Γραφείο

Γραφείο: Πατριάρχου Ιωακείμ 10, Θεσσαλονίκη (Αγία Σοφία,κέντρο)

Μια γυναίκα έχει φτιάξει τη δική της ζωή, με δουλειά και σχέσεις, ίσως και οικογένεια, κι όμως περιμένει ακόμη κάτι από τον πατέρα της: ένα τηλεφώνημα που δεν γίνεται, ένα βλέμμα που θα έλεγε χωρίς πολλές λέξεις «σε βλέπω, με ενδιαφέρεις». Αυτό που εξακολουθεί να πονά είναι συχνά η συνάντηση που δεν έγινε ποτέ, πολύ περισσότερο από μια θεαματική σύγκρουση.

Η σχέση με τον πατέρα δεν προδιαγράφει τις ερωτικές επιλογές μιας γυναίκας και δεν καθορίζει μόνη της την ψυχική της πορεία. Ανήκει, όμως, στις πρώτες σχέσεις όπου ένα παιδί μαθαίνει αν το βλέπουν, αν έχει χώρο να μιλά και αν μπορεί να στηριχτεί σε κάποιον χωρίς να χρειάζεται να κερδίζει κάθε φορά την αποδοχή του. Την ίδια ώρα, στην άλλη άκρη της ίδιας σιωπής, ο πατέρας μπορεί να ψάχνει λόγια και να μην τα βρίσκει.

Η σχέση πατέρα-κόρης επηρεάζει την αυτοεκτίμηση, την εμπιστοσύνη και τον τρόπο που μια γυναίκα συνδέεται με τους άλλους. Η συναισθηματική παρουσία ή απόσταση του πατέρα διαμορφώνει πρώιμες προσδοκίες για την αποδοχή και την οικειότητα, χωρίς να καθορίζει το μέλλον της.

Η πρώτη εμπειρία πατρικής αναγνώρισης

Στα πρώτα χρόνια της ζωής, ένα παιδί χρειάζεται περισσότερα από φροντίδα και προστασία. Χρειάζεται έναν ενήλικα που αντέχει τα συναισθήματά του, ενδιαφέρεται για όσα συμβαίνουν μέσα του και του επιστρέφει την αίσθηση ότι είναι ξεχωριστός άνθρωπος. Ο πατέρας συμμετέχει σε αυτή τη διαδικασία επειδή η σχέση μαζί του ανήκει στο πρώιμο περιβάλλον όπου μεγαλώνει το παιδί, και όχι επειδή έχει αποκλειστικό ψυχικό ρόλο.

Ξύλινο τραπέζι κουζίνας με ένα ποτήρι νερού, ένα πράσινο παιδικό σκαμπό δίπλα στο παράθυρο και μια ψάθινη πολυθρόνα στην απέναντι πλευρά
Η πρώτη αναγνώριση χτίζεται στα καθημερινά.

Η ψυχαναλυτική σκέψη περιγράφει πώς οι εμπειρίες με τους σημαντικούς άλλους δεν μένουν στη μνήμη ως γεγονότα. Γίνονται εσωτερικές προσδοκίες: τι μπορώ να περιμένω από τους άλλους, πόσο χώρο δικαιούμαι να πιάνω, αν τα συναισθήματά μου είναι καλοδεχούμενα ή ενοχλούν. Ο Winnicott έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο διευκολυντικό περιβάλλον, δηλαδή σε έναν γονιό αρκετά παρόντα και σταθερό, ώστε το παιδί να αναπτύσσεται χωρίς να χρειάζεται να προσαρμόζεται διαρκώς σε εκείνον.

Πατρική αναγνώριση δεν σημαίνει συνεχή επιδοκιμασία. Σημαίνει ότι η κόρη μπορεί να διαφωνήσει, να αποτύχει, να θυμώσει ή να διαφοροποιηθεί από εκείνον χωρίς να κινδυνεύει να χάσει τη σχέση. Εκεί όπου υπάρχει αυτός ο χώρος, η αποδοχή μοιάζει λιγότερο με βραβείο που κερδίζεται ξανά και ξανά και περισσότερο με έδαφος αρκετά σταθερό, μια ασφαλή αφετηρία από την οποία να ξεκινά κανείς την εξερεύνηση του κόσμου. Η σχέση με τον πατέρα δεν διαμορφώνεται μόνη της. Το παιδί τη ζει δίπλα και στη σχέση με τη μητέρα, και η μία επηρεάζει τον τρόπο που βιώνεται η άλλη.

Ο πατέρας που αγαπά, αλλά δεν μπορεί να πλησιάσει

Δεν είναι αδιάφοροι όλοι οι συναισθηματικά απόμακροι πατέρες. Κάποιοι δουλεύουν σκληρά και αναλαμβάνουν τα βάρη της οικογένειας, εξασφαλίζοντας υλική ασφάλεια. Η αγάπη τους μιλά με πράξεις και όχι με συζητήσεις ή τρυφερή ανταπόκριση. Για την κόρη μπορεί να μένει ένα κενό που δεν γεμίζει με όσα έγιναν πρακτικά για εκείνη.

Χάρτινος φάκελος με λαστιχάκι και κλειδί αυτοκινήτου στο κάθισμα του συνοδηγού, με βροχή στο τζάμι
Φροντίδα με πράξεις, χωρίς συζήτηση.

«Μου έφτιαχνε πάντα το αμάξι, μου πλήρωνε ταξίδια, ήταν εκεί για κάθε πρακτικό πρόβλημα, κι όμως, αν έπρεπε να θυμηθώ έστω μία φορά που με κοίταξε στα μάτια και με ρώτησε “πώς πραγματικά αισθάνεσαι;”, δεν υπάρχει το παραμικρό.»

Η φροντίδα και η συναισθηματική διαθεσιμότητα είναι δύο διαφορετικά πράγματα, και ένας πατέρας μπορεί να προσφέρει πολλή από την πρώτη χωρίς, όμως, και τη δεύτερη. Ένα παιδί έχει όλα όσα χρειάζεται για να τα βγάζει πέρα στην καθημερινότητα και μένει μόνο του όταν προσπαθεί να μοιραστεί έναν φόβο, μια ντροπή ή μια χαρά. Οι πράξεις του πατέρα μένουν αληθινές, όπως επίσης και ο πόνος της κόρης.

Για την εφηβεία, η έρευνα εξετάζει και τον τρόπο που ο πατέρας είναι παρών, πέρα από την ίδια την παρουσία του. Στη μελέτη των Blickman και Campbell (2023), 206 φοιτήτριες περιέγραψαν αναδρομικά τη σχέση τους με τον πατέρα στην εφηβεία. Ένιωθαν πιο κοντά του όταν εκείνος πρόσφερε συναισθηματική στήριξη, επικοινωνία και σεβασμό στην αυτονομία τους, και λιγότερο κοντά όταν είχε υψηλές προσδοκίες από εκείνες. Τα στοιχεία προέρχονται από αναμνήσεις φοιτητριών και δεν σημαίνει πως αφορούν κάθε οικογένεια. Όταν ο πατέρας λείπει εντελώς από τη ζωή του παιδιού, η εμπειρία αλλάζει και την περιγράφουμε χωριστά στο άρθρο για την απουσία πατέρα.

Όταν η πατρική φωνή γίνεται εσωτερική φωνή

Ορισμένες φράσεις ενός γονιού δεν τελειώνουν αφού ειπωθούν. Συνεχίζουν να λειτουργούν μέσα στο παιδί ως μέτρο με το οποίο κρίνει τον εαυτό του. Μια κόρη που άκουγε συστηματικά ότι θα μπορούσε να τα καταφέρει καλύτερα δυσκολεύεται, ως ενήλικη, να χαρεί μια επιτυχία, πριν ψάξει το επόμενο λάθος.

Παλιό πράσινο μαγνητόφωνο ανοιχτού καρουλιού με σκόνη, πάνω σε ξύλινο ράφι
Η φωνή που συνεχίζει να παίζει μέσα μας.

«Κάθε φορά που πετυχαίνω κάτι σημαντικό, δεν νιώθω πρώτα χαρά, αλλά ακούω τη φωνή του πατέρα μου να λέει: “Ναι, καλό είναι, αλλά θα μπορούσες και καλύτερα”. Ακόμα και τώρα, αν και είμαι μια ενήλικη γυναίκα, νιώθω διαρκώς ότι δίνω εξετάσεις σε έναν αόρατο κριτή.»

Η παρατήρηση αυτή ξεχωρίζει τον πατέρα που υπήρξε από τον πατέρα που κατοικεί πια μέσα της. Ακόμη κι όταν εκείνος δεν είναι εκεί να κρίνει, το βλέμμα του έχει γίνει δικό της, και η επιτυχία δεν φέρνει ανακούφιση, γιατί μετατρέπεται αμέσως σε νέα εξέταση.

Ο Kohut έδωσε μεγάλη σημασία στην ανταπόκριση των σημαντικών ανθρώπων για τη συνεκτική αίσθηση εαυτού: το παιδί χρειάζεται να δει τη χαρά του άλλου για όσα είναι και όσα κάνει. Δεν προκαλεί κάθε απαιτητικός πατέρας την ίδια δυσκολία, η θεωρία όμως βοηθά να καταλάβουμε γιατί η χρόνια έλλειψη αναγνώρισης αφήνει στην κόρη την αίσθηση ότι δεν είναι ποτέ αρκετή.

Η κόρη που μεγάλωσε φροντίζοντας τον πατέρα της

Σε ορισμένες οικογένειες, το παιδί αναλαμβάνει συναισθηματικές ευθύνες που ξεπερνούν την ηλικία και τις δυνατότητές του. Μαθαίνει να παρατηρεί τη διάθεση του γονιού, να προβλέπει τις εκρήξεις ή τις σιωπές του και να προσαρμόζεται ώστε να μένει ήρεμο το σπίτι. Η αντιστροφή αυτή των ρόλων λέγεται γονεοποίηση και αφορά πρακτικές ευθύνες, αλλά και, πιο αθόρυβα, τη συναισθηματική φροντίδα του γονιού.

Μικρό μεταλλικό ποτιστήρι στη βάση ενός μεγάλου, ξερού κορμού δέντρου, με βρύο στη ρίζα
Όταν το παιδί φροντίζει τον γονιό.

«Έμαθα από παιδί να διαβάζω τις σιωπές και τα νεύρα του πατέρα μου για να ξέρω πώς να κινηθώ στο σπίτι. Σήμερα, βλέπω ξανά το ίδιο στον εαυτό μου: στους συντρόφους μου γίνομαι αμέσως η “νοσοκόμα” και η ψυχολόγος, φορτώνομαι τα προβλήματά τους και εξαφανίζω εντελώς τις δικές μου ανάγκες για να μην τους ενοχλήσω.»

Το παιδί σε αυτή τη θέση μαθαίνει κάτι περισσότερο από υπευθυνότητα: ότι η δική του ασφάλεια εξαρτάται από το αν θα καταφέρει να ρυθμίσει τη συναισθηματική κατάσταση του άλλου. Οι ανάγκες του αναβάλλονται ή μικραίνουν και συνοδεύονται από ενοχή. Αργότερα, η φροντίδα γίνεται ο γνώριμος τρόπος να εξασφαλίζει εγγύτητα: αν είμαι απαραίτητη, δεν θα με εγκαταλείψουν.

Η γονεοποίηση δεν έχει το ίδιο αποτέλεσμα σε όλους. Η συστηματική ανασκόπηση των Dariotis και συνεργατών (2023), που συγκέντρωσε 95 μελέτες, κατέγραψε επιβαρυντικές αλλά και θετικές εκβάσεις, που σχετίζονται με το αν η προσφορά του παιδιού αναγνωρίζεται, αν ο ρόλος του μοιάζει δίκαιος και αν υπάρχουν γύρω του άλλοι ενήλικες που στηρίζουν. Το ερώτημα που μετρά είναι αν το παιδί χρειάστηκε να εγκαταλείψει βασικές δικές του ανάγκες για να κρατήσει τη σχέση ή την οικογένεια σε ισορροπία.

Όταν η κόρη μεγαλώνει, αλλά εξακολουθεί να περιμένει

Οι πρώιμες σχέσεις δεν αντιγράφονται μηχανικά στις ενήλικες. Διαμορφώνουν, όμως, προσδοκίες για το τι είναι οικειότητα και τι πρέπει να κάνει κανείς για να τη διατηρήσει. Μια γυναίκα, που έμαθε να περιμένει λίγη προσοχή από έναν απόμακρο πατέρα, μπορεί να αναγνωρίζει ως οικείο έναν σύντροφο που δίνει λίγα, αποσύρεται ή δυσκολεύεται να μιλήσει.

«Συνειδητοποίησα ότι όλοι οι άντρες με τους οποίους έχω συνδεθεί είχαν το ίδιο μοτίβο: απόμακροι, λακωνικοί, ποτέ πραγματικά διαθέσιμοι. Σαν να προσπαθώ ακόμα και τώρα, σε κάθε ερωτική σχέση, να κερδίσω τελικά το βλέμμα ενός πατέρα που ποτέ δεν έμαθε να δίνεται.»

Παλιό ορειχάλκινο ρολόι τοίχου με σταματημένους δείκτες πάνω σε ραγισμένο ασβεστωμένο τοίχο
Η αναμονή που δεν τελειώνει.

Η ψυχοδυναμική σκέψη βλέπει τέτοιες επαναλήψεις ως προσπάθεια να γραφτεί ένα διαφορετικό τέλος σε μια παλιά, επώδυνη εμπειρία. Η γυναίκα ελπίζει, χωρίς να το ξέρει πλήρως, ότι αυτή τη φορά ο απόμακρος άλλος θα ανταποκριθεί και θα προσέξει και θα αναγνωρίσει την αξία της. Η αναμονή γίνεται τότε κάτι περισσότερο από υπομονή: μια προσπάθεια να αλλάξει αναδρομικά το νόημα μιας πρώιμης σχέσης.

Η επιλογή ενός μη διαθέσιμου συντρόφου δεν εξηγείται πάντα από τη σχέση με τον πατέρα, γιατί στις ερωτικές επιλογές συμβάλλουν πολλές εμπειρίες και συνθήκες. Στη μελέτη των Baggett, Shaffer και Muetzelfeld (2015), με 542 φοιτήτριες, όσες θυμούνταν ότι είχαν αναλάβει τον ρόλο του φροντιστή του πατέρα τους ανέφεραν χαμηλότερη ικανοποίηση από τις ερωτικές τους σχέσεις και μεγαλύτερη ανασφάλεια, με την ανασφαλή προσκόλληση να μεσολαβεί ανάμεσα στα δύο. Το εύρημα δείχνει μια πιθανή διαδρομή και όχι κανόνα για όλες τις γυναίκες.

Ο πατέρας που δυσκολεύεται να δει την κόρη του ως ξεχωριστό άνθρωπο

Όταν μια κόρη λέει για τον πατέρα της «είναι ναρκισσιστής», χρειάζεται πρώτα μια διάκριση. Τα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, όπως η ανάγκη για θαυμασμό, υπάρχουν σε πολλούς ανθρώπους, ενώ η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας είναι διάγνωση που τίθεται μόνο μετά από κλινική αξιολόγηση του ίδιου του ανθρώπου. Ένα κείμενο δεν μπορεί να διαγνώσει τον πατέρα κανενός. Ό,τι ακολουθεί περιγράφει την εμπειρία της κόρης, και για το ίδιο το φαινόμενο υπάρχει το άρθρο για τον ναρκισσισμό και τον τρόπο που επηρεάζει τις σχέσεις.

Υπάρχουν πατέρες που δυσκολεύονται να δουν την κόρη τους ως ξεχωριστό άνθρωπο, με επιθυμίες, όρια και επιλογές που δεν ταυτίζονται με τις δικές τους. Κάποιοι βιώνουν τη διαφοροποίησή της ως απόρριψη, ζητούν θαυμασμό ή υπακοή, υποτιμούν τις επιτυχίες της ή μετατρέπουν τις ανάγκες της σε προσωπική προσβολή.

Η κόρη δυσκολεύεται τότε να ξεχωρίσει την αγάπη από την επιδοκιμασία. Νιώθει ότι πρέπει να συμφωνεί και να πετυχαίνει για να κρατήσει τη σχέση. Η διαφοροποίησή της προκαλεί ενοχή και η διεκδίκηση ορίων μοιάζει με προδοσία.

Η Jessica Benjamin μίλησε για την αμοιβαία αναγνώριση: ο άλλος χρειάζεται να υπάρχει ως ξεχωριστό υποκείμενο και όχι ως προέκταση των δικών μας αναγκών. Με αυτή την οπτική, μια ώριμη σχέση πατέρα-κόρης προϋποθέτει έναν πατέρα που μπορεί να συναντήσει μια κόρη διαφορετική από τον ίδιο.

Ο πατέρας που δεν βρίσκει τα λόγια

Η σιωπή ανάμεσα σε έναν πατέρα και μια κόρη έχει δύο άκρες. Στη μία, περιμένει εκείνη. Στην άλλη, στέκεται κάποιες φορές ένας πατέρας που ξέρει τι θα ήθελε να πει και δεν το λέει. Ένας πατέρας περιέγραψε έτσι μια στιγμή με την κόρη του:

«Της κρατάω το χέρι για να περάσουμε τον δρόμο και το σφίγγω λίγο πιο δυνατά απ’ όσο χρειάζεται, σαν να φοβάμαι μήπως μου φύγει. Θέλω να της πω πόσο περήφανος είμαι για τη γυναίκα που έγινε, αλλά τα λόγια δεν βγαίνουν. Αντίθετα, το μόνο που μου βγαίνει είναι να την κάνω παρατήρηση επειδή πάλι δεν πήρε ζακέτα.»

Παλιό πράσινο σταθερό τηλέφωνο με περιστροφικό καντράν και ανασηκωμένο ακουστικό, δίπλα σε παράθυρο με σταγόνες βροχής
Η σιωπή ανάμεσά τους έχει δύο άκρες.

Με το σφίξιμο του χεριού ο πατέρας λέει όσα δεν μπορεί να πει με λόγια: την περηφάνια του και τον φόβο μήπως τη χάσει. Η παρατήρηση για τη ζακέτα είναι ο μόνος δρόμος που βρίσκει ανοιχτό: μια φροντίδα με τον γνώριμο, πρακτικό τρόπο. Η κόρη, που ακούει μόνο την παρατήρηση, έχει κάθε λόγο να νιώσει ότι ο πατέρας της δεν τη βλέπει.

Όταν ο πατέρας γερνά, οι ρόλοι αρχίζουν να αλλάζουν. Ένας άλλος πατέρας είπε:

«Όταν ήρθε να με βοηθήσει να βγω από το νοσοκομείο και είδα το χέρι της να στηρίζει την πλάτη μου για να μη ζαλιστώ, ένιωσα έναν κόμπο στο στομάχι. Πάντα ήμουν εγώ αυτός που τη σήκωνε όταν έπεφτε. Αυτή η αλλαγή ρόλων τώρα με κάνει να νιώθω περήφανος και θλιμμένος μαζί.»

Η αλλαγή των ρόλων θυμίζει κάτι που η υπαρξιακή σκέψη θεωρεί βασικό: ότι ο χρόνος είναι πεπερασμένος. Ο Yalom έγραψε ότι αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να λειτουργήσει ως αφύπνηση για όσα έχουν πραγματικά σημασία στις σχέσεις μας. Στη σχέση πατέρα-κόρης, η αφύπνηση αυτή συνοδεύεται από μια δύσκολη παραδοχή: όσα δεν ειπώθηκαν έχουν προθεσμία λήξης, τόσο για την κόρη που περιμένει όσο και για τον πατέρα που σωπαίνει.

Σε μια τρίτη περιγραφή, ο πατέρας αναλαμβάνει ο ίδιος το μερίδιό της ευθύνης του για τη σιωπή:

«Τηλεφωνεί κάθε Τετάρτη, τυπικά, ευγενικά, με μια απόσταση ασφαλείας στη φωνή της. Θα ’θελα να της πω “μη με φοβάσαι πια, μεγάλωσες και γέρασα”, αλλά ξέρω καλά ότι οι σιωπές ανάμεσά μας είναι δικό μου έργο. Απλώς ακούω την ανάσα της στο ακουστικό και νιώθω ευγνώμων που, παρά τα λάθη μου, εξακολουθεί να σηκώνει το τηλέφωνο.»

Ό,τι θα ήθελε να της πει δεν έχει ειπωθεί ακόμη, αλλά ο ίδιος έχει ήδη αναλάβει την ευθύνη για τη σιωπή. Η εικόνα αυτή δεν ταιριάζει σε κάθε πατέρα. Όταν η απόσταση έχει ξεκινήσει από φόβο, βία ή κακοποίηση, η κόρη δεν οφείλει κατανόηση ή επαφή, και η απόφαση για το αν θέλει να πλησιάσει ανήκει μόνο σε εκείνη.

Το πένθος για τον πατέρα που δεν μπορέσαμε να συναντήσουμε

Δεν καταφέρνει κάθε πατέρας να μιλήσει εγκαίρως, και η στιγμή που περιμένει η κόρη ίσως δεν έρθει ποτέ. Μερικές απώλειες αφορούν μια σχέση που δεν έγινε ποτέ αυτό που χρειαζόμασταν, χωρίς να έχει πεθάνει κανείς. Η κόρη αγαπά τον πατέρα της και θυμώνει μαζί του, αναγνωρίζει όσα πρόσφερε, αλλά και πονά για όσα της έλειψαν. Η αμφιθυμία αυτή είναι συχνά η πιο ειλικρινής περιγραφή μιας σύνθετης σχέσης. Όταν η κόρη προσπαθεί να διαλέξει ανάμεσα στην αγάπη και στον θυμό για να ησυχάσει, αφήνει έξω κάτι αληθινό. Η σχέση ζητά από την κόρη να αντέχει και τα δύο μαζί.

Το σκεπτικό για το ότι η κόρη δεν είναι ανάγκη να διαλέξει ανάμεσα σε αγάπη και θυμό, δηλαδή να επιλύσει, οπωσδήποτε, με αυτό τον τρόπο την αμφιθυμία της, είναι το εξής: η αμφιθυμία δεν είναι σφάλμα ούτε πρόβλημα προς επίλυση. Σε μια σχέση με κάποιον που έχει σημασία για εμάς, η αγάπη και ο θυμός μπορούν να συνυπάρχουν. Στην ψυχοδυναμική σκέψη, η Klein και ο Winnicott θεωρούν ότι ωριμότητα είναι να αντέχουμε και τα δύο για τον ίδιο άνθρωπο, και όχι να τον μετατρέπουμε σε μόνο καλό ή μόνο κακό. Όποια κόρη «λύνει» την αμφιθυμία της διαλέγοντας ένα συναίσθημα, για να ησυχάσει, συνήθως αφήνει έξω κάτι αληθινό.

Ανοιχτό τετράδιο με μία γραμμή γραμμένη με μολύβι, ένα κοντό μολύβι και γυαλιά ανάγνωσης πάνω σε ξύλινο παγκάκι
Τα λόγια που δεν γράφτηκαν ή δεν ειπώθηκαν.

«Δεν τον μισώ, ούτε τον δικαιολογώ πια. Η μεγάλη στροφή ήρθε τη μέρα που κατάλαβα, επιτέλους, πως ο πατέρας μου δεν πρόκειται να αλλάξει και πως ό,τι δεν μου έδωσε μέχρι τώρα, δεν πρόκειται να μου το δώσει ποτέ. Ήταν μια βαθιά οδυνηρή παραδοχή, αλλά την ίδια στιγμή, με απελευθέρωσε από την υποχρέωση να συνεχίζω να περιμένω.»

Η παραδοχή αυτή δεν σημαίνει ότι η κόρη παύει να αγαπά ή ότι πρέπει να διακόψει τη σχέση. Η κόρη αρχίζει να πενθεί την προσδοκία της: δηλαδή, τον πατέρα που θα ήθελε να έχει, τη συζήτηση που δεν έγινε, και την ανταπόκριση που ίσως δεν θα έρθει ποτέ. Το πένθος αυτό μπορεί να είναι βαθύ, επειδή δεν υπάρχει ένα γεγονός που να το οριοθετεί: η απουσία βρίσκεται μέσα σε μια σχέση που συνεχίζεται.

Η αποδοχή των ορίων του πατέρα δεν ισοδυναμεί με δικαιολόγηση της συμπεριφοράς του. Μπορεί να γίνει και χωρίς συγχώρεση. Χωρούν μέσα της ο θυμός και η τρυφερότητα, η λύπη και η απόσταση. Στο βάθος, υπάρχει μια υπαρξιακή παραδοχή: δεν μπορούμε να αλλάξουμε αναδρομικά όσα έγιναν. Και δεν εξαρτάται από εμάς αν ο άλλος θα γίνει αυτός που χρειαζόμασταν. Μπορούμε, όμως, να αποφασίσουμε σταδιακά τι θέση θα έχει αυτή η ιστορία στη ζωή μας.

Από την πατρική αναγνώριση στην προσωπική αυτονομία

Η ψυχική αυτονόμηση ξεκινά όταν η κόρη αναγνωρίζει τις ανάγκες της, χωρίς να τις μετρά μόνο με το αν θα τις εγκρίνει εκείνος. Μαθαίνει να ξεχωρίζει τη φωνή του από τη δική της και την παλιά αναμονή από την παρούσα πραγματικότητα. Η ανάγκη για τον πατέρα μπορεί να παραμείνει, αλλά η αξία της κόρης παύει να εξαρτάται από αυτήν.

Μέσα στη θεραπευτική σχέση, η παλιά αναμονή εμφανίζεται ως μεταβίβαση: ο άνθρωπος περιμένει από τον θεραπευτή να τον κρίνει, να τον απορρίψει ή να μείνει αδιάφορος, όπως έγινε σε παλαιότερες σχέσεις. Η προσεκτική αναγνώρισή της, χωρίς βιαστική ερμηνεία, της δίνει σιγά σιγά άλλο νόημα.

Αξίζει να ζητηθεί βοήθεια από ειδικό όταν η σχέση με τον πατέρα επηρεάζει διαρκώς την εικόνα για τον εαυτό, τις ερωτικές σχέσεις ή την καθημερινότητα. Αν η σχέση περιλαμβάνει φόβο, βία ή κακοποίηση, η Γραμμή SOS 15900, που λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο για γυναίκες που υφίστανται βία, και το 112 είναι πάντα διαθέσιμα.

Το παρελθόν μένει ίδιο. Σταδιακά, αλλάζει ο τρόπος που οργανώνει το παρόν: η γυναίκα επιτρέπει στον εαυτό της να ζητά, να αρνείται και να απογοητεύεται, και να επιλέγει σχέσεις όπου δεν χρειάζεται να εξαφανίζει τις ανάγκες της για να παραμείνει αποδεκτή και αγαπητή.

Συχνές ερωτήσεις

Πώς επηρεάζει η σχέση με τον πατέρα την αυτοεκτίμηση μιας κόρης;

Η συναισθηματική ανταπόκριση, η αποδοχή και ο σεβασμός της αυτονομίας ενισχύουν την αίσθηση ότι η κόρη αξίζει να ακούγεται και να αναγνωρίζεται. Η χρόνια κριτική ή η συναισθηματική απόσταση μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ένός αισθήματος ανασφάλειας ή σε επίμονη ανάγκη επιβεβαίωσης, χωρίς όμως να καθορίζει αναπόφευκτα την αυτοεκτίμησή της.

Τι σημαίνει συναισθηματικά απών πατέρας;

Είναι ένας πατέρας παρών στην καθημερινότητα, που αναλαμβάνει ευθύνες και φροντίζει πρακτικά, αλλά δυσκολεύεται να ακούσει και να ανταποκριθεί στον συναισθηματικό κόσμο της κόρης του. Δεν απουσιάζει αναγκαστικά σωματικά.

Επηρεάζει η σχέση με τον πατέρα τις ερωτικές επιλογές μιας γυναίκας;

Μπορεί να επηρεάσει τις προσδοκίες της για την εγγύτητα, τη διαθεσιμότητα και την αποδοχή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, γνώριμα μοτίβα συναισθηματικής απόστασης επαναλαμβάνονται στις ερωτικές σχέσεις. Δεν αποτελούν, όμως, τη μοναδική εξήγηση των επιλογών της.

Τι είναι η γονεοποίηση στη σχέση πατέρα-κόρης;

Είναι η αντιστροφή ρόλων κατά την οποία η κόρη αναλαμβάνει ευθύνες φροντίδας ή συναισθηματικής στήριξης του πατέρα που ξεπερνούν τις αναπτυξιακές της δυνατότητες. Μπορεί να μάθει να παραμερίζει τις ανάγκες της για να διατηρείται η ισορροπία στην οικογένεια.

Μπορεί ένα άρθρο να μου πει αν ο πατέρας μου είναι ναρκισσιστής;

Όχι. Η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας διαγιγνώσκεται μόνο από ειδικό, μετά από αξιολόγηση του ίδιου του ανθρώπου. Μια κόρη μπορεί, όμως, να περιγράψει πώς βιώνει τη σχέση, για παράδειγμα αν νιώθει ότι χρειάζεται να συμφωνεί ή να θαυμάζει για να μένει αποδεκτή, και αυτή η εμπειρία αρκεί για να ζητήσει στήριξη.

Μπορεί να αλλάξει η σχέση με τον πατέρα στην ενήλικη ζωή;

Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν και οι δύο μπορούν να πλησιάσουν. Η κόρη μπορεί πάντως να αλλάξει τη δική της σχέση με την ιστορία, ακόμη κι όταν ο πατέρας δεν αλλάζει. Η αναγνώριση των πρώιμων εμπειριών και οι πιο ασφαλείς σχέσεις μεταβάλλουν τον τρόπο που αυτές επηρεάζουν το παρόν, χωρίς να απαιτούν πάντα συμφιλίωση ή συγχώρεση.

Σάββας Ν. Σαλπιστής

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προτεινόμενα άθρα

2 Comments

  1. πραγματικα υπεροχο άρθρο! το μοναδικό απόσα βρήκα που είναι ουσιαστικό και εμπερικλείει πληροφορίες για επίλυση των προβλήμάτων πατερα-κόρης αλλά και πρακτικά ζητήματα που πηγάζουν καθώς και τρόπους απεγκλωβισμού. και οι επιπτώσεις που αναφέρονται μεσα απο τα παραδείγματα σε κάνουν να δεις τσ πράγματα ρεαλιστικά. μόνο που το διάβασα αυτό, άλλαξε όλη η κοσμοθεωρία μου και η στάση ζωής μου κ ξέρω πια τι πρεπει να κάνω!

    1. nadia,

      χαίρομαι πραγματικά που το άρθρο αυτό σου έδωσε κάποιες απαντήσεις σε ερωτήματα που φαίνεται πως σε απασχολούσαν και έμπνευση να δεις ορισμένα πράγματα από μία διαφορετική οπτική.

      Σου εύχομαι καλή συνέχεια και νέες εμπνεύσεις σε ό,τι και αν κάνεις!

Leave A Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *