Μέση ηλικία: Η ψυχολογία του να νιώθουμε «αόρατοι» και η νέα ταυτότητα

Μέση ηλικία: Η πρόκληση της αλλαγής και της αποδοχής

Όλοι μας έχουμε ανάγκη για προσοχή, εκτίμηση και επιβεβαίωση. Ο καθένας προσπαθεί να τις εισπράξει με τον δικό του προσωπικό τρόπο: διαμέσου της εργασίας, της εξωτερικής εμφάνισης, των κοινωνικών σχέσεων ή των παιδιών του.

Ωστόσο, ερχεται όμως πάντα η στιγμή —όπως είναι η μέση ηλικία— όπου αυτές οι πηγές επιβεβαίωσης αρχίζουν να στερεύουν ή και να εξαφανίζονται πλήρως. Οι αλλαγές αυτές πυροδοτούνται συχνά από:

• Τη συνταξιοδότηση και την απώλεια του επαγγελματικού ρόλου.

• Τη φυσική φθορά του σώματος.

• Τη μετακόμιση των παιδιών σε δικό τους σπίτι («σύνδρομο της άδειας φωλιάς»).

Το να μην είμαστε πλέον στον ίδιο βαθμό γοητευτικοί ή ελκυστικοί είναι οδυνηρό για τους περισσότερους ανθρώπους, ασχέτως φύλου. Οι συνέπειες είναι εντονότερες όσο περισσότερο εξαρτάται η αυτοεκτίμηση μας από εξωτερικούς παράγοντες. Σε αυτή την περίπτωση, η ανάγκη για επιβεβαίωση μετατρέπεται σε μόνιμη πηγή άγχους που συρρικνώνει την ποιότητα της ζωής μας.

Η είσοδος στη λεγόμενη μέση ηλικία αποτελεί μια σημαντική εμπειρία που δεν την αποδέχονται όλοι στον ίδιο βαθμό. Για αρκετούς, οι αλλαγές στο σώμα που χάνει τη φρεσκάδα του αποτελούν σοβαρό ναρκισσιστικό πλήγμα, με ποικίλες συνέπειες στην ψυχική υγεία.

Η επίδραση του περιβάλλοντος και η λατρεία της νεότητας

Ανατρέχοντας στην ιστορία του ανθρώπινου γένους, διαπιστώνουμε μια διαρκή αμφιθυμία και μια, κατά κύριο λόγο, αρνητική στάση απέναντι στη γήρανση.

Στη σύγχρονη εποχή, όπου η έμφαση δίνεται στην παραγωγικότητα και στη νεανική εμφάνιση, πολλοί άνθρωποι εξαντλούνται στην προσπάθεια να αναχαιτίσουν τη φυσική φθορά. Ζούμε σε ένα περιβάλλον που μετατρέπει το σώμα σε αντικείμενο αξιολόγησης.

Το θεωρούμενο ως «ιδεώδες» είναι πλέον τόσο ανέφικτο, ώστε πολλοί άνθρωποι στη μέση ηλικία αισθάνονται:

1. Ντροπή για την εν γένει εμφάνισή τους.

2. Σοβαρή κάμψη της αυτοεκτίμησης.

3. Συμπτώματα που μπορεί να αγγίξουν τα όρια της κατάθλιψης.

Το αίσθημα ότι περνάμε απαρατήρητοι είναι μια κοινή εμπειρία που απαιτεί ψυχολογική επεξεργασία.

Η είσοδος της γυναίκας στη μέση ηλικία: Μια νέα πραγματικότητα

Για πολλές γυναίκες, η διαπίστωση πως δεν είναι πλέον στον ίδιο βαθμό γοητευτικές ή ελκυστικές μπορεί να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα. Η μέση ηλικία φέρνει στο προσκήνιο μια αλλαγή. Συγκεκριμένα, αυτή η αλλαγή συχνά βιώνεται ως απώλεια της κοινωνικής προσοχής.

