Γραφείο

Γραφείο: Πατριάρχου Ιωακείμ 10, Θεσσαλονίκη (Αγία Σοφία,κέντρο)

Τελευταία ενημέρωση: 8 Νοεμβρίου 2026

Σε κάποιο σημείο της ζωής μιας οικογένειας οι ρόλοι αλλάζουν χωρίς να το αποφασίσει κανείς. Ο γονιός που αποφάσιζε για όλους ρωτά τώρα αν πρέπει να πάει στον γιατρό, και ο γιος ή η κόρη του αναλαμβάνει τα φάρμακα, τους λογαριασμούς και τα κλειδιά του σπιτιού.

Η φροντίδα των ηλικιωμένων γονέων είναι όλα όσα αναλαμβάνει ένας ενήλικας όταν ο γονιός του, στην τρίτη ηλικία, δεν τα βγάζει πια πέρα μόνος: την υγεία, τα οικονομικά, την καθημερινή βοήθεια και τη συναισθηματική παρουσία.

Τα πρακτικά ζητήματα φαίνονται. Τα ψυχολογικά περνούν σχεδόν απαρατήρητα, και σε αυτά ανήκουν τα πιο δύσκολα ερωτήματα: γιατί θυμώνουμε με τον άνθρωπο που μας μεγάλωσε και γιατί νιώθουμε ένοχοι όταν δεν πηγαίνουμε να τον δούμε. Το άρθρο εξετάζει αυτά τα ερωτήματα κυρίως από την πλευρά του ενήλικου παιδιού, και όπου χρειάζεται από την πλευρά του γονιού.

Η αντιστροφή ρόλων στη φροντίδα ηλικιωμένων γονέων σημαίνει ότι το ενήλικο παιδί αναλαμβάνει ευθύνες που κάποτε είχε ο γονιός. Συνοδεύεται συχνά από ενοχή, θυμό και κούραση. Βοηθούν η έγκαιρη συζήτηση στην οικογένεια, ο καταμερισμός των ευθυνών, τα όρια και η εξωτερική βοήθεια.

Ο γονιός που φροντίζεται δεν γίνεται παιδί

Λέμε συχνά ότι οι γονείς, όταν γεράσουν, γίνονται «παιδιά» μας. Η φράση δείχνει τη στοργή μας και τη δική τους αδυναμία, αλλά κρύβει και μια παγίδα. Ο ηλικιωμένος έχει πίσω του μια ολόκληρη ζωή και δικές του ιδέες για το πώς θέλει να ζήσει και πώς θέλει να πεθάνει. Όταν τον μεταχειριζόμαστε σαν παιδί, του αφαιρούμε τον λόγο, και η φροντίδα γίνεται τρόπος να τον μειώνουμε.

Οι ηλικιωμένοι γονείς βιώνουν τη φροντίδα ως απώλεια της αξιοπρέπειάς τους και ως υπενθύμιση του θανάτου, και ο θυμός τους λειτουργεί συχνά ως άμυνα απέναντι στην ανημπόρια. Το λένε με δικά τους λόγια: «Μην κάνεις έτσι. Μπορώ μόνος μου να βάλω τα παπούτσια μου, άσε με να παιδευτώ λίγο», είπε ένας γονιός. Κάποιος άλλος παραπονιέται ότι τα παιδιά του τον βλέπουν «σαν παιδάκι που θα κάνει ζημιά».

Η Margaret Blenkner υποστήριξε, τη δεκαετία του 1960, ότι η φροντίδα των γονιών είναι αναπτυξιακό καθήκον της μέσης ηλικίας. Το ονόμασε ωριμότητα του ενήλικου παιδιού (filial maturity): το παιδί γίνεται στήριγμα του γονιού χωρίς να γίνει γονιός του. Γι’ αυτό η «αντιστροφή ρόλων» περιγράφει περισσότερο μια συναισθηματική κατάσταση παρά μια πραγματικότητα. Οι δουλειές αλλάζουν χέρια, ενώ η σχέση παραμένει σχέση παιδιού με γονιό.

