Ξαφνικά, κάτι αλλάζει στη ζωή μας, δημιουργώντας μας την αίσθηση πως «μεγαλώσαμε», μα που, παρόλα αυτά, είναι ακόμα αρκετά ασαφές. Λογικά, γνωρίζουμε περί τίνος πρόκειται αλλά και πάλι είναι σαν κάτι να λείπει…
Ασχέτως από το αν αγαπάμε τη σύντροφό μας και δώσαμε μαζί της φοβερό αγώνα μέχρι να φθάσουμε στη στιγμή αυτή, ή από το αν «απλά συνέβη» -επειδή «έτσι ήρθαν τα πράγματα» ή επειδή «αυτή το αποφάσισε»- ή ακόμα επειδή στα αποτελέσματα του DNA-test αναγράφεται ως πατέρας η αφεντιά μας, καλούμαστε να δώσουμε φιλοδώρημα στη νοσοκόμα που μας ανακοινώνει χαμογελώντας το χαρμόσυνο νέο, να δεχθούμε τις ευχές και τα φιλιά συγγενών και φίλων, να ανοίξουμε σαμπάνια και να ανάψουμε πούρο…
Για αρκετούς άντρες, ο εντοπισμός αυτής της «αίσθησης του πατέρα» μέσα τους δεν είναι κάτι το αυτονόητο. Η γυναίκα κουβαλά εντός της και για εννέα μήνες την απτή απόδειξη της μητρότητάς της, ζει κάθε λεπτό την αίσθηση αυτή και έχει, συνήθως, το χρόνο να εξοικειωθεί με το νέο της ρόλο. Η φύση κάνει τις περισσότερες φορές πολύ καλά τη δουλειά της…
ΔΕΝ γίνεται, όμως, κάποιος πατέρας διαμέσου της εγκυμοσύνης της συντρόφου του, ΟΥΤΕ έχοντας δει την απεικόνιση των υπερήχων σε μια οθόνη ή σε μια σερπαντίνα γλασέ χαρτιού, ΟΥΤΕ νιώθοντας τις κλωτσιές του εμβρύου στην κοιλιά της υποψήφιας μητέρας αλλά, αρκετές φορές, ΟΥΤΕ και μετά από τα συγχαρητήρια και τις αγκαλιές έξω από την αίθουσα τοκετών.
Έχω συναντήσει καταπληκτικούς πατεράδες, αλλά και άλλους που δεν θα έπρεπε ποτέ να έχουν γίνει γονείς. Έχω συναντήσει φρικτούς πατεράδες απέναντι στα βιολογικά τους παιδιά που να μετατρέπονται σε θαυμάσιους πατεράδες των παιδιών της νέας τους συντρόφου. Πολύ συχνότερα, όμως, έχω συναντήσει άντρες που συνεχίζουν τη ζωή τους, ακόμα και μετά από τη γέννηση των παιδιών τους, σαν να μην έχει συμβεί σχεδόν τίποτα. Αφήνουν στη σύντροφό τους όλες τις ευθύνες της καθημερινότητας, βάσει κάποιου άγραφου ανδρικού πρωτόκολλου που λέει: «Αυτός που γεννά το παιδί, αναλαμβάνει και τη φροντίδα του…».
Ολόκληρο το κοινωνικό μας οικοδόμημα στηρίζεται ακόμα στην παραπάνω θεώρηση και οι συνέπειές του δεν είναι δύσκολο να διαπιστωθούν. Πόσοι από τους «πατεράδες» αυτούς, νομίζετε, πως μοιάζει να «συνειδητοποιούν» -για πρώτη ίσως φορά- πως είναι πατεράδες, όταν η σύζυγός τους ζητά διαζύγιο και την πλήρη κηδεμονία των παιδιών τους, καθώς και την ανάλογη διατροφή; Τότε, διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους ισχυριζόμενοι πως δεν υπάρχει τίποτα σπουδαιότερο στη ζωή τους από τα παιδιά τους. Ο προηγούμενος χρόνος είναι σαν να μην μετρά…
Ποιος είναι ο ρόλος του πατέρα στην ψυχική ανάπτυξη του παιδιού;
Ο πατέρας μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην ψυχική ανάπτυξη του παιδιού μέσα από μια σταθερή, συναισθηματικά διαθέσιμη και ουσιαστική σχέση. Η συμμετοχή στη φροντίδα, το παιχνίδι, η επικοινωνία, η αποδοχή και τα σταθερά όρια μπορούν να ενισχύσουν την ασφάλεια, την αυτοπεποίθηση και τη σταδιακή αυτονόμηση του παιδιού.
Κάθε αρσενικό μπορεί να γίνει «πατέρας» νομικά, επιτρέποντας απλά τη φύση να κάνει τη δουλειά της και γράφοντας στα παλιά του τα παπούτσια τα υπόλοιπα. Το να γίνει, όμως, κάποιος πατέρας απαιτούνται απείρως περισσότερα πράγματα, κυρίως σε ένα συναισθηματικό επίπεδο. Θα πρέπει να θέλουμε να δοθούμε και να ασχοληθούμε, όχι μόνο με το παιδί αλλά και με τις διαφοροποιημένες -πρακτικές και συναισθηματικές- ανάγκες της συντρόφου μας. Να θέλουμε να συμμετέχουμε και να επηρεάζουμε, να γίνουμε ένα φυσικό και αυτονόητο μέρος ενός κοινού «γίγνεσθαι» διαχρονικά. Δεν αρκεί να βράζουμε σπαγγέτι και να βγάζουμε τον μπόμπιρα βόλτα στο πάρκο με το καρότσι τις Κυριακές…
Για να καταφέρει κάποιος να αναπαράξει αυτά τα αυτονόητα -αλλά συχνά ανέφικτα- θα πρέπει, συνήθως, να τα έχει εισπράξει ο ίδιος ως παιδί. Να έχει εκείνη την ετοιμότητα και ωριμότητα που θα του επιτρέψουν να ολοκληρώσει τον εσωτερικό ψυχικό διάλογο -τουλάχιστον από την αρχή της εγκυμοσύνης- που θα τον μετατρέψει σε «πατέρα-μπαμπά». Έναν εσωτερικό διάλογο με τρεις διαφορετικές διαστάσεις που αφορά παρελθόν, παρόν και μέλλον…
Όταν γεννιέται ένα παιδί, γεννιούνται ταυτόχρονα δύο γονείς και μία οικογένεια. Η αλλαγή της ζωής είναι τεράστια, τίποτα πια δεν είναι ίδιο με πριν και οι τεράστιες αλλαγές εμπεριέχουν -εκτός από την όποια χαρά και δικαίωση- άγχος, ανασφάλεια, αβεβαιότητα και ενδεχόμενα κρίσης που απαιτούν ικανότητα ευελιξίας και προσαρμογής…
Δεν είναι καθόλου τόσο απλό όσο φαίνεται ή ακούγεται το να μετατραπούμε -και να είμαστε ταυτόχρονα- από παιδί κάποιου, σε γονιό κάποιου. Είναι πολύ σύνθετη διεργασία και μπορεί να προκαλέσει πολλές εσωτερικές, αλλά και εξωτερικές, συγκρούσεις. Όλες μας οι σχέσεις αλλάζουν. Προς τη/τον σύντροφο, τους γονείς, τα αδέλφια, τους φίλους, τους συναδέλφους, τον ίδιο μας τον εαυτό, ακόμα και προς τα κατοικίδιά μας, αν έχουμε…
Το ότι μία στις δέκα γυναίκες εμφανίζουν επιλόχεια κατάθλιψη ίσως λέει πολλά…
Χρειάζονται εννέα μήνες για να γεννηθεί ένα παιδί, αλλά αρκετές φορές πολλοί περισσότεροι, ίσως και χρόνια, για να γεννηθεί ένας γονιός και μάλιστα γένους αρσενικού. Στο θέμα αυτό, η φύση δεν αρκεί ούτε και κάνει πάντα καλά τη δουλειά της…
Συχνές ερωτήσεις
- Ποιος είναι ο ρόλος του πατέρα στην ψυχική ανάπτυξη του παιδιού;
Η πατρική παρουσία μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στη συναισθηματική ασφάλεια, την κοινωνική ανάπτυξη και τη σταδιακή αυτονόμηση του παιδιού. Η ουσιαστική συμμετοχή του πατέρα στην καθημερινή ζωή και στη φροντίδα αποτελεί σημαντικό μέρος της σχέσης που αναπτύσσεται μεταξύ τους. - Πώς επηρεάζει η σχέση πατέρα και παιδιού την αυτοπεποίθηση του παιδιού;
Μια σταθερή σχέση στην οποία το παιδί αισθάνεται αποδοχή, ενδιαφέρον και ασφάλεια μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη στον εαυτό του και στις ικανότητές του. Σημασία έχει περισσότερο η ποιότητα και η συνέπεια της σχέσης παρά ένας συγκεκριμένος «πατρικός ρόλος». - Είναι σημαντική η ενεργή συμμετοχή του πατέρα στην καθημερινή φροντίδα;
Ναι. Η συμμετοχή στη φροντίδα, στο παιχνίδι, στη συζήτηση και στις καθημερινές δραστηριότητες επιτρέπει στον πατέρα να δημιουργήσει μια ουσιαστική και σταθερή σχέση με το παιδί. Η πατρότητα δεν περιορίζεται στην οικονομική ή πρακτική υποστήριξη της οικογένειας. - Πώς μπορεί η απουσία ή η συναισθηματική μη διαθεσιμότητα του πατέρα να επηρεάσει το παιδί;
Η απουσία ή η περιορισμένη συναισθηματική διαθεσιμότητα μπορεί, ανάλογα με τις συνθήκες και τη συνολική οικογενειακή κατάσταση, να επηρεάσει το αίσθημα ασφάλειας και τη σχέση του παιδιού με τον εαυτό και τους άλλους. Δεν υπάρχει όμως μία ίδια αντίδραση για όλα τα παιδιά. - Τι σημαίνει να είναι ένας πατέρας ψυχικά διαθέσιμος στο παιδί του;
Σημαίνει να μπορεί να είναι παρών όχι μόνο πρακτικά αλλά και συναισθηματικά: να ακούει το παιδί, να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, να δείχνει ενδιαφέρον και να θέτει όρια με σταθερότητα και σεβασμό. Η ψυχική διαθεσιμότητα δεν απαιτεί έναν «τέλειο» πατέρα, αλλά μια σταθερή και ουσιαστική σχέση.
Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