Όταν η εικόνα του εαυτού αλλάζει ριζικά, η αυτοεκτίμηση δοκιμάζεται σκληρά. Οι αναταράξεις στην ψυχική ισορροπία είναι συχνές, ειδικά όταν η γυναίκα συνειδητοποιεί πως η «εγγυημένη» προσοχή που εισέπραττε έως τότε αρχίζει να φθίνει.

Η αρχόμενη γήρανση είναι συχνά δυσκολότερη για γυναίκες που:

• Υπήρξαν ιδιαίτερα όμορφες και επένδυσαν πολλά στην εμφάνισή τους.

• Διαμόρφωσαν την ταυτότητά τους αποκλειστικά μέσω της εικόνας τους.

• Βλέπουν κάθε ρυτίδα ως «πτώση» στο χρηματιστήριο της προσωπικής τους επιβεβαίωσης.

Αρκετές γυναίκες καταφεύγουν σε αισθητικές παρεμβάσεις, πλαστικές εγχειρίσεις ή έντονη γυμναστική. Αυτές οι επιλογές δεν είναι αρνητικές από μόνες τους. Πρόβλημα συνιστά η άρνηση αποδοχής του εαυτού και της ηλικίας, όταν οι πράξεις αυτές γίνονται από μια εσωτερική αδυναμία συμφιλίωσης με το χρόνο.

Όταν η εμφάνιση γίνεται η μοναδική ταυτότητα

Υπάρχουν γυναίκες που δεν θεώρησαν ποτέ την εμφάνιση ως προϋπόθεση για να νιώθουν καλά. Για άλλες όμως, που τη χρησιμοποίησαν ως μέτρο της αξίας τους, η απώλεια της ελκυστικότητας οδηγεί σχεδόν πάντα σε προσωπική κρίση.

Η συμφιλίωση με τις αλλαγές που φέρνει η μέση ηλικία αποτελεί θεραπευτική αναγκαιότητα για την ψυχική μας ισορροπία. Στην σελίδα του i-psyxologos.gr θα βρείτε πόρους υποστήριξης, ενώ μπορείτε να ενημερωθείτε για τις online συνεδρίες ή να κλείσετε ένα ραντεβού στο γραφείο για προσωπική καθοδήγηση.

Η σύνδεση με την παιδική ηλικία και την αναξιότητα

Ένας κρίσιμος παράγοντας είναι τα βιώματα της παιδικής ηλικίας. Γυναίκες που ως παιδιά δεν εισέπραξαν την απαραίτητη επιβεβαίωση, συχνά αναζητούν την αξία τους μέσω της εξωτερικής προσοχής στην ενήλικη ζωή.

Η είσοδος στη μέση ηλικία και η μείωση αυτής της προσοχής μπορεί να:

1. Ενεργοποιήσει ξανά το αρχικό αίσθημα αναξιότητας.

2. Προκαλέσει μια βαθιά αίσθηση ότι δεν αξίζουν την αγάπη των άλλων.

3. Οδηγήσει σε συναισθηματικά αδιέξοδα.

Η κρίση ως ευκαιρία για ψυχολογική εξέλιξη

Όπως κάθε προσωπική κρίση, έτσι και αυτή της μέσης ηλικίας, εμπεριέχει οδύνη αλλά και μια μεγάλη δυνατότητα. Δίνει στο άτομο την ευκαιρία να:

• Αναβιώσει και να κατανοήσει παλαιότερα τραύματα.

• Ενσωματώσει επώδυνες εμπειρίες στον τωρινό του εαυτό.

• Διαμορφώσει μια νέα, πιο αυθεντική ταυτότητα.

Μια φυσιολογική διεργασία πένθους για τη νεότητα

Οι περισσότερες γυναίκες διαθέτουν τους απαραίτητους μηχανισμούς προσαρμογής που τους επιτρέπουν να εγκλιματισθούν στους νέους όρους της ζωής τους. Ο αποχαιρετισμός στη νεότητα αποτελεί, στην πραγματικότητα, μια διεργασία πένθους. Παρά την οδύνη που εμπεριέχει, οι περισσότεροι άνθρωποι καταφέρνουν να την αφομοιώσουν και να επαναπροσδιορίσουν τη ζωή τους βάσει των νέων δεδομένων.

Αυτή η μετάβαση επιτρέπει τη μετατόπιση της προσοχής από την εξωτερική εικόνα σε άλλα, ουσιαστικά στοιχεία. Όταν η εμφάνιση παύει να είναι το κυρίαρχο μέτρο της αξίας μας, τότε η προσωπικότητα και τα επιτεύγματα μιας ολόκληρης ζωής αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Παράγοντες όπως:

• Η επαγγελματική σταδιοδρομία και η καριέρα.

• Η οικογένεια και η σχέση με τα εγγόνια.

• Η συνολική προσφορά και οι προσωπικές κατακτήσεις.

Όλα τα παραπάνω έρχονται στο προσκήνιο, προσφέροντας συχνά μεγαλύτερο ενδιαφέρον και ικανοποίηση ακόμα και από την ίδια την ομορφιά.

Η αίσθηση της νέας ελευθερίας

Παρά τις προκλήσεις, υπάρχουν γυναίκες που βιώνουν τη μέση ηλικία ως μια περίοδο βαθιάς ανακούφισης. Η νέα αυτή πραγματικότητα φέρνει μαζί της καταστάσεις που ενισχύουν την αίσθηση ελευθερίας:

1. Την παύση της περιόδου (εμμηνόπαυση) και των συνοδών περιορισμών.

2. Την αποδέσμευση από το ενίοτε κουραστικό «ερωτικό παιχνίδι» επιβεβαίωσης.

3. Τη διαθεσιμότητα περισσότερου ποιοτικού χρόνου για τον εαυτό τους.

Αυτά τα νέα δεδομένα επιτρέπουν στη γυναίκα να είναι περισσότερο ο εαυτός της, καλλιεργώντας μια στάση μεγαλύτερης ειλικρίνειας τόσο προς τις δικές της ανάγκες όσο και προς τους άλλους. Η μέση ηλικία γίνεται έτσι η αφετηρία για μια ζωή με λιγότερα προσωπεία και περισσότερη αυθεντικότητα.

Κοινωνικοί κανόνες και η εξωτερική εμφάνιση της γυναίκας

Οι απόψεις για το πώς οφείλει να συμπεριφέρεται ή να εμφανίζεται μια γυναίκα σε κάθε ηλικιακή φάση παραμένουν βαθιά ριζωμένες στη συλλογική συνείδηση. Οι κοινωνικοί κανόνες είναι ιδιαίτερα αυστηροί και όποια γυναίκα επιλέγει να τους αγνοήσει, διατρέχει συχνά τον κίνδυνο του χλευασμού ή της κοινωνικής αποδοκιμασίας.

Αυτή η αυστηρότητα κορυφώνεται στη μέση ηλικία. Ιδιαίτερα όταν θεωρηθεί πως μια γυναίκα προσπαθεί να δείχνει νεότερη με εξεζητημένο τρόπο ή να προβάλλει τη σεξουαλικότητά της μέσα από μια «προκλητική» εμφάνιση (όπως κοντές φούστες ή βαθιά ντεκολτέ), οι επικρίσεις γίνονται εντονότερες.

Το αντιφατικό πρότυπο: Φροντίδα χωρίς υπερβολή

Παρατηρούμε μια έντονη αντίφαση στον τρόπο που η κοινωνία αξιολογεί τη γυναίκα σήμερα:

• Από τη μία πλευρά, πριμοδοτείται η καλή εξωτερική εμφάνιση και η διατήρηση της φυσικής φόρμας.

• Από την άλλη, οι προσπάθειες αυτές απαιτείται να μην είναι εμφανείς ή «παρατραβηγμένες».

