Κακοποίηση ζώων: Γενικές επισημάνσεις
Η κακοποίηση ζώων αποτελεί μια θλιβερή πραγματικότητα που δεν πληγώνει μόνο τα ανυπεράσπιστα πλάσματα, αλλά αντανακλά και τη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης ψυχολογίας. Τα ζώα είναι υπάρξεις που πολλοί άνθρωποι πραγματικά αγαπούν, φροντίζουν και προστατεύουν. Πράγματι, όλοι μας οφείλουμε να συμπεριφερόμαστε με τον ίδιο τρόπο σε κάθε κρίκο της ζωής που μας περιβάλλει. Πολλοί θεωρούν τα ζώα ως τους καλύτερους φίλους τους και ως ισότιμα μέλη της οικογένειάς τους. Υπάρχουν, όμως, και άτομα που όχι μόνο αδιαφορούν για αυτά τα πλάσματα, αλλά φτάνουν στο σημείο να τα βασανίζουν με απίστευτη σκληρότητα. Επιπλέον, κάποιοι αφαιρούν τη ζωή τους με τον πλέον βάναυσο τρόπο.
Η κακοποίηση ζώων δεν περιορίζεται μόνο σε χώρους όπου μπορούμε άμεσα να την αντιληφθούμε. Αντίθετα, συμβαίνει συχνά σε χώρους μακριά από κάθε έλεγχο, όπως είναι τα σφαγεία ή οι φάρμες αναπαραγωγής για γούνες. Επίσης, περιλαμβάνει φάρμες όπου τα ζώα μεγαλώνουν σε χώρους που μόλις χωρούν το σώμα τους, επιστημονικά εργαστήρια και βιομηχανίες καλλυντικών. Υπάρχουν, επιπλέον, περιπτώσεις σκληρού βασανισμού κατοικίδιων που συμβαίνουν κρυφά στο σπίτι. Αυτές οι πράξεις αποσκοπούν συχνά στο να πλήξουν ψυχικά τον ή τη σύντροφο, σε σχέσεις που ασθενούν βαρέως.
Η αύξηση των περιστατικών και τα ερωτήματα
Τα τελευταία χρόνια αναφέρονται συχνά στα Μ.Μ.Ε. περιπτώσεις ζώων που έχουν κακοποιηθεί ή θανατωθεί με τρόπο φριχτό. Γιατί, όμως, συμβαίνει τόσο συχνά αυτό το τελευταίο διάστημα; Είναι πιθανό τα Μ.Μ.Ε. να έχουν ευαισθητοποιηθεί ξαφνικά ή μήπως το θέμα «πουλάει» επειδή αγγίζει τις ψυχές των ανθρώπων; Ίσως εκατομμύρια συνάνθρωποί μας, που νιώθουν κακοποιημένοι από την οικονομική κρίση, να ταυτίζονται με κάθε ομοιοπαθούντα.
Εύλογα, λοιπόν, προκύπτουν τα ερωτήματα: Τι θα πρέπει να θεωρείται ως κακοποίηση ζώων και πού βρίσκονται τα όρια; Θα ήθελα να τονίσω ευθύς εξαρχής πως είναι βέβαιο το εξής: Πίσω από κάθε κακοποίηση ζώου υπάρχει ένας άνθρωπος που, συνήθως, δεν νιώθει καλά ψυχικά για πολύ καιρό.
Η κοινωνικο-οικονομική κρίση και οι συνέπειές της
Υπάρχει μια συσσωρευμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση για τη σχέση ανάμεσα στους κοινωνικο-οικονομικούς παράγοντες και τη δημόσια υγεία. Η σχέση αυτή είναι αμφίδρομη. Δηλαδή, οι διάφορες ασθένειες και η μείωση του επιπέδου της δημόσιας υγείας μπορεί να έχουν όχι μόνο κοινωνικο-οικονομική αιτιολογία. Επιπλέον, μπορεί να έχουν και ανάλογες κοινωνικο-οικονομικές συνέπειες.
Η φτωχοποίηση και η δραματική μείωση των δυνατοτήτων συντήρησης του εαυτού και της οικογένειας προκαλούν σοβαρά προβλήματα. Η συνεχής ανασφάλεια και η παντελής έλλειψη επιλογών δημιουργούν έντονη ανησυχία και άγχος. Παράλληλα, αναπτύσσονται αισθήματα ντροπής, ανεπάρκειας, αναξιότητας και ενοχής. Αυτή η γενικευμένη συναισθηματική φόρτιση επηρεάζει την ψυχοσωματική υγεία. Ως εκ τούτου, αυξάνονται οι πιθανότητες εκφόρτισης με τρόπους που ξεπερνούν κάθε επιτρεπτό κοινωνικό όριο. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με τη συρρίκνωση των κοινωνικών δομών βοήθειας, δημιουργούν μια ζοφερή κατάσταση.
Η παρορμητική εκφόρτιση και οι ευάλωτοι κρίκοι
Η παρορμητική συναισθηματική εκφόρτιση είναι πολύ πιθανότερη σε περιόδους κρίσεων. Αυτό ισχύει ιδίως για άτομα που είναι ψυχικά πιο ευάλωτα. Επίσης, αφορά άτομα που έχουν κάποιου είδους σοβαρότερη ψυχική διαταραχή, είτε αυτή είναι διαγνωσμένη είτε όχι.
Όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα, το τίμημα το πληρώνουν οι πιο αδύναμοι κρίκοι της κοινωνίας. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνονται τα παιδιά, οι γυναίκες και τα ζώα. Στα τελευταία, δυστυχώς, συμπεριλαμβάνονται και οι μετανάστες. Αυτοί συχνά αντιμετωπίζονται στην καλύτερη περίπτωση ως ζώα, ενώ στη χειρότερη αντιμετωπίζονται ως απλά αντικείμενα.
Η δυσκολία διαχείρισης του θυμού και των επιθετικών παρορμήσεων μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για εσάς και το περιβάλλον σας. Αν νιώθετε ότι χάνετε τον έλεγχο, η online ψυχοθεραπεία η συνεδρια δια ζωσης προσφέρει έναν ασφαλή δρόμο για να κατανοήσετε και να ρυθμίσετε τα συναισθήματά σας.
Επιπλέον αιτιολογικοί παράγοντες της κακοποίησης
Υπάρχουν άτομα που επιθυμούν με κάθε τρόπο να κυριαρχούν σε οποιαδήποτε ζωντανή ύπαρξη γύρω τους. Για αυτά τα άτομα, η άσκηση εξουσίας είναι άκρως αναγκαία. Η επιβεβαίωση της κυριαρχίας τούς τρέφει και τους δίνει μια ψευδαίσθηση δύναμης και προσωπικής αξίας. Ένα τέτοιο άτομο απαιτεί πλήρη υποταγή και συμμόρφωση από το περιβάλλον του. Οτιδήποτε αποκλίνει από αυτό το πρότυπο επισύρει τιμωρία, οδηγώντας συχνά σε βίαιη κακοποίηση ζώων. Το μέγεθος της τιμωρίας εξαρτάται από τη σοβαρότητα της ψυχοπαθολογίας και την ψυχική διάθεση της στιγμής.
Παράλληλα, υπάρχουν άτομα που διακατέχονται από έντονα αισθήματα αναξιότητας και ανημπόριας. Αυτά τα αισθήματα εκδηλώνονται απέναντι σε όποιον ασκεί εξουσία πάνω τους. Η εκφόρτιση αυτών των συναισθημάτων, μετά από κάποιο όριο, γίνεται επιτακτική.
Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που πιέζεται από το αφεντικό του, μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι ζορισμένος. Καθώς δεν μπορεί να αντιδράσει στην πηγή της πίεσης, μπορεί να «φιλοδωρήσει» το κατοικίδιό του με μια κλωτσιά. Δυστυχώς, θύματά του μπορεί να είναι επίσης η γυναίκα του ή το μικρό του παιδί, με αφορμή ασήμαντες αιτίες.
Διαφορετικές μορφές κακοποίησης και κινήτρων
Υπάρχουν και άλλες, λιγότερο εμφανείς ή πιο ειδικές περιπτώσεις κακοποίησης:
Σεξουαλική κακοποίηση: Άτομα που δεν μπορούν να έχουν φυσιολογικές σεξουαλικές σχέσεις και εξαναγκάζουν ζώα σε σεξουαλική επαφή.
Υπερσυλλογή ζώων (Hoarding): Άτομα που ισχυρίζονται πως αγαπούν τα ζώα, αλλά ζουν με υπερβολικό αριθμό κατοικίδιων σε πολύ μικρό χώρο. Αγνοούν ότι τα ζώα αυτά νιώθουν φυλακισμένα. Ακόμα και ο φυλακισμένος, μετά από καιρό, μπορεί να «αγαπήσει» τον δεσμώτη του που του παρέχει τροφή.
Εκδικητική κακοποίηση: Όπως προαναφέραμε, ορισμένοι κακοποιούν το κατοικίδιο του συντρόφου τους για να τον πλήξουν ψυχικά. Αυτό θυμίζει την περίπτωση πατέρων που αποσύρουν τη στήριξη από τα παιδιά τους για να εκδικηθούν την «πρώην» σύντροφο. Στις περιπτώσεις αυτές, τα μεγαλύτερα θύματα είναι τα ίδια τα παιδιά ή τα ζώα.
Επίλογος: Η ηθική διάσταση και ο σεβασμός στη ζωή
Για πολλούς λόγους, δεν αγαπούν όλοι οι άνθρωποι τα ζώα. Αυτό είναι απόλυτα σεβαστό και αποδεκτό. Ωστόσο, σε μια κοινωνία που θέλει να αποκαλείται πολιτισμένη, δεν είναι αποδεκτή η οποιασδήποτε μορφής κακοποίησης ζώων. Μπορεί η πράξη αυτή να θεωρείται εγκληματική και ενίοτε να τιμωρείται. Παρ’ όλα αυτά, η τιμωρία δεν είναι απαραίτητα ταυτόσημη με την αναγνώριση των δικαιωμάτων των ίδιων των ζώων. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, τότε δεν θα έπρεπε να υπάρχουν αδέσποτα, πεινασμένα και άρρωστα ζώα αφημένα στο έλεός τους.
Η ποινικοποίηση της κακοποίησης μοιάζει να αποσκοπεί περισσότερο στον κατευνασμό της δικαιολογημένης οργής και της θλίψης. Αφορά εκείνους που αγαπούν τα ζώα και τα θεωρούν υπάρξεις άξιες σεβασμού και φροντίδας. Δεν αποτελεί, δηλαδή, μια πλήρη αναγνώριση των δικαιωμάτων των ίδιων των ζώων για μια αρμονική συνύπαρξη.
Οι αντιφάσεις του σύγχρονου πολιτισμού
Υπάρχουν πολλοί από εμάς που, ενώ αγαπούμε τα ζώα, καταναλώνουμε χωρίς περίσκεψη το κρέας τους. Αυτό συμβαίνει παρόλο που πολλά ζώα έχουν θανατωθεί κάτω από παρά φύσιν συνθήκες. Συχνά δεν περνά καν από το μυαλό μας πως χιλιάδες ζώα πεθαίνουν με φριχτό τρόπο σε επιστημονικά εργαστήρια. Επιπλέον, ζουν σε κλουβιά τσίρκων ή σε ζωολογικούς κήπους μόνο και μόνο για να μας διασκεδάζουν ή να ικανοποιούν την περιέργειά μας.
Δεν έχω μια απόλυτα σίγουρη απάντηση για όλα αυτά. Αναγνωρίζω, όμως, πως αποτελούν μέρος των ηθικών και υπαρξιακών αντιφάσεων του είδους μας. Ως πολιτισμένα όντα, οφείλουμε να έχουμε αυτές τις αντιφάσεις συνεχώς κατά νου. Παρά τους πολέμους και τις τερατώδεις ανισότητες, πρέπει να προσπαθούμε να τις επιλύσουμε. Ο στόχος είναι να καταφέρουμε κάποια στιγμή να ζήσουμε αρμονικά με κάθε απαραίτητη ψηφίδα του ψηφιδωτού της ζωής μας.
Τέλος, ας μην ξεχνάμε πως η πρόοδος του είδους μας οφείλεται σημαντικά στη συνύπαρξη με τα ζώα. Η καθοριστική βοήθεια που μας παρείχαν εδώ και χιλιάδες χρόνια είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγους που εξελιχθήκαμε.
Η κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των αιτιών που οδηγούν στη βία είναι το πρώτο βήμα για την αλλαγή. Εάν θέλετε να εργαστείτε πάνω σε θέματα διαχείρισης θυμού ή τραυματικών εμπειριών, είμαι στη διάθεσή σας. Μπορείτε να ξεκινήσετε με online ψυχοθεραπεία ή να κλείσετε ένα ραντεβού στο γραφείο
Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