Για το ενήλικο παιδί, η αλλαγή είναι κάτι περισσότερο από οργάνωση. Ο γονιός, που ήταν ο δυνατός της οικογένειας,.  υπήρχε και μέσα μας ως εικόνα ασφάλειας. Όταν τον βλέπουμε να χάνει δυνάμεις, να μπερδεύεται ή να φοβάται, χάνουμε ταυτόχρονα και αυτή την εικόνα. Αρχίζουμε να πενθούμε έναν γονιό που ζει ακόμη, και σπάνια βρίσκουμε λέξεις για αυτό το πένθος.

Παλιός μεταλλικός κρίκος με τρία φθαρμένα κλειδιά και ένα καινούργιο, πάνω σε πέτρινο περβάζι
Τα κλειδιά αλλάζουν χέρια πριν αλλάξουν οι ρόλοι.

Την ίδια ώρα ο ηλικιωμένος χάνει ρόλους, φίλους και ανεξαρτησία, και η μοναξιά του είναι συχνά μεγαλύτερη από όση δείχνει. Στην υπαρξιακή οπτική, η φθορά του γονιού μάς φέρνει αντιμέτωπους και με τη δική μας θνητότητα. Όσο ζουν οι γονείς μας, στέκονται ανάμεσα σε εμάς και τον θάνατο. Όταν γερνούν, έρχεται η σειρά μας να κοιτάξουμε τον θάνατο κατάματα.

Ενοχή, θυμός, ανακούφιση: όσα δύσκολα λέγονται

Στη φροντίδα ενός γονιού, τα συναισθήματα είναι σχεδόν πάντα περισσότερα από ένα. Μπορούμε να αγαπάμε και να θυμώνουμε με τον ίδιο άνθρωπο την ίδια ώρα: όταν ρωτά για τρίτη φορά το ίδιο πράγμα και όταν αρνείται τη βοήθεια που χρειάζεται. Η σκέψη να τελειώσει όλη αυτή η κούραση φέρνει ντροπή, η ντροπή γίνεται ακόμη μία ενοχή, και η ενοχή μάς δυσκολεύει να μιλήσουμε σε άλλους.

Έτσι το λένε στο γραφείο ενήλικα παιδιά, συχνά ανάμεσα στα σαράντα και στα εξήντα πέντε, που παλεύουν ανάμεσα στη δική τους οικογένεια, τη δουλειά και τους γονείς. Ένας νιώθει τύψεις ακόμη και σε μια εκδρομή του Σαββατοκύριακου: «Αυτός ο άνθρωπος περνάει τη μέρα του μόνος, κοιτάζοντας τον τοίχο, κι εγώ περνάω καλά;». Άλλος λέει: «Τον αγαπάω, αλλά πιάνω τον εαυτό μου να εύχομαι να τελειώσει όλο αυτό. Και αμέσως μετά νιώθω σαν να είμαι ένα τέρας». Ένας τρίτος ξεσπά: «Έχω θυμό γιατί η ζωή μου έχει μπει σε παύση. Όλα περιστρέφονται γύρω από τα φάρμακά της, τους γιατρούς της και τη διάθεσή της».

Ο Winnicott έγραψε ότι αγάπη και μίσος συνυπάρχουν ακόμη και στη σχέση μιας μητέρας με το μωρό της. Σε αυτό στηρίζεται η ικανότητα για έγνοια (capacity for concern): δηλαδή, το να νοιαζόμαστε και να νιώθουμε ευθύνη για κάποιον που αγαπάμε, ακόμη κι όταν θυμώνουμε μαζί του. Ο θυμός προς τον γονιό που φροντίζουμε δεν αποδεικνύει λοιπόν ότι τον αγαπάμε λιγότερο. Δείχνει ότι βρισκόμαστε μέσα σε μια πραγματική σχέση.