Αν οι παρεμβάσεις ή οι επιλογές της γυναίκας θεωρηθούν υπερβολικές, κινδυνεύει να χαρακτηριστεί ως ανασφαλής ή προκλητική. Αυτή η πίεση οδηγεί πολλές γυναίκες μέσης ηλικίας σε μια ιδιότυπη στάση: ενώ επιθυμούν να εμφανίζονται επικριτικές απέναντι στη λατρεία της νεότητας, τελικά προσπαθούν να ακολουθούν την κυρίαρχη άποψη με έναν τρόπο διακριτικό, που να μην «προκαλεί» τα βλέμματα των άλλων.

Επίλογος: Η γήρανση ως πρόκληση ωριμότητας και αποδοχής

Η λέξη «γήρανση» ηχεί αρνητικά στα αυτιά των περισσοτέρων, ιδιαίτερα των γυναικών. Στο θέμα αυτό, οι άνδρες φαίνεται να είναι κοινωνικά πιο ευνοημένοι: οι γκρίζες τρίχες στους κροτάφους τους θεωρούνται δείγμα γοητείας, ενώ οι γυναίκες νιώθουν την πίεση να τις καλύψουν άμεσα. Η αρχόμενη γήρανση του γυναικείου σώματος αντιμετωπίζεται συχνά ως κάτι «επιλήψιμο», δημιουργώντας την ψευδαίσθηση πως η γυναίκα φέρει την αποκλειστική ευθύνη αν επιτρέψει στο σώμα της να αλλάξει.

Σίγουρα, δεν υπάρχει κάτι εκ πρώτης όψεως θετικό στο να βλέπει κάποιος την εμφάνιση, την υγεία και την ενέργειά του να φθίνουν. Αυτή όμως είναι μόνο η μία όψη του νομίσματος. Η άλλη πλευρά αφορά:

• Τις πολύτιμες εμπειρίες που συσσωρεύονται.

• Την ψυχική ωρίμανση που αποκτάται με το πέρασμα του χρόνου.

• Την κατάκτηση μιας βαθύτερης ουσίας πέρα από την επιφάνεια.

Η κοινωνική ευθύνη και η σοφία της προσαρμογής

Ευθύνη για το πώς βιώνουμε τον εαυτό μας καθώς μεγαλώνουμε δεν έχουμε μόνο εμείς, αλλά και η κοινωνία. Οι παγιωμένες αντιλήψεις για το πώς «πρέπει» να είναι ή να φέρονται οι ηλικιωμένοι καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την αυτοεικόνα μας.

Μια ουσιαστική σοφία ζωής που αξίζει να κατακτήσουμε είναι η ικανότητα να αντέχουμε όσα δεν μπορούμε να αλλάξουμε. Η ποιότητα της ζωής μας εξαρτάται από τη διάκριση ανάμεσα σε:

1. Αυτά που είναι αναπόφευκτα και πρέπει να αποδεχθούμε.

2. Αυτά που περνούν από το χέρι μας και οφείλουμε να αλλάξουμε.

Σε κανέναν δεν αρέσει να γερνά, αλλά η ικανότητα προσαρμογής στα νέα δεδομένα είναι αυτή που διασφαλίζει τη συνέχεια της ψυχικής μας υγείας. Η διαχείριση των δυσκολιών είναι μια διαρκής πρόκληση, ασχέτως αν είμαστε νέοι ή ηλικιωμένοι.

Η γήρανση είναι μια πρόκληση ωριμότητας που δεν χρειάζεται να την αντιμετωπίσετε μόνοι σας. Η επαγγελματική βοήθεια μπορεί να σας στηρίξει στη μετάβαση προς τη νέα σας ταυτότητα. Επισκεφθείτε το i-psyxologos.gr για περισσότερες πληροφορίες ή κλείστε ένα ραντεβού για να διαχειριστούμε μαζί αυτή τη νέα φάση, είτε μέσω ψυχοθεραπείας online είτε δια ζώσης.