Σεξουαλικές διαταραχές: Η αλληλεπίδραση σώματος και ψυχής
Οι σεξουαλικές διαταραχές (Σ.Δ.) ή σεξουαλικές δυσλειτουργίες αποτελούν ένα εξαιρετικό παράδειγμα της «αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε σώμα και ψυχή». Αρκεί, για παράδειγμα, μία και μόνο σκέψη για να προκαλέσει απώλεια στύσης ή κολεόσπασμο. Η αντιμετώπιση των διαταραχών αυτών -κυρίως στον άνδρα- εστιάζεται συχνά στο ίδιο το άτομο. Διερευνάται η πιθανή ύπαρξη οργανικών ή ψυχοσυναισθηματικών αιτιολογικών παραγόντων.
Πίσω από τέτοιου είδους δυσλειτουργίες υποκρύπτονται συχνά πολλοί οργανικοί και ατομικοί ψυχικοί παράγοντες κινδύνου. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως δεν συνυπάρχουν και άλλοι παράγοντες. Όταν το άτομο ζει σε μία σταθερή σχέση ή γάμο, μπορεί να υπάρχουν θέματα που σχετίζονται με τη σεξουαλική λειτουργία της/του συντρόφου. Επίσης, ρόλο παίζει η γενικότερη έλλειψη ικανοποίησης από τη σχέση, την οικογενειακή ζωή ή ακόμα και την ίδια τη ζωή.
Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να διερευνώνται διεξοδικά όλοι οι πιθανοί παράγοντες. Όπως συμβαίνει με κάθε άλλη δυσλειτουργία, αξιολογούμε καθετί που μπορεί να έχει συμβάλλει στην εμφάνιση και συντήρηση του προβλήματος.
Τι είναι οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες;
Οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες είναι επίμονες ή επαναλαμβανόμενες δυσκολίες στη σεξουαλική επιθυμία, διέγερση, στύση, οργασμό ή σεξουαλική επαφή, οι οποίες προκαλούν σημαντική δυσφορία. Μπορεί να έχουν σωματικά, ψυχολογικά ή σχεσιακά αίτια και συχνά περισσότερες από μία αιτίες συνυπάρχουν.
Μία και μόνο σκέψη αρκεί για να επηρεάσει τη σεξουαλική απόκριση.
Πώς ορίζονται οι σεξουαλικές διαταραχές ή δυσλειτουργίες;
Σεξουαλικές δυσλειτουργίες -περιορισμένης ή πιο εκτεταμένης μορφής, συχνότερα ή σπανιότερα- έχουν όλοι οι άνθρωποι κάποια στιγμή ή περίοδο της ζωής τους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει αυτόματα και ύπαρξη κάποιου σοβαρού σεξουαλικού προβλήματος. Σοβαρό σεξουαλικό πρόβλημα σημαίνει πως, εκτός από την όποια σεξουαλική δυσλειτουργία, συνυπάρχουν και πολλά άλλα προβλήματα, όπως, για παράδειγμα, προσωπικά ψυχολογικά προβλήματα στον έναν ή και στους δύο συντρόφους, προβλήματα επικοινωνίας ή σχέσης κ.ά. Επίσης, μία σεξουαλική δυσλειτουργία μπορεί να αφορά σε μια αλλαγή των προϋποθέσεων ενός ατόμου, εξαιτίας κάποιων παθολογικών αλλαγών στη φυσιολογία της σεξουαλικότητας (συνήθως καρδιαγγειακοί, νευρολογικοί ή ενδοκρινολογικοί παράγοντες), κάποιας ασθένειας ή χειρουργικής επέμβασης.
Στην περίπτωση μιας χρόνιας σοβαρής ασθένειας, επηρεάζεται ολόκληρη η ζωή του ασθενούς, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, και, κατά συνέπεια, η σεξουαλική του ζωή και συμπεριφορά καθώς, επίσης, και η συντροφική/συζυγική του σχέση. Αυτό έχει, συχνά, ως συνέπεια η όποια κλινική προσέγγιση να εστιάζεται και στη σεξουαλική λειτουργία/ζωή του ασθενούς. Όταν συμβαίνει αυτό, διευκολύνεται όχι μόνον η προσαρμογή του ασθενούς στη νέα του κατάσταση αλλά ενισχύεται και το κίνητρό του ώστε να την αντιμετωπίσει ενεργητικά.
Οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες αποτυπώνονται στην επιθυμία, στη διέγερση και στον οργασμό. Όσο μεγαλύτερο διάστημα διαρκεί μια σεξουαλική δυσλειτουργία τόσο πρωιμότερα εκφράζεται το πρόβλημα. Η απουσία επιθυμίας είναι συχνά ο τελικός σταθμός. Αυτό συμβαίνει συνήθως μετά από μια μακρόχρονη δυσλειτουργία.
Οι πιο συχνές ανδρικές σεξουαλικές διαταραχές
Οι συνηθέστερες ανδρικές Σ.Δ. ή σεξουαλικές δυσλειτουργίες είναι οι εξής:
– Μειωμένη ερωτική επιθυμία ή μειωμένο ερωτικό ενδιαφέρον
– Πρόωρη εκσπερμάτιση
– Καθυστερημένη εκσπερμάτιση
Οι έρευνες δείχνουν πως 20-30% των ενήλικων ανδρών έχουν τουλάχιστον μία εμφανή σεξουαλική δυσλειτουργία και τουλάχιστον 40-50% κάποια σποραδικά επανεμφανιζόμενη.
Μειωμένη επιθυμία: Μια σύνθετη σεξουαλική διαταραχή
Η δυσλειτουργία αυτή σημαίνει απουσία ή μειωμένη αίσθηση ερωτικής επιθυμίας ή ερωτικού ενδιαφέροντος, όπως επίσης και απουσία ερωτικών φαντασιώσεων ή σκέψεων. Η μειωμένη ερωτική επιθυμία είναι η συνηθέστερη σεξουαλική δυσλειτουργία και συνήθως συνυπάρχει με κάποια άλλη δυσλειτουργία (π.χ. στυτική δυσλειτουργία). Συχνά, η μειωμένη ερωτική επιθυμία είναι ο εκλυτικός παράγοντας της όποιας άλλης συνυπάρχουσας σεξουαλικής δυσλειτουργίας. Αυτού του είδους η δυσλειτουργία, όπως και η στυτική δυσλειτουργία, αυξάνεται σημαντικά σε μεγάλη ηλικία.
Διάφορες χρόνιες ασθένειες, κινητικά προβλήματα, αρκετά φαρμακευτικά σκευάσματα, η διάρκεια μιας σχέσης ή προβλήματα σε αυτήν, η κατάθλιψη, διάφορα ψυχολογικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα, η μακρόχρονη απουσία ερωτικού συντρόφου ή τραυματικές εμπειρίες (π.χ. σεξουαλική κακοποίηση) μπορούν να προκαλέσουν πρωτογενώς ή δευτερογενώς μείωση του ερωτικού ενδιαφέροντος ή της ερωτικής επιθυμίας.
Στυτική δυσλειτουργία και οργανικές επιπτώσεις
Είναι πολλοί οι παράγοντες κινδύνου πίσω από τη δυσλειτουργία αυτή, όπως η ηλικία, ο σακχαρώδης διαβήτης, τα καρδιαγγειακά προβλήματα, η υπέρταση, το κάπνισμα, ουρολογικά, νευρολογικά και ενδοκρινολογικά προβλήματα, όπως και διάφορες χειρουργικές επεμβάσεις.
Επίσης, προβλήματα σχέσης ή κάποια σεξουαλική δυσλειτουργία του ή της συντρόφου μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στη στυτική λειτουργία ενός άνδρα.
Πρόωρη εκσπερμάτιση
Με τον όρο «πρόωρη εκσπερμάτιση» εννοούμε τη δυσκολία ενός άνδρα να ελέγξει την εκσπερμάτισή του. Πιο συγκεκριμένα, η εκσπερμάτιση γίνεται πριν από τη πάροδο ενός περίπου λεπτού μετά τη διείσδυση. Οι περισσότεροι άνδρες με πρόωρη εκσπερμάτιση φαίνεται πως έχουν παράλληλα και στυτική δυσλειτουργία, παρά το ό,τι διατηρούν μια καλή στυτική ικανότητα.
Δεν είναι ακόμα σαφείς οι αιτίες της διαταραχής αυτής.
Καθυστερημένη εκσπερμάτιση
Με τον όρο αυτόν εννοούμε τη μη επιθυμητή καθυστέρηση ή την απουσία εκσπερμάτισης κατά τη διάρκεια της ερωτικής συνεύρεσης. Οι μηχανισμοί που προκαλούν τη δυσλειτουργία αυτή δεν είναι γνωστοί. Για την εφόρου ζωής καθυστερημένη εκσπερμάτιση πιθανολογούνται διάφοροι νευροβιολογικοί παράγοντες, ενώ η αποκτηθείσα Κ.Ε. θεωρείται ως το αποτέλεσμα της συνέργειας ψυχολογικών και οργανικών παραγόντων.
Η δυσλειτουργία αυτή εμφανίζεται κατά μέσο όρο παγκοσμίως στο 1-3% των ανδρών ηλικίας 40-50 ετών.
Διαδικασία διάγνωσης για τις σεξουαλικές διαταραχές
Η διερεύνηση μιας σεξουαλικής διαταραχής ή ενός σεξουαλικού προβλήματος συμπεριλαμβάνει πάντα δύο άτομα, παρόλο που μόνον ένα από αυτά είναι συνήθως παρόν. Διερεύνηση πρέπει να γίνεται σε διάφορα επίπεδα: σωματικό, ψυχολογικό, σχέσης και επικοινωνίας. Θα πρέπει, επίσης, να εκτιμάται και η διάθεση του ζευγαριού να επενδύσει χρόνο και ενέργεια στην όποια προσπάθεια επίλυσης του προβλήματος.
Οι σεξουαλικές διαταραχές δεν είναι είτε «σωματικές» είτε «ψυχικές» αλλά συχνά ένας συνδυασμός των δύο αυτών παραμέτρων. Το σημαντικό είναι η διερεύνηση και αξιολόγηση της συμμετοχής της κάθε μίας από αυτές τις δύο διαστάσεις στη δημιουργία, διατήρηση αλλά και αποκατάσταση του υφιστάμενου προβλήματος με τη βοήθεια και συμπαράσταση ενός θεραπευτή που να διαθέτει, εκτός από γνώσεις και εμπειρία, ευαισθησία και συναισθαντικότητα για τον Άνθρωπο που έχει απέναντί του.
Συχνές ερωτήσεις
1. Τι είναι οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες;
Οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες είναι επίμονες ή επαναλαμβανόμενες δυσκολίες που επηρεάζουν τη σεξουαλική επιθυμία, τη διέγερση, τον οργασμό ή τη σεξουαλική επαφή και προκαλούν σημαντική προσωπική δυσφορία. Μπορούν να εμφανιστούν σε διαφορετικές φάσεις της σεξουαλικής λειτουργίας και να αφορούν τόσο άνδρες όσο και γυναίκες.
2. Ποια είναι τα συχνότερα είδη σεξουαλικών δυσλειτουργιών;
Οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες μπορεί να αφορούν τη μειωμένη ή απουσία σεξουαλικής επιθυμίας, δυσκολίες διέγερσης ή στύσης, δυσκολία ή απουσία οργασμού και πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή. Η μορφή και η έκφρασή τους διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και μπορεί να αλλάζουν σε διαφορετικές περιόδους της ζωής.
3. Ποια είναι τα αίτια των σεξουαλικών δυσλειτουργιών;
Τα αίτια μπορεί να είναι σωματικά, ψυχολογικά, σχεσιακά ή συνδυασμός τους. Ορμονικές και άλλες ιατρικές καταστάσεις, φάρμακα, άγχος, κατάθλιψη, προηγούμενες δυσάρεστες εμπειρίες, προβλήματα στη σχέση ή φόβος αποτυχίας μπορούν να επηρεάσουν τη σεξουαλική λειτουργία.
4. Μπορούν οι ψυχολογικοί παράγοντες να προκαλέσουν σεξουαλική δυσλειτουργία;
Ναι. Το άγχος, ο φόβος επίδοσης, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η κατάθλιψη, οι ενοχές ή οι δυσκολίες στη σχέση μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη σεξουαλική λειτουργία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια σεξουαλική δυσκολία είναι «μόνο ψυχολογική». Συχνά αλληλεπιδρούν σωματικοί και ψυχολογικοί παράγοντες.
5. Πώς αντιμετωπίζονται οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες;
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη φύση και τα αίτια της δυσκολίας. Μπορεί να χρειάζεται ιατρικός έλεγχος, ψυχοθεραπεία ή σεξοθεραπεία, αντιμετώπιση μιας υποκείμενης σωματικής ή ψυχολογικής κατάστασης ή συνδυασμός διαφορετικών παρεμβάσεων. Η σωστή αξιολόγηση βοηθά να μην αποδίδεται βιαστικά η δυσκολία σε μία μόνο αιτία.
Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