Η κούραση αυτή έχει μελετηθεί ερευνητικά. Μια μεταανάλυση των Pinquart και Sörensen (2003), με 84 μελέτες, συνέκρινε όσους φροντίζουν ηλικιωμένους με όσους δεν φροντίζουν: οι φροντιστές είχαν περισσότερο στρες και περισσότερα συμπτώματα κατάθλιψης, και η διαφορά ήταν μεγαλύτερη όταν ο ηλικιωμένος είχε άνοια. Η εξάντληση προκύπτει από μια φροντίδα που σχεδόν ποτέ δεν μοιράζεται εξίσου ανάμεσα στα αδέλφια.

Τρεις αντιδράσεις που επαναλαμβάνονται

Η αντιστροφή ρόλων στην πράξη. Το παιδί αναλαμβάνει να μαλώνει, να νουθετεί ή να «προστατεύει» τον γονιό από τις ίδιες του τις αποφάσεις: «Μπαμπά, σου είπα πέντε φορές να μη βγεις χωρίς μπαστούνι.». Ο γονιός απαντά με παθητική αντίσταση ή με παιδικό πείσμα, και η συζήτηση για το μπαστούνι γίνεται συζήτηση για το ποιος αποφασίζει.

Η ενοχή χωρίς όρια. Η ενοχή δεν αφήνει περιθώριο για υγιή διεκδίκηση ορίων. Τα παιδιά υποχωρούν σε κάθε απαίτηση του γονιού, εξαντλούνται και τελικά ξεσπούν με θυμό, που ακολουθείται από νέα ενοχή.

Άνδρας στο παρκαρισμένο αυτοκίνητο, με τα χέρια στο τιμόνι, κοιτάζει ένα φωτισμένο παράθυρο πολυκατοικίας το σούρουπο
Κάποιες φορές η ανάβαση στο σπίτι του γονιού αρχίζει με μια στάση στο αυτοκίνητο.

Το σώμα που μιλά. Οι φροντιστές εμφανίζονται στο γραφείο με χρόνιο πόνο στον αυχένα, αϋπνία, κρίσεις πανικού ή ημικρανίες, και λένε: «Δεν έχω χρόνο να αρρωστήσω, πρέπει να τρέξω». Τέτοια σωματικά συμπτώματα χρειάζονται και ιατρικό έλεγχο, γιατί η κούραση δεν τα εξηγεί πάντα όλα.

Όταν ο ηλικιωμένος γονιός χειρίζεται, κατηγορεί ή απαιτεί

Η εικόνα είναι γνωστή σε πολλές οικογένειες. Ο γονιός παραπονιέται ότι τον ξεχάσαμε, συγκρίνει το ένα παιδί με το άλλο, ζητά να είμαστε κοντά του κάθε μέρα και αρρωσταίνει την ώρα που κάποιος από εμάς είχε προγραμματίσει κάτι δικό του. Ο ενήλικας που το ζει αναρωτιέται αν ο γονιός το κάνει επίτηδες ή αν η δική του αντοχή είναι το πρόβλημα.

Πίσω από τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να βρίσκονται τρεις διαφορετικές εξηγήσεις, και ο τρόπος που απαντάμε εξαρτάται από το ποια έχουμε μπροστά μας.

Η πρώτη είναι ένας τρόπος σχέσης που υπήρχε πάντα. Ο γονιός, που κατηγορούσε και έλεγχε όταν ήταν δυνατός, συνεχίζει να το κάνει, και τώρα το κάνει από μεγαλύτερη ανάγκη. Σε οικογένειες με ναρκισσιστικό γονιό η φροντίδα ξαναφέρνει στο προσκήνιο όλη την παλιά ιστορία.

Η δεύτερη εξήγηση είναι ο φόβος που μένει ανείπωτος. Ο γονιός που χάνει την ανεξαρτησία του φοβάται ότι θα γίνει βάρος και ότι θα μείνει μόνος. Όταν δεν μπορεί να πει «φοβάμαι», το εκφράζει με παράπονο ή με απαίτηση. Αυτό δεν συμβαίνει σε όλους. Άλλοι γονείς, με τον ίδιο φόβο, σιωπούν και αποσύρονται.

Κάποιοι γονείς το λένε ευθέως: «Σας γίνομαι βάρος… Καλύτερα να φύγω από τη μέση, να ησυχάσετε κι εσείς και να ζήσετε τη ζωή σας». Η φράση ακούγεται άλλοτε ως χειρισμός, με τον οποίο ο γονιός ζητά να διαψευστεί, και άλλοτε ως βαθιά μελαγχολία. Και στις δύο περιπτώσεις χρειάζεται απάντηση και όχι σιωπή. Αν ο γονιός μιλά για θάνατο ή λέει ότι δεν αξίζει να ζει, ζητάμε χωρίς καθυστέρηση τη γνώμη του γιατρού του, και σε κίνδυνο καλούμε το 112.

Η τρίτη είναι μια πρόσφατη αλλαγή. Όταν ένας γονιός, που ήταν πάντα ήπιος, γίνεται ξαφνικά καχύποπτος ή επιθετικός, χρειάζεται πρώτα ιατρική εκτίμηση. Η κατάθλιψη, ο πόνος, η σύγχυση από μια λοίμωξη, οι παρενέργειες ενός φαρμάκου ή η αρχή της άνοιας μπορούν να αλλάξουν τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου, και τότε η λέξη «χειριστικός» δεν περιγράφει τον γονιό.

Σε όλες τις περιπτώσεις, το να καταλαβαίνουμε τον λόγο δεν σημαίνει ότι υποχωρούμε σε κάθε απαίτηση. Η φροντίδα χρειάζεται όρια, όπως κάθε σχέση. Ένας γονιός που φοβάται μπορεί να ηρεμεί περισσότερο με μια σταθερή υπόσχεση, όπως «θα έρθω την Τρίτη», παρά με μια παρουσία που αποσπάται με πίεση.

Εγκατάλειψη γονέων: τι κρύβεται πίσω από την απομάκρυνση

Όλοι ξέρουμε οικογένειες όπου ένα ενήλικο παιδί επισκέπτεται σπάνια τον γονιό του ή δεν τον επισκέπτεται καθόλου. Η πρώτη αντίδραση της κοινωνίας είναι η καταδίκη. Οι ψυχολογικές εξηγήσεις είναι πιο σύνθετες, και πίσω από την απομάκρυνση βρίσκεται μια ιστορία που δεν φαίνεται απ’ έξω. Αλλά και ο γονιός δεν είναι πάντα άμοιρος ευθυνών. Τρεις μηχανισμοί ξεχωρίζουν.

Πέτρινο σπίτι με κλειστά μπλε παντζούρια, άδειο ξύλινο παγκάκι και ψηλά ξερά αγριόχορτα στην αυλή
Η απόσταση από έναν γονιό χτίζεται συνήθως σιγά σιγά.

Η εικόνα που δεν αντέχουμε να χάσουμε. Ο γονιός που θυμόμαστε δυναμικό και δραστήριο είναι τώρα αδύναμος, κακόκεφος ή μπερδεμένος. Για κάποιους ενήλικες αυτή η αλλαγή είναι ανυπόφορη, και η απόσταση γίνεται τρόπος να μην τη βλέπουν. Η αποφυγή προστατεύει από τον πόνο, και γι’ αυτό γίνεται εύκολα συνήθεια.

Η αλλαγή που ήρθε απότομα. Κάθε μεγάλη αλλαγή στη ζωή, ακόμη και η επιθυμητή, δοκιμάζει τον άνθρωπο. Ο ρόλος του φροντιστή έρχεται συνήθως χωρίς προετοιμασία, και κάποιοι δεν τον αντέχουν. Αποσύρονται ή υποτιμούν τη σοβαρότητα της κατάστασης, επειδή δεν βλέπουν άλλον δρόμο.

Η ιστορία πριν από τη φροντίδα. Ο χρόνος από μόνος του δεν γιατρεύει μια βαθιά πληγή. Όσες πληγές στη σχέση με τον γονιό έπαψαν απλώς να πονούν, ανοίγουν εύκολα ξανά όταν ο γονιός χρειάζεται βοήθεια. Ένας γονιός που δεν σεβάστηκε το παιδί του ή που η αγάπη του είχε όρους μπορεί να περιμένει σήμερα ευγνωμοσύνη, ενώ το παιδί περιμένει ακόμη την αναγνώριση που δεν πήρε ποτέ. Οι αλληλοκατηγορίες γίνονται τότε ο μόνος τρόπος να μιλήσουν, και ο γονιός θεωρεί αχάριστο το παιδί που έχει απλώς πληγωθεί.

Ένας νεαρός άνδρας με αυταρχικό πατέρα δεν είχε μιλήσει μαζί του για είκοσι χρόνια. Όταν ο πατέρας πέθανε, ο γιος πήδηξε μέσα στον τάφο, σπαράζοντας που δεν πρόλαβε να του πει «σ’ αγαπώ». Δεν χρειάζεται όμως πάντα ένα τραύμα για να φτάσουμε εκεί. Αρκεί ένα παιδί να έχει νιώσει ότι οι γονείς του το αγνοούσαν. Τότε αδειάζει από ενέργεια και νιώθει θλίψη μετά από κάθε συνάντηση.

Η απομάκρυνση δεν σημαίνει πάντα εγκατάλειψη. Όταν ο γονιός υπήρξε επικίνδυνος ή βαθιά βλαπτικός, η απόσταση μπορεί να είναι προστασία. Τότε η φροντίδα γίνεται με άλλον τρόπο: βρίσκουμε βοήθεια από άλλους, στηρίζουμε οικονομικά και κρατάμε περιορισμένη επαφή. Για το αν και πώς συγχωρούμε έναν γονιό, υπάρχει ξεχωριστό άρθρο για τη συγχώρεση.

Άνοια: η απώλεια που δεν έχει όνομα

Όταν ο γονιός έχει άνοια, η φροντίδα συνοδεύεται από μια ιδιαίτερη μορφή πένθους. Το σώμα του είναι εκεί, ενώ ο άνθρωπος που ξέραμε φαίνεται όλο και λιγότερο. Η Pauline Boss ονόμασε αυτή την εμπειρία ασαφή απώλεια (ambiguous loss): κάποιος είναι παρών και απών ταυτόχρονα. Επειδή δεν έχει συμβεί θάνατος, δεν υπάρχει τελετή ούτε συλλυπητήρια, και το πένθος δεν κλείνει ποτέ.

Όσοι φροντίζουν γονιό με άνοια νιώθουν συχνά ότι δεν δικαιούνται να θρηνήσουν, ή ότι θρηνούν πρόωρα και προδίδουν τον γονιό τους. Το πένθος αυτό χρειάζεται να ειπωθεί, σε έναν ειδικό ή σε ανθρώπους που έχουν περάσει τα ίδια. Για την απώλεια γενικότερα, υπάρχει το άρθρο για το πένθος.

Συσκευή παρακολούθησης με πράσινη λυχνία σε κομοδίνο σκοτεινού δωματίου, δίπλα σε γυαλιά και μπαστούνι
Όταν ο γονιός έχει άνοια, η νύχτα δεν είναι πάντα ξεκούραση για όποιον τον φροντίζει.

Αδέλφια, νόμος και ποιος αναλαμβάνει

Η φροντίδα δεν μοιράζεται εξίσου. Την αναλαμβάνει όποιος μένει πιο κοντά ή όποιος δεν ξέρει να πει όχι, και, στην πράξη, αυτή είναι συχνά μια γυναίκα, κόρη ή νύφη. Οι άλλοι βοηθούν με συμβουλές και τηλεφωνήματα. Με τα χρόνια η κούραση συσσωρεύεται και ο καθένας κρατά τον δικό του λογαριασμό για το ποιος έδωσε περισσότερα. Παλιές αδελφικές αντιζηλίες ξαναβγαίνουν στην επιφάνεια. Ο ηλικιωμένος γονιός βρίσκεται τότε, χωρίς να το θέλει, στη μέση της διαφωνίας των παιδιών του. Η ένταση περνά μέσα από εκείνον, όπως περιγράφει η τριγωνοποίηση.

Σε κάποιο σημείο, οι περισσότεροι ηλικιωμένοι δεν τα βγάζουν πια πέρα μόνοι. Αξίζει τότε η οικογένεια να έχει ήδη μιλήσει, όσο ο γονιός μπορεί ακόμη να πει τι θέλει και δεν έχει προκύψει κάποια έκτακτη ανάγκη. Η συζήτηση είναι δύσκολη, γιατί σημαίνει να μιλήσουμε για τα γηρατειά και για τον θάνατο. Όταν αναβάλλεται, οι αποφάσεις παίρνονται μέσα στην κρίση, μετά από μια νοσηλεία, με όλους κουρασμένους και φοβισμένους. Βοηθά να γραφτεί ποιος αναλαμβάνει τι (ιατρικά, οικονομικά, καθημερινά) και να ξαναδεί η οικογένεια το σχέδιο κάθε λίγους μήνες.

Πόσο υποχρεωμένα είναι τα παιδιά; Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή πύλη ηλεκτρονικής δικαιοσύνης (e-Justice), στην Ελλάδα υπόχρεοι διατροφής είναι και οι απόγονοι προς τους ανιόντες, δηλαδή τα παιδιά προς τους γονείς, και παρόμοια υποχρέωση προβλέπουν η Γαλλία και η Ιταλία. Η υποχρέωση αυτή αφορά καταρχήν την οικονομική στήριξη. Ο νόμος δεν επιβάλλει την έγνοια ούτε την παρουσία, θυμίζει όμως ότι η φροντίδα των γονιών δεν είναι ιδιωτική υπόθεση ενός παιδιού. Για τις λεπτομέρειες χρειάζεται νομική συμβουλή.

Όταν η φροντίδα αρχίζει να βλάπτει

Η φροντίδα έχει κόστος που δεν φαίνεται από την αρχή. Αξίζει προσοχή όταν ο φροντιστής παραμελεί τη δική του υγεία, όταν οι διαφωνίες με τον γονιό περνούν σε φωνές ή σε χειρονομίες που τον φοβίζουν, ή όταν εμφανίζονται σκέψεις να βλάψει τον γονιό ή τον εαυτό του. Σε αυτές τις στιγμές χρειάζεται βοήθεια χωρίς καθυστέρηση.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι περίπου ένας στους έξι ανθρώπους άνω των 60 ετών έχει υποστεί κάποια μορφή κακοποίησης, εκτός ιδρυμάτων, μέσα στον τελευταίο χρόνο, και ότι οι περισσότερες περιπτώσεις δεν αναφέρονται. Η κακοποίηση δεν είναι μόνο σωματική: περιλαμβάνει την ψυχολογική βία, την παραμέληση και την οικονομική εκμετάλλευση. Η κούραση δεν δικαιολογεί την κακοποίηση, και ακριβώς γι’ αυτό αξίζει να ζητάμε βοήθεια νωρίς, πριν φτάσουμε στα όριά μας.

Όταν ένας ηλικιωμένος κινδυνεύει, παραμελείται ή κακοποιείται, η Εθνική Γραμμή SOS 1065 της ΜΚΟ «Γραμμή Ζωής» δέχεται καταγγελίες και προσφέρει συμβουλευτική στους ηλικιωμένους και στα παιδιά τους. Σε άμεσο κίνδυνο καλούμε το 112.

Τι βοηθά στην πράξη

Μερικές συνήθειες βοηθούν να αντέξουμε τη φροντίδα όσο αυτή διαρκεί.

Εβδομαδιαία θήκη φαρμάκων με μία ανοιχτή θυρίδα και ένα χειρόγραφο σημείωμα με μολύβι πάνω σε ξύλινο πάγκο
Ένα γραπτό πρόγραμμα αφήνει λιγότερα περιθώρια για παρεξηγήσεις.

Ρωτάμε τον γονιό τι θέλει. Όσο μπορεί να απαντήσει, οι αποφάσεις για το σπίτι, τα φάρμακα και τη φροντίδα παίρνονται μαζί του και όχι για λογαριασμό του.

Μοιράζουμε τις δουλειές με σαφήνεια. Ένας γραπτός καταμερισμός, με όνομα δίπλα σε κάθε δουλειά, αφήνει λιγότερα περιθώρια για διαφωνίες του τύπου «ποιος έκανε περισσότερα

Δεχόμαστε εξωτερική βοήθεια. Οι κοινωνικές υπηρεσίες του δήμου μπορούν να πουν ποια προγράμματα, όπως η «Βοήθεια στο Σπίτι» ή τα Κέντρα Ανοιχτής Προστασίας Ηλικιωμένων (ΚΑΠΗ), ισχύουν στην περιοχή. Η βοήθεια από άλλους δεν σημαίνει αποτυχία.

Κρατάμε όρια στον χρόνο και στην ενέργεια. Μια σταθερή μέρα επίσκεψης και ένα ξεκάθαρο «όχι» στα υπόλοιπα προστατεύουν τη σχέση περισσότερο από μια διαθεσιμότητα που τελειώνει σε εξάντληση.

Φροντίζουμε και τη δική μας υγεία. Ο ύπνος, τα δικά μας ραντεβού με τον γιατρό και μια ώρα που ανήκει μόνο σε εμάς δεν είναι πολυτέλεια.

Ζητάμε ψυχολογική στήριξη όταν η ενοχή ή ο θυμός κυριαρχούν, όταν η φροντίδα ανοίγει παλιές πληγές ή όταν το πένθος για έναν γονιό, που ζει ακόμη, δεν βρίσκει πού να ειπωθεί. Η ατομική ψυχοθεραπεία προσφέρει ένα τέτοιο πλαίσιο.

Η παρουσία που δεν κοστίζει χρήματα

Ο ηλικιωμένος που είναι μόνος, φοβισμένος και μπερδεμένος δεν χρειάζεται όμορφα έπιπλα ούτε τηλεόραση υψηλής ανάλυσης. Χρειάζεται κάποιον που να του κρατά το χέρι και ένα βλέμμα που να δείχνει ότι νοιάζεται, ακόμη κι αν είναι βαριά άρρωστος ή έχει χάσει τη μνήμη του. Αυτά δεν κοστίζουν χρήματα. Απαιτούν όμως προσπάθεια: να φανταστούμε τον εαυτό μας στη θέση του και να δεχτούμε ότι κάποτε θα βρεθούμε κι εμείς εκεί.

Δεν χρειάζεται να γίνουμε τέλειοι φροντιστές. Η ενοχή που μας συνοδεύει σχεδόν πάντα δεν αποδεικνύει ότι κάνουμε λάθος, δείχνει ότι ο γονιός μας μετρά ακόμη για εμάς. Αρκεί να μείνουμε παρόντες όσο αντέχουμε και να ζητήσουμε βοήθεια όταν δεν αντέχουμε.

Αν η κούραση, ο θυμός ή οι σκέψεις βλάβης προς τον εαυτό ή προς τον γονιό γίνονται δυσβάσταχτα, αξίζει να μιλήσουμε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Σε κρίση, καλούμε το 112 ή τη γραμμή παρέμβασης για την αυτοκτονία, 1018.

Συχνές ερωτήσεις

Τι σημαίνει αντιστροφή ρόλων όταν οι γονείς γερνούν;

Το ενήλικο παιδί αναλαμβάνει ευθύνες που είχε ο γονιός: την υγεία, τα οικονομικά, την καθημερινή φροντίδα. Οι ρόλοι αλλάζουν, αλλά ο γονιός δεν γίνεται παιδί. Η σχέση παραμένει σχέση γονιού και παιδιού, και αυτό βοηθά να μη χάνεται ο σεβασμός.

Είναι φυσιολογικό να θυμώνω με τον ηλικιωμένο γονιό μου;

Ναι, ο θυμός και η αγάπη συνυπάρχουν συχνά, ιδίως όταν η φροντίδα είναι αδιάκοπη. Αξίζει προσοχή όταν ο θυμός γίνεται φωνές ή κινήσεις που φοβίζουν τον γονιό, ή όταν συνοδεύεται από εξάντληση που δεν υποχωρεί. Τότε ζητάμε βοήθεια.

Είμαι υποχρεωμένος να φροντίσω τους γονείς μου;

Ο νόμος προβλέπει υποχρέωση διατροφής των παιδιών προς τους γονείς που τη χρειάζονται, καταρχήν οικονομική. Η καθημερινή φροντίδα με τα χέρια μας είναι οικογενειακή και ηθική απόφαση, που μπορεί να γίνει και με τη βοήθεια άλλων. Για τις λεπτομέρειες χρειάζεται νομική συμβουλή.

Τι κάνω όταν ο ηλικιωμένος γονιός με χειρίζεται ή με κατηγορεί;

Ελέγχουμε πρώτα αν η συμπεριφορά εμφανίστηκε πρόσφατα. Αν ναι, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. Αν υπήρχε πάντα, βάζουμε σταθερά όρια με ήρεμο τόνο και προβλέψιμη παρουσία. Πίσω από μια απαίτηση κρύβεται συχνά ένας φόβος που ο γονιός δεν τολμά να πει.

Πότε χρειάζεται να ζητήσω βοήθεια από ειδικό;

Όταν η ενοχή ή ο θυμός δεν υποχωρούν, όταν η κούραση επηρεάζει την υγεία ή τη δουλειά, όταν η φροντίδα ανοίγει παλιές πληγές ή όταν υπάρχουν σκέψεις βλάβης. Σε κρίση, καλούμε το 112.

Πώς μοιράζονται οι ευθύνες ανάμεσα στα αδέλφια;

Βοηθά μια συζήτηση νωρίς, με γραπτό καταμερισμό (ιατρικά, οικονομικά, καθημερινά), που μπορούμε να τον αναθεωρούμε κάθε λίγους μήνες. Ο καθένας συνεισφέρει με ό,τι μπορεί: χρόνο, χρήματα ή οργάνωση. Αν το βάρος πέφτει σε έναν, αξίζει να ειπωθεί ανοιχτά πριν γίνει πικρία.

Πηγές

Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), Abuse of older people: https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/elder-abuse

Pinquart, M., & Sörensen, S. (2003). Psychology and Aging, 18(2), 250–267: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12825775/

e-Justice, Καταβολή διατροφής — Ελλάδα: https://e-justice.europa.eu/topics/family-matters-inheritance/family-maintenance/el_el

Boss, P. (1999). Ambiguous loss: Learning to live with unresolved grief. Harvard University Press.

Blenkner, M. (1965). Social work and family relationships in later life, with some thoughts on filial maturity. Στο E. Shanas & G. Streib (επιμ.), Social structure and the family. Prentice-Hall.

Winnicott, D. W. (1949). Hate in the counter-transference. International Journal of Psycho-Analysis, 30, 69–74· και (1963). The development of the capacity for concern. Bulletin of the Menninger Clinic, 27, 167–176.

Σάββας Ν. Σαλπιστής

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προτεινόμενα άθρα

Leave A Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *