίας του Εαυτού

Αναμφίβολα, η συναισθηματική ανάρρωση από έναν ναρκισσιστικό ή χειριστικό γονέα απαιτεί κάτι περισσότερο από μια αναγνώριση του πόνου —απαιτεί επανεκπαίδευση. Ουσιαστικά, η αξία μας, για χρόνια, καθοριζόταν από την αποδοχή ή την απόρριψη που έδειχνε ο ναρκισσιστής γονέας. Το «είμαι καλός» ταυτίστηκε με το «είμαι υπάκουος», και το «αξίζω» με το «ικανοποιώ τις προσδοκίες».

Ως εκ τούτου, αυτό δημιουργεί έναν εσωτερικό μηχανισμό αυτοϋποτίμησης, ακόμα και στις πιο απλές στιγμές της καθημερινότητας:

• Αμφιβάλλω για την ικανότητά μου να αγαπηθώ
• Ακυρώνω τα επιτεύγματά μου
• Σκέφτομαι πως αν είμαι μόνος, φταίω εγώ

Η επανεκπαίδευση περιλαμβάνει:

• Συναισθηματική επανασύνδεση: να νιώσω τα αισθήματα θυμού, λύπης και απογοήτευσης χωρίς να τα κρίνω. Να επιτρέψω στον εαυτό μου να πενθήσει αυτό που δεν έλαβε.
• Αλλαγή του εσωτερικού διαλόγου: από το “δεν είμαι αρκετός” στο “αυτό που είμαι είναι σημαντικό, ακόμα κι αν δεν το βλέπουν όλοι”.
• Μικρές πράξεις αυτοφροντίδας: ο αυτοσεβασμός δεν χτίζεται με μεγάλες νίκες, αλλά με καθημερινές επιβεβαιώσεις, όπως το να μπορώ να λέω “όχι”, να ξεκουράζομαι χωρίς ενοχή, να υπερασπίζομαι τα όριά μου.
• Αντικατάσταση προσδοκιών με ενσυναίσθηση: αντί να ρωτώ “γιατί δεν με αγαπούν όπως θέλω;”, να ρωτώ “πώς μπορώ εγώ να με αγαπήσω καλύτερα σήμερα;”.

Παράδειγμα:

Ο Π., έπειτα από χρόνια σχέσεων που τον αποδυνάμωναν, ξεκίνησε να γράφει καθημερινά μια φράση επιβεβαίωσης. Στην αρχή το ένιωθε ως γελοίο —αλλά σταδιακά, αυτές οι φράσεις άρχισαν να αντικαθιστούν την εσωτερική φωνή του γονέα του με μια νέα, πιο συμπονετική και συναισθαντική.

Η αίσθηση αξίας του εαυτού δεν είναι ένα δώρο που μας δίνουν οι άλλοι. Είναι μια ανάμνηση του ποιοι ήμασταν πριν χρειαστεί να αποδείξουμε την αξία μας. Η ανάρρωση μάς διδάσκει πως μπορούμε να επιστρέψουμε εκεί.

Η επανεκπαίδευση των συναισθημάτων

Ένα από τα μεγαλύτερα τραύματα που αφήνει η σχέση με έναν χειριστικό ή ναρκισσιστικό γονέα είναι η αδυναμία να εμπιστευτούμε τα ίδια μας τα συναισθήματα. Έχοντας ακούσει ξανά και ξανά πως «υπερβάλλεις», μαθαίνουμε να αμφιβάλλουμε για την αλήθεια μας.Ουσιαστικά, η επανεκπαίδευση των συναισθημάτων είναι το στάδιο εκείνο όπου μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τι νιώθουμε χωρίς να το κρίνουμε. Δείχνουμε κατανόηση αντί για απαξίωση απέναντι στις αντιδράσεις μας.

Η επανεκπαίδευση των συναισθημάτων είναι το στάδιο εκείνο όπου:

• Μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας χωρίς να τα κρίνουμε
• Δείχνουμε κατανόηση αντί για απαξίωση απέναντι στις αντιδράσεις μας
• Δίνουμε άδεια στον εαυτό μας να νιώθει χωρίς ενοχές.

Παράδειγμα:

Ο Ν., μετά από χρόνια δυσφορίας σε κοινωνικές συναναστροφές, συνειδητοποιεί ότι η “κοινωνική του αμηχανία” δεν είναι ελάττωμα, αλλά ένα εσωτερικευμένο άγχος να φανεί “αρκετός”, να αποδείξει ότι αξίζει να τον προσέξουν. Αναγνωρίζοντας αυτή τη ρίζα, μπορεί πλέον να σταθεί πιο ήρεμα και με αυτοσυμπόνια ανάμεσα σε άλλους.

Συνεπώς, η συναισθηματική επανεκπαίδευση είναι απαραίτητη για να νιώσουμε ξανά ασφάλεια μέσα μας.

Η αναδόμηση της ταυτότητας

Για να αναρρώσει κάποιος ουσιαστικά, χρειάζεται να αναδομήσει την ταυτότητά του πέρα από τον ρόλο που έπαιζε στην οικογένεια —ο “καλός”, ο “ανθεκτικός”, η “φροντιστική”, ο “αόρατος”. Αυτοί οι ρόλοι μάς προστάτευσαν στην παιδική μας ηλικία, αλλά δεν είναι η αλήθεια μας.

Η αναδόμηση της ταυτότητας περιλαμβάνει:

• Την ανακάλυψη πτυχών του εαυτού μας που είχαν καταπιεστεί (η δημιουργικότητα, η οργή, η επιθυμία)
• Τη δημιουργία σχέσεων που μας βλέπουν όπως πραγματικά είμαστε
• Την ανάκτηση της αυθεντικής μας εσωτερικής φωνής

Παράδειγμα:

Συγκεκριμένα, η Ε., που ως παιδί ήταν “η ήσυχη και καλή”, αρχίζει στην ενήλική της ζωή να διεκδικεί τη χαρά. Μαθαίνει να επιτρέπει στον εαυτό της να πει «όχι» και να δοκιμάζει νέα πράγματα —όχι για να ευχαριστήσει, αλλά για να ανακαλύψει ποια είναι. Ουσιαστικά, η θεραπευτική διαδικασία δεν αποσκοπεί μόνο στο να γιατρέψουμε την πληγή. Στόχος μας είναι να δώσουμε χώρο σε εκείνο που καταπνίξαμε για να επιβιώσουμε.

Η απόφαση για απόσταση ή επαφή με τον ναρκισσιστή γονέα

Μια από τις πιο δύσκολες αποφάσεις για όποιον αναρρώνει από έναν γονέα με ναρκισσιστικά ή χειριστικά χαρακτηριστικά είναι αν θα κρατήσει απόσταση ή θα προσπαθήσει να διατηρήσει επαφή. Δεν υπάρχει “σωστό” και “λάθος” εδώ. Υπάρχει μόνο το “αληθινό” και το “προστατευτικό”.

Η απόφαση αυτή περιλαμβάνει:

• Την αναγνώριση των ορίων μας
• Την αξιολόγηση του κατά πόσο ο γονέας είναι διατεθειμένος να ακούσει ή να αλλάξει
• Την απενοχοποίηση της ανάγκης μας για ψυχική ασφάλεια.

Παράδειγμα:

Ο Σ. επέλεξε να κρατήσει αποστάσεις από τον πατέρα του, όταν διαπίστωσε ότι κάθε προσπάθεια επικοινωνίας οδηγούσε σε επίρριψη ευθυνών, κριτική ή συναισθηματική εκμετάλλευση. Αντί για ενοχές, άρχισε να νιώθει ανακούφιση και εσωτερική ηρεμία, για πρώτη φορά μετά από χρόνια.

Η ανάρρωση δεν σημαίνει απαραίτητα επανασύνδεση. Σημαίνει ελευθερία επιλογής, ψυχικό χώρο και την αλήθεια της δικής μας διαδρομής.

Επίλογος: Η ελευθερία να «ξαναγεννηθείς»

Τελικά, η ανάρρωση από έναν γονέα με ναρκισσιστικά ή χειριστικά στοιχεία δεν είναι γραμμική. Δεν σημαίνει ότι μια μέρα “ξεπερνάς” το παρελθόν. Σημαίνει ότι σταδιακά σταματά να σε ορίζει. Δεν σε καθορίζουν πλέον τα λόγια τους. Επίσης, οι σιωπές τους παύουν να ορίζουν τις αποφάσεις σου.

Είναι η στιγμή που αναπνέεις πιο ελεύθερα. Που στέκεσαι με συμπόνια απέναντι στον εαυτό σου, που λέει: «Ναι, μεγάλωσα έτσι. Αλλά μπορώ να επιλέξω αλλιώς». Είναι η στιγμή που δεν χρειάζεσαι έγκριση, αλλά δίνεις στον εαυτό σου την άδεια να είναι αυτό που είναι: πολύτιμος, επαρκής, αληθινός.

Αυτό είναι το δώρο της ανάρρωσης: όχι η εκδίκηση, όχι η διαγραφή, αλλά η μεταμόρφωση.

Αναμφίβολα, η συναισθηματική απεξάρτηση από έναν ναρκισσιστή γονέα είναι μια δύσκολη αλλά αναγκαία διαδρομή. Μέσα από την ψυχοθεραπεία online ή τις διά ζώσης συνεδρίες, μπορείτε να αναγνωρίσετε τα μοτίβα του χειρισμού και να επουλώσετε τις πληγές του παρελθόντος. Είμαι εδώ για να σας βοηθήσω να χτίσετε μια ζωή βασισμένη στις δικές σας ανάγκες και αξίες. Προγραμματίστε μια online συνεδρία σήμερα για να ανακτήσετε τον αυθεντικό σας εαυτό.

The post Ναρκισσιστής γονέας: Πώς να πετύχετε την ψυχική απεξάρτηση appeared first on Ψυχολόγος στη Θεσσαλονίκη & Online | Σάββας Σαλπιστής M.Sc. Ph.D.

Τότε, από τα ουρλιαχτά τρόμου της αδελφής μου, που μόλις είχε μπει στο δωμάτιο όπου βρισκόμουν, συνειδητοποίησα πως το φόρεμά μου είχε γίνει μούσκεμα από το αίμα που έτρεχε από το κεφάλι και το πρόσωπό μου.

Αυτό ήταν το αποτέλεσμα ενός ακόμα ξυλοδαρμού μου από τη μητέρα μου, λίγο πριν, για ασήμαντη και πάλι αφορμή.

Κάθε φορά με χτυπούσε αλύπητα, σταματώντας μόνον όταν δεν είχε πια άλλη δύναμη για να συνεχίσει”…

Η συναισθηματική κακοποίηση πίσω από το προσωπείο

Αυτή ήταν η περιγραφή της μνήμης μιας νέας γυναίκας, που ανέκυψε εντός της στη διάρκεια μιας πολύ πρόσφατης ψυχοθεραπευτικής μας συνεδρίας.

Παρόλο που, στα τόσα χρόνια της ψυχοθεραπευτικής μου εμπειρίας, είναι πολλές οι φορές που έγινα μάρτυρας παρόμοιων αφηγήσεων, κάθε φορά νιώθω τον ίδιο κόμπο στο λαιμό.

Νιώθω μέρος της οδύνης, της ανημπόριας, της απόγνωσης και του ψυχικού πόνου που βίωσαν τα άτομα αυτά ως παιδιά, εξαιτίας του μένους της εφιαλτικής μητέρας που έτυχε να έχουν…

Δεν είναι, όμως, πάντα τόσο ωμή και στυγνή η συμπεριφορά μιας ναρκισσιστικής μητέρας απέναντι στο παιδί της.

Συχνά, το παιδί γίνεται αποδέκτης προσβολών, κριτικής και «επιθέσεων», οι οποίες πολύ δύσκολα γίνονται διακριτές ως τέτοιες. Αυτό συμβαίνει γιατί επικαλύπτονται κάτω από ένα περιτύλιγμα δήθεν έγνοιας «για το καλό» του παιδιού, καθώς και από αναφορές σε άλλους που τα κατάφεραν καλύτερα κ.τ.λ.

Όλα αυτά τού προκαλούν μόνο βαθιά τραύματα, σύγχυση και αυτοαμφισβήτηση.

Από τη μεριά της, μία ναρκισσιστική μητέρα —εξαιτίας της μεγαλειώδους εικόνας εαυτού που έχει κτίσει εντός της— θεωρεί πως η ίδια είναι αλάνθαστη και πως της αξίζει η αναγνώριση και ο θαυμασμός όλων για τις «θυσίες» που κάνει για τα παιδιά της.

Με άλλα λόγια, εδώ μιλάμε συχνά για μια ψυχική κακοποίηση, χωρίς εμφανή και ευδιάκριτα στοιχεία, στην οποία συχνά ούτε ο θύτης αλλά ούτε και το θύμα έχουν σαφή συνείδηση του δράματος στο οποίο συμμετέχουν.

Η αθέατη πλευρά της ναρκισσιστικής συμπεριφοράς

Πολλές από τις κόρες αυτές θεωρούν πως έζησαν όμορφα παιδικά χρόνια.

Όσες, όμως, αντιλαμβάνονται το τι πραγματικά συμβαίνει στη σχέση τους με τη μητέρα και γενικά στην οικογένειά τους, κουβαλούν μόνες τους αυτήν τη συνειδητοποίηση. Αυτό συμβαίνει από τη στιγμή που δεν είναι σε θέση να τα βγάλουν πέρα με την ακαμψία μιας τέτοιας μητέρας, η οποία έχει ταυτόχρονα —ανοιχτά ή σιωπηρά— τη στήριξη και την επιδοκιμασία των υπόλοιπων μελών της οικογένειας, αλλά και του άμεσου περίγυρου, που και αυτός, συνήθως, έχει αποπλανηθεί…

Η ουσία είναι, πάντως, πως οι κόρες μητέρων με ναρκισσιστική διαταραχή ζουν κάτω από τη μπότα και την απειλητική σκιά μιας τρομακτικής μητέρας-αράχνης.

Πρόκειται για μια μητέρα που τις βλέπει ως προέκτασή της, προβάλλοντας ταυτόχρονα επάνω τους οτιδήποτε μισεί στον εαυτό της και ασκώντας τες —για το λόγο αυτό— ασφυκτικό έλεγχο, χωρίς ίχνος έγνοιας ή ενσυναίσθησης.

Η ανάγκη για απόλυτο έλεγχο και επιβολή

Όπως μπορεί να αντιληφθεί κάποιος, οι συνέπειες μιας τέτοιου είδους «διαπαιδαγώγησης» —που ισοπεδώνει κάθε δυνατότητα δημιουργίας προσωπικής ταυτότητας, που συνθλίβει κάθε προσπάθεια της κόρης για αυτονομία, που γιγαντώνει την εξάρτηση και την άρνηση του αληθινού εαυτού της— είναι τραγικές έως ολέθριες…

Αυτού του είδους η μητρική φιγούρα είναι από τις πλέον τραυματικές και καταστροφικές που μπορεί να έχει ένα παιδί, και ιδίως μια κόρη…

Η ακύρωση της προσωπικότητας του παιδιού

Ένα άτομο με ναρκισσιστική διαταραχή έχει, βέβαια, μια εξεζητημένη ανάγκη για θαυμασμό και προσοχή. Η ανάγκη αυτή, όμως, εκφράζεται με πολλούς και διάφορους τρόπους, γεγονός που δυσχεραίνει την ανίχνευση της συγκεκριμένης διαταραχής.

Ορισμένα από τα άτομα αυτά θέλουν να ξεχωρίζουν με την εξωτερική τους εμφάνιση και με αντικείμενα που θεωρούνται ένδειξη κύρους, όπως συγκεκριμένες μάρκες αξεσουάρ, ειδών ένδυσης, υπόδησης, κοσμημάτων, αυτοκινήτων κ.ά., καθώς και μέσω καριέρας, σχέσεων με επώνυμα άτομα, χρημάτων κ.τ.λ.

Άλλα, πάλι, δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για αυτόν τον τρόπο προβολής —τουλάχιστον φαινομενικά— και προτιμούν να ξεχωρίζουν σε ένα ηθικό επίπεδο. Για παράδειγμα, καταλαμβάνουν μια σημαντική θέση σε κάποιο φιλανθρωπικό ίδρυμα ή σε κάποια οργάνωση βοήθειας ευάλωτων ομάδων κ.ά., και, μέσα από αυτό, νιώθουν πως υπερέχουν —ως δήθεν καλύτερα και πιο γενναιόδωρα άτομα— έναντι των άλλων.

Η ναρκισσιστική μητέρα

Θα πρέπει να επισημάνουμε πως, όταν μιλάμε για μητέρες με ναρκισσιστική διαταραχή, αυτό δεν σημαίνει πως οι μητέρες αυτές έχουν απαραίτητα μια συγκροτημένη Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας.

Μπορεί να έχουν μόνο κάποια ναρκισσιστικά στοιχεία προσωπικότητας ή χαρακτήρα και να λειτουργούν, λιγότερο ή περισσότερο, ικανοποιητικά σε ένα κοινωνικό ή προσωπικό επίπεδο.

Ένα πράγμα, όμως, είναι βέβαιο: οι μητέρες αυτές είναι ανίκανες να διαπαιδαγωγήσουν παιδιά δίχως να τα τραυματίσουν, με κάποιον τρόπο, εφόρου ζωής.

Όταν μιλάμε για μητέρες με ναρκισσιστικές διαταραχές, αυτό συνεπάγεται ταυτόχρονα και μια κατεστραμμένη σχέση μητέρας-κόρης, από τη στιγμή που είναι αδύνατον για την κόρη να εξελιχθεί σε μία ασφαλή και αυτόνομη γυναίκα.

Πάντα, βαθιά μέσα της, θα επιζητά την αποδοχή και την επιβεβαίωση της μητέρας της, που ποτέ δεν εισέπραξε και ούτε πρόκειται να εισπράξει.

Η εξάρτησή της από αυτήν είναι τόσο ισχυρή που, σε συνδυασμό με τις συνεχείς ματαιώσεις που δέχεται, δημιουργούνται εντός της, σταδιακά, ολοένα και πιο έντονα αισθήματα ντροπής και αναξιότητας. Καθώς διαπιστώνει επανειλημμένα πως, ό,τι και να κάνει, δεν πρόκειται ποτέ να αγαπηθεί…

Πέραν του ότι μια μητέρα με ναρκισσιστική διαταραχή βλέπει την κόρη της ως ένα άγραφο χαρτί, επάνω στο οποίο θεωρεί πως έχει κάθε δικαίωμα να γράψει οτιδήποτε η ίδια επιθυμεί, νιώθει ταυτόχρονα και μια απειλή.

Ιδίως στο ενδεχόμενο η κόρη της να εξελιχθεί σε ένα ομορφότερο, εξυπνότερο, ικανότερο, πιο αυτόνομο κ.τ.λ. από την ίδια άτομο ή θηλυκό.

Συχνά γίνεται αναφορά σε δύο εκδοχές ναρκισσιστικών μητέρων.

Η «μητέρα που αγνοεί»

Η πρώτη είναι η αποκαλούμενη ως «μητέρα που αγνοεί», η οποία συχνότατα αδιαφορεί για τα παιδιά της, παραβλέποντας ακόμη και τις πλέον βασικές τους ανάγκες.

Σε περίπτωση που εμφανιστεί —π.χ. σε κάποια συνάντηση γονέων στο σχολείο— θα το κάνει μόνο και μόνο για να μη φανεί πως αδιαφορεί για το παιδί της.

Αμέσως μετά, στο σπίτι, μπορεί να αρχίσει να μιλά για το πόσο έξυπνο ή καλό είναι κάποιο άλλο παιδί, πόσο καλά λόγια είπαν για αυτό οι δάσκαλοί του κ.τ.λ.

Η οποιαδήποτε αναφορά στο δικό της παιδί θα είναι σύντομη και αδιάφορη, υπονοώντας πως δεν αξίζει να σταθεί κάποιος περισσότερο σε αυτό.

Αυτή η μορφή παραμέλησης έχει σοβαρές επιπτώσεις. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για το πώς λειτουργεί μια ναρκισσιστική μητέρα και τις επιπτώσεις στην ψυχοσύνθεση του παιδιού.

Η «καταβροχθιστική μητέρα»

Η δεύτερη εκδοχή είναι η αποκαλούμενη ως «καταβροχθιστική μητέρα».

Αυτού του είδους οι μητέρες βιώνουν τις κόρες τους ως προέκταση του εαυτού τους, με τον ίδιο τρόπο που βιώνουν ένα μέλος του σώματός τους. Θέλουν να τις έχουν όσο κοντύτερά τους γίνεται, ώστε να διατηρούν την ψευδαίσθηση πως οι ίδιες και οι κόρες τους είναι ένα.

Όσον αφορά στα ίδια τα παιδιά, αυτά δεν επιτρέπεται να έχουν άλλες ανάγκες εκτός από τη μητέρα και το τι αυτή επιθυμεί.

Μια τέτοιου είδους μητέρα φαίνεται στα μάτια των άλλων ως πολύ δοτική, προστατευτική και αφοσιωμένη στα παιδιά της.

Η αλήθεια είναι, όμως, πως μία μητέρα που δεν βλέπει τα παιδιά της ως αυτόνομες υπάρξεις δεν είναι σε θέση να τα συναισθανθεί, από τη στιγμή που, για αυτήν, είναι σαν να μην έχουν τα ίδια προσωπικές ανάγκες, αλλά υπάρχουν κυρίως για να καλύπτουν αποκλειστικά και μόνο τις δικές της.

Αναγνωρίζετε αυτά τα πρότυπα στη δική σας ζωή; Η κατανόηση είναι το πρώτο βήμα. Αν νιώθετε έτοιμοι να μιλήσετε, μπορείτε να κλείσετε ένα ραντεβού στο γραφείο ή να ξεκινήσετε ψυχοθεραπεία online.

Ποιους ρόλους επιβάλλει η ναρκισσιστική μητέρα στην οικογένεια;

Στην ουσία, μία τέτοια μητέρα δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το τι είδους άτομα είναι οι κόρες της. Από μόνη της αποδίδει σε αυτές συγκεκριμένες ιδιότητες. Οι ρόλοι αυτοί εξυπηρετούν τις δικές της ανάγκες και συχνά καθορίζονται πριν καν γεννηθεί το παιδί.

Έτσι, σε κάποιο παιδί μπορεί να αποδοθεί ο ρόλος του αποδιοπομπαίου τράγου. Σε ένα άλλο αποδίδεται ο ρόλος του ιδανικού ή ευνοούμενου παιδιού. Είναι αδύνατον για το παιδί να αλλάξει αυτή τη συνθήκη. Μοιραία, μπαίνει στο κρεβάτι του μητρικού του Προκρούστη. Κοινός παρονομαστής όλων των παιδιών είναι η αίσθηση πως η ναρκισσιστική μητέρα τους δεν τα βλέπει πραγματικά.

Ως αποτέλεσμα, το παιδί εξελίσσεται σε ένα άτομο χωρίς αίσθηση αυτόνομης αξίας. Αυτό συμβαίνει επειδή ο γονιός αδιαφορεί σκανδαλωδώς για τις πραγματικές του ανάγκες. Τα όνειρα και οι επιθυμίες του μένουν πάντα στο περιθώριο.

Η προβολή της ντροπής στα παιδιά

Ένα ακόμη σημαντικό χαρακτηριστικό μιας ναρκισσιστικής μητέρας είναι τα έντονα αισθήματα ντροπής που τη διακατέχουν και τα οποία —επειδή δεν είναι σε θέση η ίδια να αντέξει και να διαχειριστεί— τα προβάλλει συνεχώς στα οικογενειακά μέλη που ελέγχει.

Αυτό, όμως, δεν είναι παρά μια παροδική «λύση». Κανείς δεν απαλλάσσεται από τα αισθήματα ντροπής που τον διακατέχουν προβάλλοντάς τα σε άλλους.

Για τον λόγο αυτό, η ναρκισσιστική μητέρα θα πρέπει να το κάνει συνεχώς, αμαυρώνοντας συστηματικά και για πάντα τους επιλεγμένους αποδέκτες των προσωπικών αισθημάτων ντροπής της.

Ο πατέρας στη ναρκισσιστική οικογένεια

Η αποτυχία του πατέρα να προστατεύσει το παιδί

Η «φροντίδα» που παρέχει μια ναρκισσιστική μητέρα είναι άκρως τοξική για το παιδί. Επομένως, είναι φυσικό αυτό να αναζητά την προστασία του πατέρα του. Ο πατέρας, ωστόσο, συνηθέστατα δεν είναι σε θέση να του την παράσχει. Η αποτυχία του να προστατέψει το παιδί, ενώ εκείνο κινδυνεύει και ζητά συνδρομή, έχει βαθύτερα αίτια. Ουσιαστικά, σημαίνει πως οι δικές του ανάγκες προηγούνται αυτών του παιδιού.

Η όποια προστασία παράσχει αποτελεί απλώς ένα τυχαίο γεγονός. Συνεπώς, δεν πρόκειται για μια σταθερή στάση που δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας. Οι παροχές του προς το παιδί, όπως το σχολείο ή τα ρούχα, δεν αντισταθμίζουν την εκκωφαντική απουσία του. Πράγματι, στις εφιαλτικές στιγμές που βίωσε το παιδί, ο πατέρας ήταν απών. Αυτό δημιουργεί αμφιθυμικά συναισθήματα και σύγχυση κατά την ενηλικίωση. Επιπλέον, το άτομο αναρωτιέται αν ο πατέρας του το αγαπούσε πραγματικά.

Όλα αυτά περιπλέκουν τη σχέση του παιδιού μαζί του, παρά την ανάγκη του να τον αγαπά. Το γεγονός ότι δεν κατέρρευσε ολοκληρωτικά ίσως οφείλεται στην έστω και λίγη αγάπη που έλαβε. Ωστόσο, αυτή η αγάπη δεν ήταν αρκετή. Δυστυχώς, δεν μπόρεσε να αποτρέψει τα βαθιά τραύματα από τη βία της ναρκισσιστική μητέρα.

Αυτή η δυναμική συχνά περιγράφεται ως συνεξάρτηση. Για την κατανόηση των ρόλων στην οικογένεια, η Cleveland Clinic παρέχει σημαντικά στοιχεία για τη ναρκισσιστική συμπεριφορά εντός του σπιτιού.

Η συναισθηματική συνενοχή του πατέρα

Τα όποια επιχειρήματα ενός τέτοιου πατέρα, όπως «Για να μη γίνουν τα πράγματα χειρότερα», «Κάνε αυτό που σου λέει η μητέρα σου», «Κάνε πως δεν καταλαβαίνεις», ή η δικαιολόγηση και ο εξωραϊσμός των κινήτρων της μητέρας-αράχνης κ.ά., ισοδυναμούν με το μήνυμα προς το παιδί ότι οφείλει να αρνηθεί τις δικές του αδιαπραγμάτευτες συναισθηματικές ανάγκες.

Του ζητείται, ουσιαστικά, να προσπαθεί με κάθε τρόπο να επιβεβαιώνει το μεγαλείο και το αλάνθαστο της ανελέητης μητέρας του και να τροφοδοτεί αγόγγυστα τον ακόρεστο Μινώταυρο του ναρκισσισμού της, ώστε, εν τέλει, ο ίδιος ο πατέρας να έχει ήσυχο το κεφάλι του —σε βάρος της ψυχικής ισορροπίας του ίδιου του παιδιού.

Αυτό δεν είναι παρά μια βαθιά συναισθηματική προδοσία και έλλειψη συμπόνιας προς το παιδί. Αν, επιπλέον, αυτό είναι κόρη, μπορεί κανείς να αντιληφθεί ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στη μελλοντική στάση της απέναντι στο αντίθετο φύλο.

Το ψυχολογικό προφίλ του πατέρα στη ναρκισσιστική οικογένεια

Ένας τέτοιος πατέρας —που συχνά είναι άτομο χαμηλών τόνων, ήρεμο, που δεν αρνείται την επικοινωνία και μοιάζει να διαθέτει ενσυναίσθηση— αποτελεί το ιδανικό θύμα μιας ναρκισσιστικά διαταραγμένης μητέρας.

Αυτό που είναι βέβαιο πως δεν διαθέτει είναι αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση. Για τους λόγους αυτούς, η ανοχή και η σύμπλευσή του με τη μητέρα —όσον αφορά την κακοποίηση της κόρης τους και όχι μόνο— αποτελούν το ευκολότερο μονοπάτι, από τη στιγμή που δεν μπορεί ή δεν θέλει να αναλάβει τον έλεγχο και την ευθύνη της ζωής που επέλεξε να ζήσει.

Έτσι, αναθέτει εξολοκλήρου αυτή την ευθύνη στη ναρκισσιστικά διαταραγμένη σύζυγο και μητέρα της οικογένειάς του.

Η ναρκισσιστική οικογένεια

Ένα μη ασφαλές περιβάλλον για το παιδί

Αυτού του είδους η οικογένεια δεν μπορεί, σε καμία περίπτωση, να αποτελέσει το ασφαλές καταφύγιο που χρειάζεται κάθε παιδί για να μεγαλώσει ομαλά. Πράγματι, το μόνο μέλος που νιώθει «ασφάλεια» σε αυτήν είναι η ναρκισσιστική μητέρα (ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο πατέρας). Εκείνη λειτουργεί όπως ακριβώς η αράχνη στον θανατηφόρο —για οποιονδήποτε άλλον— ιστό της, ο οποίος χτίζεται με μεθοδικότητα και ακρίβεια ώστε να εγκλωβίζονται σε αυτόν οι άλλοι, να ελέγχονται και να εξυπηρετούν στο μέγιστο βαθμό τις ανάγκες της.

Η τριγωνοποίηση και ο ανταγωνισμός μεταξύ των παιδιών

Συχνά, δημιουργείται μια ανταγωνιστική σχέση μεταξύ των παιδιών της οικογένειας, την οποία ενισχύει ακόμη περισσότερο η ναρκισσιστική μητέρα μέσω της αποκαλούμενης «τριγωνοποίησης».

Αυτό σημαίνει ότι η μητέρα φέρνει τα παιδιά της σε αντιπαράθεση μεταξύ τους, άλλοτε λέγοντας ψέματα, άλλοτε συκοφαντώντας ή υποσκάπτοντας κάποιο από αυτά, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε φορά.

Σε κάθε περίπτωση, βασική της αρχή είναι το «διαίρει και βασίλευε». Επιπλέον, η στρατηγική αυτή δημιουργεί βαθιές ρωγμές στην αδελφική αλληλεγγύη. Μπορείτε να μελετήσετε περισσότερα για το πώς η τριγωνοποίηση στη ναρκισσιστική οικογένεια παγιδεύει τα μέλη σε δυσλειτουργικούς ρόλους.

Η ψευδαίσθηση λειτουργικότητας της ναρκισσιστικής οικογένειας

Οι οικογένειες που καθορίζονται από μια ναρκισσιστική μητέρα φαίνονται συχνά λειτουργικές προς τα έξω. Αυτό συμβαίνει γιατί κάθε μέλος ακολουθεί αυστηρά έναν προκαθορισμένο ρόλο. Παράλληλα, η συναισθηματική κακοποίηση δεν φέρει εμφανή σημάδια, εύκολα αναγνωρίσιμα από τον περίγυρο.

Πίσω από αυτό το περιτύλιγμα φαινομενικής ευτυχίας, καραδοκούν η θλίψη και ο φόβος. Υπάρχει μια έντονη αίσθηση μοναξιάς, καθώς και ένας δυσλειτουργικός πατέρας. Αυτός ο πατέρας μπορεί να είναι και ο ίδιος νάρκισσος ή να είναι απών. Συχνά λειτουργεί παθητικά ή υπερασπίζεται τυφλά τις επιλογές της μητέρας. Σε κάθε περίπτωση, είναι εκείνος που της επιτρέπει να συνεχίζει την τοξική της δράση. Αυτή η λειτουργία αποβαίνει άκρως τραυματική για τα παιδιά.

Η επιλογή συντρόφου στη ναρκισσιστική οικογένεια

Οι γυναίκες με ναρκισσιστικές διαταραχές δεν δημιουργούν ποτέ σταθερές σχέσεις με ψυχικά ισορροπημένους άνδρες που μπορούν να υπερασπίζονται τα παιδιά τους απέναντι στην ψυχική βία που οι ίδιες ασκούν.

Αν, για κάποιον λόγο, συμβεί αυτό, η σχέση διακόπτεται σύντομα είτε από τις ίδιες είτε από τους άνδρες αυτούς, οι οποίοι αποχωρούν προσπαθώντας να προστατέψουν τα παιδιά τους.

Οι ρόλοι μέσα στη ναρκισσιστική οικογένεια

Όπως προαναφέρθηκε, σε μια ναρκισσιστική οικογένεια κάθε μέλος έχει έναν συγκεκριμένο ρόλο, ο οποίος του έχει επιβληθεί από τη ναρκισσιστική μητέρα.

Οι βασικοί αυτοί ρόλοι είναι τρεις:

1. Ο ρόλος του υποστηρικτή

Μια ναρκισσιστική μητέρα χρειάζεται πάντα τη βοήθεια άλλων για να μπορεί να ελέγχει την οικογένειά της με τον τρόπο που επιθυμεί. Για τον ρόλο αυτό επιλέγονται συνήθως τα πιο αδύναμα μέλη, τα οποία συναινούν εύκολα και ανταποκρίνονται πρόθυμα σε κάθε της αίτημα, ακόμη και όταν αυτό γίνεται εις βάρος κάποιου άλλου μέλους της οικογένειας.

Ο πατέρας στον ρόλο του υποστηρικτή

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου και οι δύο γονείς έχουν ναρκισσιστική διαταραχή. Όταν, όμως, ο πατέρας αναλαμβάνει τον ρόλο του υποστηρικτή, ενθαρρύνει —άμεσα ή έμμεσα— τη σύζυγό του να επιτίθεται στα παιδιά με όποιον τρόπο εκείνη επιθυμεί.

Την κολακεύει, τη δικαιολογεί διαρκώς και την παρουσιάζει ως μια μητέρα που θυσιάζεται και κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί για τα παιδιά της, προσπαθώντας να πείσει και τα ίδια για το ίδιο αφήγημα.

Πάνω απ’ όλα, τον ενδιαφέρει η δική του ησυχία και η επιφανειακή «ηρεμία» στο σπίτι, ακόμη κι αν αυτό προϋποθέτει τον ψυχικό στραγγαλισμό των ίδιων του των παιδιών.

Η συνεξαρτητική σχέση μητέρας και υποστηρικτή

Η σχέση μεταξύ μιας ναρκισσιστικής μητέρας και του υποστηρικτή συζύγου της είναι βαθιά συνεξαρτητική.

Ορισμένοι υποστηρικτές εξιδανικεύουν ή ωραιοποιούν τη σύζυγό τους, μόνο και μόνο για να διατηρήσουν την ψευδαίσθηση ότι έκαναν τη σωστή επιλογή συντρόφου ζωής. Άλλοι συναινούν επειδή δεν αντέχουν την επιθετικότητα και την ψυχική βία που ασκεί.

Τέλος, υπάρχουν και εκείνοι που έχουν πλήρως συνθλιβεί, με αποτέλεσμα το παιδί ή τα παιδιά να μην έχουν πλέον κανέναν που να μπορεί να τα προστατέψει από την καταβροχθιστική διάθεση της μητέρας.

2. Ο αποδιοπομπαίος τράγος

Ο ρόλος αυτός αποδίδεται, συνηθέστατα, στο ψυχικά δυνατότερο παιδί της οικογένειας, το οποίο επιδεικνύει ισχυρή θέληση και επιμονή — στοιχεία απειλητικά για τη ναρκισσιστική μητέρα, η οποία έχει διακαώς ανάγκη από την υπακοή όλων, ώστε να ικανοποιούνται οι επιθυμίες της.

Για την επίτευξη αυτού του σκοπού, το δυνατό παιδί πρέπει, με κάθε τρόπο, να αποδυναμωθεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό. Έτσι, του αποδίδεται αδιακρίτως η ευθύνη για οτιδήποτε δεν είναι «όπως θα έπρεπε», κατά τη ναρκισσιστική μητέρα, μετατρεπόμενο σε μόνιμο αποδέκτη επικρίσεων και απορρίψεων, τόσο από την ίδια όσο και από τους συνακόλουθούς της.

Η δυναμική μεταξύ αποδιοπομπαίου τράγου και ευνοούμενου παιδιού

Η συστηματική στοχοποίηση του αποδιοπομπαίου τράγου προκαλεί σοβαρά προβλήματα. Παράλληλα, η προκλητική εύνοια προς το ευνοούμενο παιδί δημιουργεί ρήγμα στη σχέση μεταξύ των αδελφών. Τα αισθήματα ζήλιας και υπεροχής που αναπτύσσονται εξυπηρετούν απόλυτα τη ναρκισσιστική μητέρα. Αυτό ακριβώς επιδιώκει: να διαιρεί και να βασιλεύει.

Ο ευνοούμενος ενθαρρύνεται να ασκεί συναισθηματική βία στον αδελφό του. Με αυτόν τον τρόπο, γίνεται ο εντολοδόχος και το μακρύ χέρι της ναρκισσιστική μητέρα. Έτσι, διευκολύνεται ακόμη περισσότερο ο έλεγχος και η επιβολή των επιθυμιών της. Οι αποδιοπομπαίοι τράγοι μπορεί να είναι ένας ή περισσότεροι.

3. Ο ευνοούμενος

Το παιδί αυτό —που μπορεί να είναι είτε μέλος της οικογένειας είτε συγγενικό παιδί— απολαμβάνει απεριόριστα προνόμια και γίνεται αποδέκτης, σε υπερθετικό βαθμό, θετικών σχολίων, επιβραβεύσεων και εύνοιας από τη ναρκισσιστική μητέρα, από τη στιγμή που αποτελεί προέκταση του ιδανικού της εαυτού.

Το τίμημα της εύνοιας

Εκ πρώτης όψεως, φαίνεται πως το ευνοούμενο μέλος της ναρκισσιστικής οικογένειας είναι ο μεγάλος κερδισμένος. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν ισχύει κάτι τέτοιο.

Το ευνοούμενο παιδί δεν είναι παρά ένας όμηρος εφ’ όρου ζωής στο «χρυσό κλουβί» που του έχει διασφαλίσει η ναρκισσιστική του μητέρα, με αντάλλαγμα την παραίτησή του από κάθε μορφή προσωπικής ελευθερίας.

Η συνεχής κάλυψη κάθε επιθυμίας του το μετατρέπει, σταδιακά, σε άτομο χωρίς πρωτοβουλία, αλαζονικό και βαθιά εξαρτημένο.

Αποδιοπομπαίος τράγος και προοπτική αυτονόμησης

Αντίθετα, ο αποδιοπομπαίος τράγος είναι το παιδί που έχει περισσότερες πιθανότητες να επιδιώξει, κάποια στιγμή, την αυτονομία του, να αναζητήσει την αλήθεια του και να απεγκλωβιστεί από τον ιστό ψυχικής οδύνης και αφαίμαξης στον οποίο το είχε εγκλωβίσει η ναρκισσιστική του μητέρα.

Η εικόνα προς τα έξω και η αθέατη πραγματικότητα

Τα παιδιά μιας ναρκισσιστικά λειτουργούσας οικογένειας —και κυρίως εκείνα στα οποία έχει αποδοθεί ο ρόλος του αποδιοπομπαίου τράγου— αγωνίζονται απεγνωσμένα να επιβιώσουν μέσα στη συναισθηματική παραμέληση και τη βία που βιώνουν καθημερινά.

Στα μάτια του περίγυρου, ωστόσο, συχνά θεωρείται πως μεγαλώνουν σε μια ιδανική οικογένεια.

Οι συνέπειες για την κόρη

Η πρώτη σχέση με τον κόσμο

Η μητέρα αποτελεί για το παιδί της την πρώτη του συνάντηση με τον έξω κόσμο και ένα ζωντανό παράδειγμα του τι έχει να περιμένει από την επαφή του με αυτόν, αργότερα στη ζωή.

Μια παιδική ηλικία, όμως, με μια ναρκισσιστική μητέρα μοιάζει με περίπατο σε ναρκοπέδιο. Ποτέ δεν γνωρίζεις πότε θα γίνει η επόμενη έκρηξη οργής και, όταν αυτή συμβεί, ξέρεις —ως κόρη— πως θα γίνεις αποδέκτης ψυχικής ή σωματικής κακοποίησης, απειλών και ισοπεδωτικών επικρίσεων.

Ανιχνεύετε αυτά τα μοτίβα στο παρελθόν σας; Η συνειδητοποίηση είναι η αρχή της απελευθέρωσης. Η εξειδικευμένη ψυχοθεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να διαχειριστείτε το τραύμα και να βρείτε την ισορροπία σας.

Ο φόβος της αγάπης στην ενήλικη ζωή

Η ίδια σου η μητέρα δεν σου έδωσε αγάπη χωρίς προαπαιτούμενα. Αντίθετα, η «αγάπη» της είχε βαρύ αντίτιμο και προϋπέθετε να είσαι όπως εκείνη σε ήθελε. Ως ενήλικας, λοιπόν, μπορεί να τρέμεις ακόμη και στην ιδέα να αγαπήσεις έναν άνθρωπο. Ακόμη και μια φιλική σχέση ή μια ανθρώπινη εγγύτητα βιώνεται συχνά ως απειλή. Αυτό συμβαίνει ακόμη κι όταν το άλλο πρόσωπο αξίζει πραγματικά την εμπιστοσύνη σου.

1. Δεν νιώθει πως ανήκει κάπου

Ένα παιδί που ζει συνεχώς μέσα στην αμφισβήτηση, την κριτική και την απόρριψη νιώθει πως δεν ανήκει πουθενά.

Όταν βιώνεις με σκληρό τρόπο πως δεν έχεις θέση στην οικογένειά σου, η οδύνη είναι μεγάλη. Πράγματι, το γεγονός ότι δεν αγαπήθηκες γι’ αυτό που είσαι, σε κάνει να αναρωτιέσαι. Συνεπώς, αναζητάς αν υπάρχει κάπου ένα ασφαλές καταφύγιο για σένα.

Η αναζήτηση αγάπης συχνά εμπεριέχει μεγάλο πόνο και βαρύ αντίτιμο, χωρίς ποτέ να εισπράττεται. Επομένως, σταδιακά παύεις να πιστεύεις πως μπορείς να τη βρεις. Αυτό το γεγονός προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη απόγνωση. Επιπλέον, εντείνει το αίσθημα της μοναξιάς που κουβαλάς από τη ναρκισσιστική μητέρα σου.

2. Απόκρυψη συναισθημάτων

Μία ναρκισσιστική μητέρα μαθαίνει στα παιδιά της να μην εκφράζουν συναισθήματα. Κατά την ίδια, η έκφραση αυτή αποτελεί ένδειξη αδυναμίας και ευαλωτότητας. Συνεπώς, η κόρη μιας τόσο ελεγκτικής μητέρας δεν αναπτύσσει τη συναισθηματική της νοημοσύνη. Αδυνατεί έτσι να συναισθανθεί επαρκώς τους άλλους ή να μοιραστεί όσα νιώθει. Η ικανότητα αυτή, όμως, είναι απαραίτητη για τη δημιουργία στενών και ουσιαστικών σχέσεων.

3. Μη αναγνώριση προσωπικών αναγκών και επιθυμιών

Η ναρκισσιστική μητέρα έχει την ανάγκη να είναι πάντα το επίκεντρο της προσοχής. Αυτή η επιθυμία την οδηγεί στο να ελέγχει και να χειρίζεται τους άλλους. Ωστόσο, αυτό συμβαίνει πάντα σε βάρος των προσωπικών αναγκών των υπολοίπων. Κάθε δική της ανάγκη αποκτά απόλυτη προτεραιότητα, ακόμη κι αν πρόκειται για τα ίδια της τα παιδιά.

Ένα τέτοιο παιδί μαθαίνει από πολύ νωρίς μια σκληρή πραγματικότητα. Οφείλει να υπηρετεί τη μητέρα του και να ικανοποιεί κάθε της θέλω. Έτσι, δεν νιώθει ως άτομο με δικές του επιθυμίες. Αντιθέτως, αισθάνεται ως προέκταση του εαυτού της μητέρας του. Εισπράττει επιβράβευση μόνο όταν λειτουργεί ως τέτοιο εργαλείο. Μαθαίνει, λοιπόν, πως η αποδοχή έρχεται μόνο αν δίνει προτεραιότητα στις ανάγκες των άλλων και όχι στις δικές του.

4. Μαθαίνει πως η αγάπη έχει πάντα κάποιο αντίτιμο

Η κόρη μιας ναρκισσιστικής μητέρας μαθαίνει από νωρίς πως η αγάπη είναι εξαγοράσιμη.

Δεν αγαπιέται για αυτό που είναι, αλλά για όλα όσα κάνει. Κάθε φορά που απογοητεύει τη μητέρα της, εκείνη αποσύρει την αγάπη της.

Ως ενήλικη, δεν γνωρίζει τι σημαίνει υγιής σχέση αγάπης με ισοτιμία και αμοιβαιότητα ή πώς αυτή δημιουργείται.

Ένα πιθανό ζοφερό σενάριο είναι να θεωρεί πως η βία αποτελεί το αναγκαίο αντίτιμο που πρέπει να πληρώνει για να εισπράττει αγάπη.

5. Μαθαίνει πως η αγάπη σε καθιστά ευάλωτο και έρμαιο άλλων

Επειδή από μικρό παιδί βιώνει συναισθηματική μοναξιά, η κόρη μαθαίνει πως η αγάπη την καθιστά ευάλωτη. Πράγματι, ως ενήλικας, μπορεί να προτιμά τη μοναξιά. Ωστόσο, αυτή η μοναξιά, αν και οικεία, παραμένει επώδυνη.

6. Διαστρεβλωμένη αντίληψη περί αγάπης

Οι κόρες μητέρων με ναρκισσιστική διαταραχή αντιλαμβάνονται πως η εικόνα τους για την αγάπη είναι παραμορφωμένη. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας των εμπειριών από την παιδική τους ηλικία. Δυστυχώς, δεν γνωρίζουν τη μορφή που έχει η αληθινή και ανυστερόβουλη αγάπη. Παρά τον ψυχικό πόνο και την απόρριψη, συνεχίζουν να υπηρετούν τους άλλους. Επιπλέον, αυτή η στάση συνεχίζεται και στις μελλοντικές τους σχέσεις, χωρίς να ζητούν τίποτα για τον εαυτό τους.

Το συναισθηματικό τους κενό καλύπτεται συχνά με ακατάλληλες ή τοξικές σχέσεις. Πράγματι, όλοι έχουμε την τάση να επιλέγουμε συντρόφους με οικεία μοτίβα σχέσης. Ένας επιπλέον τραγικός λόγος επανάληψης αυτού του σεναρίου είναι η έλλειψη συνειδητοποίησης.Πολλές κόρες αρνούνται να αποδεχτούν μια σκληρή πραγματικότητα. Η ναρκισσιστική μητέρα τους δεν μπόρεσε ποτέ να τις αγαπήσει για αυτό που πραγματικά είναι.

Έτσι, συνεχίζουν να ελπίζουν πως η επόμενη ευκαιρία ίσως έχει διαφορετική έκβαση, δημιουργώντας μη ρεαλιστικές προσδοκίες και επαναλαμβανόμενες ματαιώσεις.

7. Χαμηλή αυτοεκτίμηση

Η αγνόηση βασικών αναγκών του παιδιού δημιουργεί μια βαθιά αίσθηση προσωπικής ανεπάρκειας. Επιπλέον, οι υπερβολικές απαιτήσεις της μητέρας εντείνουν αυτό το συναίσθημα. Συνεπώς, στην ενήλικη ζωή, αυτό μεταφράζεται σε απεγνωσμένη αναζήτηση αποδοχής.

8. Απόκρυψη και υπονόμευση του αληθινού εαυτού

Στην προσπάθειά της να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της μητέρας της, η κόρη αναγκάζεται να αρνηθεί σημαντικές πλευρές του αληθινού της εαυτού.

Μαθαίνει από νωρίς πως δεν είναι αρκετή και πως πρέπει να κρύβει τον εαυτό της, για τον οποίο νιώθει ντροπή.

Σταδιακά, αποκτά μια θολή εικόνα για το ποια είναι, τι χρειάζεται και τι ζωή θα ήθελε να ζήσει.

Η συστηματική απόρριψη και οι συνεχείς ματαιώσεις οδηγούν την κόρη να προσδοκά πάντα το χειρότερο. Καταλήγει έτσι να υπονομεύει οτιδήποτε καλό, λειτουργώντας μέσα από μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

9. Τελειομανία

Συχνά, οι κόρες μητέρων με ναρκισσιστική διαταραχή διακατέχονται από έντονη τελειομανία.

Από τον τρόπο που γράφουν έως την εξωτερική τους εμφάνιση και το σώμα τους —όπου παρατηρούνται συχνά διαταραχές πρόσληψης τροφής— επιδιώκουν την τελειότητα, σε μια υποσυνείδητη προσπάθεια αποφυγής της κριτικής.

Επίλογος

Η ζωή ως κόρη με ναρκισσιστική μητέρα σημαίνει την ύπαρξη ανεξίτηλων ψυχικών τραυμάτων. Αυτά δημιουργούν μια ασαφή αίσθηση προσωπικής ταυτότητας και έναν τεράστιο όγκο θαμμένων συναισθημάτων. Πράγματι, το ενδεχόμενο να αναδυθούν αυτά στην επιφάνεια προκαλεί τρόμο. Ο συνεχής αγώνας αποφυγής ενός τέτοιου ψυχικού σεναρίου είναι εξαντλητικός. Επιπλέον, η ντροπή και ο φόβος της συνεξάρτησης καθιστούν την αποκατάσταση δύσκολη.

Ωστόσο, πρόκειται για μια υπόθεση που απαιτεί πολύ θάρρος και κουράγιο.

Η απαλλαγή από τον εφιάλτη αυτόν είναι εφικτή, αρκεί να βρει κάποιος τη σωστή βοήθεια. Χρειάζεται ένας θεραπευτής με την απαραίτητη εμπειρία, ώστε να συμπορευθεί μαζί του στους σκοτεινούς δαιδάλους του εσωτερικού του τοπίου. Στόχος είναι να αντικατασταθεί σταδιακά η επικριτική μητρική φωνή με την αληθινά προσωπική. Επομένως, αυτό οδηγεί στον αυτοσεβασμό και στην επιθυμία για δημιουργική εξέλιξη χωρίς φόβο και προαπαιτούμενα.

Η επούλωση από μια ναρκισσιστική μητέρα είναι μια διαδρομή αυτογνωσίας.Η αναγνώριση του τραύματος είναι το πρώτο βήμα και η εξειδικευμένη ψυχοθεραπεία μπορεί να σας προσφέρει τα εργαλεία για μια ουσιαστική εσωτερική αλλαγή.  Αν αναζητάτε υποστήριξη, μπορείτε να κλείσετε το δικό σας ραντεβού για ψυχοθεραπεία online ή δια ζώσης μέσω της φόρμας επικοινωνίας.

The post Ναρκισσιστική μητέρα: Οι επιπτώσεις στην ψυχολογία της κόρης appeared first on Ψυχολόγος στη Θεσσαλονίκη & Online | Σάββας Σαλπιστής M.Sc. Ph.D.