Μερικές φορές, η αποκάλυψη της απιστίας αλλάζει ακόμη και το παρελθόν. Μια ανάμνηση που μέχρι χθες έμοιαζε αυτονόητη αποκτά ξαφνικά άλλο νόημα. Ένα μήνυμα, μια απουσία ή μια εξήγηση που τότε έγινε πιστευτή επιστρέφει στη σκέψη με ένα καινούργιο ερώτημα: «Τι από όλα όσα ζήσαμε ήταν αληθινό;»
Οι σύντροφοι μπορεί να συνεχίζουν την καθημερινότητά τους, να πηγαίνουν στη δουλειά και να απαντούν στα παιδιά, ενώ η κοινή τους πραγματικότητα έχει γίνει αβέβαιη. Η κρίση αφορά και την ασφάλεια με την οποία ο ένας πίστευε ότι γνωρίζει τον άλλον.
Μπορεί μια σχέση να επιβιώσει μετά την απιστία; Σε ορισμένες περιπτώσεις, ναι. Η έκβαση, όμως, δεν κρίνεται από την ένταση της αγάπης.
Μια σχέση μπορεί να συνεχιστεί μετά την απιστία όταν η απιστία έχει σταματήσει, ο σύντροφος που απίστησε αναλαμβάνει την ευθύνη του και η εμπιστοσύνη ξαναχτίζεται σταδιακά, με συνεπείς πράξεις. Χρειάζεται, επίσης, να το θέλουν και οι δύο. Αν δεν συντρέχουν αυτές οι προϋποθέσεις, ο χωρισμός είναι εξίσου θεμιτή επιλογή.
Όταν κλονίζεται η κοινή πραγματικότητα
Μετά την αποκάλυψη, ο άνθρωπος μπορεί να αμφιβάλλει όχι μόνο για τον σύντροφό του αλλά και για τη δική του ικανότητα να καταλαβαίνει. Αναρωτιέται πώς δεν το αντιλήφθηκε, αν αγνόησε σημάδια, αν πίστεψε εξηγήσεις που δεν στέκονταν. Η σκέψη επιστρέφει σε λεπτομέρειες, προσπαθώντας να ανασυνθέσει όσα αποδείχθηκαν λιγότερο γνωστά απ’ όσο πίστευε.
Οι στενές σχέσεις στηρίζονται στην προσδοκία ότι δεν χρειάζεται να ελέγχουμε διαρκώς τον άλλον για να αισθανόμαστε ασφαλείς. Όταν αυτή η προσδοκία διαψεύδεται, ο έλεγχος μπορεί να γίνει τρόπος να περιοριστεί η αβεβαιότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος ήταν αφελής ή ότι όφειλε να είχε καταλάβει.
Έτσι, κάποιος μπορεί να ζητά ξανά και ξανά λεπτομέρειες, να ελέγχει το κινητό ή να τα χάνει όταν ο/η σύντροφός του αργεί να επιστρέψει. Συχνά, ο έλεγχος δεν γίνεται επειδή περιμένει να βρει κάτι, αλλά επειδή το να μη γνωρίζει είναι πιο αφόρητο. Η ανάγκη για ασφάλεια είναι κατανοητή, ο αδιάκοπος έλεγχος, όμως, δίνει το πολύ προσωρινή μόνο ανακούφιση και μπορεί να μετατρέψει τη σχέση σε επιτήρηση.

Μέσα στην οξεία φάση, η σκέψη πολώνεται εύκολα. Ο σύντροφος γίνεται για μία χρονική διάστημα «κάποιος που πάντα ψευδόταν» και την επόμενη «κάποιος που σίγουρα με αγαπά», και καμία από τις δύο εικόνες δεν αντέχει πολύ. Όταν ο δεσμός απειλείται, δυσκολευόμαστε συχνά να σκεφτούμε με ηρεμία τι συμβαίνει μέσα μας και μέσα στον άλλον, ικανότητα που ο Peter Fonagy και οι συνεργάτες του περιγράφουν ως νοητικοποίηση. Η δυσκολία αυτή δεν δείχνει αδυναμία χαρακτήρα και, συνήθως, μαλακώνει όταν γύρω υπάρχει λίγη περισσότερη ασφάλεια.
Γιατί δυσκολευόμαστε να αποφασίσουμε αν θα μείνουμε
Μετά την αποκάλυψη, μπορεί να συνυπάρχουν αντίθετες επιθυμίες. Η απομάκρυνση μοιάζει τη μία στιγμή αυτονόητη, ενώ την επόμενη, η κοινή ζωή, η τρυφερότητα ή η ανάμνηση όσων ένωσαν το ζευγάρι κάνουν τον χωρισμό να φαίνεται αδιανόητος. Αυτή η αμφιθυμία δεν αποτελεί από μόνη της αδυναμία ή αναποφασιστικότητα.
Η απιστία μπορεί να τραυματίζει τη σχέση χωρίς, όμως, να εξαφανίζει αυτόματα τα συναισθήματα. Κάποιος μπορεί να εξακολουθεί να αγαπά τον σύντροφό του και να μην μπορεί πλέον να τον εμπιστευτεί, ή να φοβάται ότι, αν μείνει, θα εγκαταλείψει τα όριά του.
Η θεωρία του δεσμού βοηθά να κατανοήσουμε αυτή τη σύγκρουση: το πρόσωπο στο οποίο στρεφόμαστε για εγγύτητα και ασφάλεια μπορεί, μετά την προδοσία, να συνδέεται και με την οδύνη. Η ανάγκη να πλησιάσουμε συγκρούεται με την ανάγκη να προστατευτούμε, και γι’ αυτό μια τέτοια απόφαση δεν λύνεται πάντοτε με μια λίστα υπέρ και κατά
Κλονίζεται, επίσης, και η κοινή εικόνα του μέλλοντος. Τα σχέδια για το σπίτι και για τα παιδιά δεν μοιάζουν πλέον αυτονόητα. Εφόσον δεν υπάρχει ζήτημα άμεσης ασφάλειας, μπορεί να χρειάζεται χρόνος πριν από μια οριστική απόφαση: χρόνος για να μπορέσει να διακρίνει κανείς την επιθυμία από τον φόβο και την αγάπη από την αγωνία να μη χαθεί ό,τι μέχρι πρότινος γνώριζε.
Η κατανόηση δεν είναι δικαιολόγηση
Το ερώτημα «Γιατί συνέβη;» είναι αναμενόμενο, αλλά η απάντηση σπάνια είναι μονοσήμαντη. Μπορεί να προηγήθηκε συναισθηματική απομάκρυνση, ανάγκη για επιβεβαίωση ή επιθυμία για κάτι διαφορετικό. Τους πιθανούς λόγους εξετάζει το άρθρο για το γιατί συμβαίνει η απιστία, εδώ μας απασχολεί η σχέση που έμεινε.

Η ψυχοδυναμική ματιά δεν αναζητά ενόχους, αναζητά νόημα. Για ορισμένους ανθρώπους, η απιστία αφορά λιγότερο τον τρίτο και περισσότερο έναν εαυτό που δεν χωρούσε πια μέσα στη σχέση, πιο ζωντανό και πιο επιθυμητό. Η Esther Perel, ψυχοθεραπεύτρια που έχει μελετήσει εκτενώς την απιστία, έχει υποστηρίξει ότι συχνά κάποιος δεν αναζητά έναν άλλον σύντροφο αλλά μια άλλη εκδοχή του εαυτού του. Άλλοτε υπάρχει αμφιθυμία ανάμεσα στην ανάγκη για σταθερό δεσμό και στον φόβο της εγγύτητας και της ευαλωτότητας που τη συνοδεύει: όσο πιο κοντά πλησιάζει κανείς, τόσο μεγαλώνει η ανάγκη για ένα κρυφό μέρος που ο άλλος δεν φτάνει. Ο Stephen Mitchell, πρωτοπόρος της σχεσιακής ψυχανάλυσης, επισήμανε ότι η ασφάλεια μιας μακροχρόνιας σχέσης και η ένταση της επιθυμίας δεν συμβαδίζουν εύκολα. Πρόκειται για πιθανές ερμηνείες, η θεωρία βοηθά μόνο όταν φωτίζει τη συγκεκριμένη ιστορία.
Η διερεύνηση της σχέσης έχει αξία, αρκεί να μη μετατρέπεται σε μεταφορά της ευθύνης στον άνθρωπο που πληγώθηκε. Το ότι ένα ζευγάρι αντιμετώπιζε προβλήματα δεν σημαίνει ότι ο ένας σύντροφος ευθύνεται για την επιλογή του άλλου να παραβιάσει τις συμφωνίες τους. Οι δυσκολίες μπορεί να είναι κοινές, η δε ευθύνη για την πράξη της απιστίας παραμένει σε εκείνον που την έκανε.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν ο σύντροφος που πληγώθηκε αρχίζει να αναρωτιέται αν δεν ήταν αρκετά ελκυστικός ή αρκετά ενδιαφέρων. Η αυτοεξέταση μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική κατανόηση όταν γίνεται ελεύθερα. Όταν μετατρέπεται σε αυτοκατηγορία, όμως, προσφέρει μια ψευδή αίσθηση ελέγχου: αν όλα οφείλονταν σε δική του ανεπάρκεια, ίσως θα μπορούσε να είχε αποτρέψει αυτό που συνέβη. Η κατανόηση έχει αξία όταν φωτίζει τι συνέβη και τι χρειάζεται να αλλάξει, χωρίς να ακυρώνει τον πόνο ή να απαιτεί πρόωρη συγχώρεση.
Πώς μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη
Η εμπιστοσύνη δεν επιστρέφει επειδή ο σύντροφος που απίστησε ζητά συγγνώμη ή επειδή το ζευγάρι αποφασίζει να συνεχίσει. Χρειάζεται μια περίοδος κατά την οποία τα λόγια θα αρχίσουν να συμφωνούν με τις πράξεις. Εκείνος που προκάλεσε τη ρήξη χρειάζεται να αναγνωρίσει τι έκανε και να αντέξει τον πόνο που προκάλεσε, χωρίς να ζητά από τον άλλον να ξεπεράσει γρήγορα όσα συνέβησαν.
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε μια συγγνώμη που επιδιώκει να τελειώσει η συζήτηση και σε μια ανάληψη ευθύνης που αντέχει τις συνέπειες. Η δεύτερη δεν περιορίζεται στο «λυπάμαι»: περιλαμβάνει προθυμία να απαντηθούν εύλογες ερωτήσεις, να αναγνωριστεί η επίδραση της απόκρυψης και να τηρηθούν στην πράξη οι νέες συμφωνίες. Ο πόνος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενόχληση που πρέπει να εξαφανιστεί.

Χρειάζεται, επίσης, να είναι σαφές αν η εξωσυντροφική εμπλοκή έχει τερματιστεί και ποια όρια θα ισχύουν. Αν η απόκρυψη συνεχίζεται ή η αλήθεια αποκαλύπτεται μόνο όταν εντοπίζονται νέα στοιχεία, η προσπάθεια αποκατάστασης μένει μετέωρη.
Η έρευνα προσφέρει προς το παρόν κατευθύνσεις και όχι συνταγή. Σε μια συστηματική ανασκόπηση δεκατριών άρθρων για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις ερωτικές σχέσεις, ιδίως μετά από προδοσία, οι Giacobbi και Lalot ξεχώρισαν πέντε θέματα: την προληπτική διαφάνεια, μια μορφή ενεργού ελέγχου, τη μεταμέλεια με ανάληψη ευθύνης, τις κοινές δραστηριότητες και τη σαφή εξήγηση των λόγων της προδοσίας. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι τα δείγματα είναι μικρά και η μεθοδολογία συχνά αδύναμη. Η παρουσία του ελέγχου υπενθυμίζει ότι η ανάγκη επαλήθευσης δεν είναι από μόνη της παθολογική, αυτό που μετράει είναι μάλλον αν ο έλεγχος έχει συμφωνηθεί, αν έχει όρια και αν υπηρετεί την αποκατάσταση ή την αγωνία.
Η πορεία δεν είναι γραμμική. Μια επέτειος ή μια καθυστέρηση μπορεί να ξαναφέρει την ανασφάλεια αλλά αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως αποτυχία. Χρειάζεται, όμως, να υπάρχει χώρος να συζητηθεί ο πόνος χωρίς η συζήτηση να καταλήγει σε αντεπίθεση ή στην απαίτηση να κλείσει οριστικά το θέμα.
Συγχώρεση: προϋπόθεση ή αποτέλεσμα;
Η συγχώρεση συχνά παρουσιάζεται σαν απαραίτητο βήμα για να συνεχιστεί μια σχέση. Έτσι, ο άνθρωπος που πληγώθηκε μπορεί να αισθανθεί ότι οφείλει να συγχωρήσει για να αποδείξει την αγάπη του ή ότι εμποδίζει ο ίδιος την αποκατάσταση, αν δεν μπορεί να αφήσει πίσω του το γεγονός.
Η συγχώρεση, όμως, δεν υπακούει σε χρονοδιάγραμμα. Δεν μπορεί να απαιτηθεί ως απόδειξη καλής θέλησης και δεν σημαίνει ότι όσα συνέβησαν παύουν να έχουν σημασία. Για κάποιους ανθρώπους, αναπτύσσεται σταδιακά, όταν η μεταμέλεια συνοδεύεται από σταθερή αλλαγή συμπεριφοράς. Για άλλους, παραμένει δύσκολη ή δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο θέλουν να επεξεργαστούν την εμπειρία.
Ψυχοδυναμικά, μια πολύ γρήγορη συγχώρεση μπορεί να λειτουργεί και ως άμυνα: αν συγχωρήσω αμέσως, δεν χρειάζεται να νιώσω τον θυμό μου ή τον φόβο ότι μπορεί να χάσω τον άλλον. Ο θυμός που δεν έχει ακουστεί συχνά επιστρέφει από αλλού, σε μια καθημερινή αφορμή που δεν φαίνεται να του ταιριάζει.

Κάποιος μπορεί να συνεχίσει τη ζωή του χωρίς πλήρη συμφιλίωση ή να παραμείνει στη σχέση ενώ ακόμη πονά. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «Μπορώ να συγχωρήσω;». Είναι και «Τι χρειάζομαι για να ζω μέσα σε αυτή τη σχέση χωρίς να ακυρώνω την εμπειρία μου;». Η απάντηση μπορεί να αλλάξει με τον χρόνο και δεν χρειάζεται να είναι γνωστή από την πρώτη στιγμή.
Πότε μπορεί να υπάρξει επανεκκίνηση;
Η επανεκκίνηση δεν σημαίνει επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση. Η κοινή ιστορία έχει αλλάξει και, αν οι σύντροφοι συνεχίσουν μαζί, χρειάζεται να δημιουργήσουν μια σχέση στην οποία η απιστία δεν θα αποσιωπάται, αλλά ούτε θα καθορίζει για πάντα κάθε πλευρά της ζωής τους.
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έχει σταματήσει η απιστία, να υπάρχει ανάληψη ευθύνης και να θέλουν πραγματικά και οι δύο να εξετάσουν αν μπορούν να παραμείνουν μαζί. Χρειάζεται να μπορούν να μιλήσουν τόσο για τη ρήξη όσο και για όσα δεν λειτουργούσαν στη σχέση πριν από αυτήν, χωρίς τα προβλήματα του ζευγαριού να χρησιμοποιούνται ως άλλοθι. Οι δύο μπορεί να μην είναι εξίσου έτοιμοι, η δε διαφορά γίνεται διαχειρίσιμη όταν υπάρχει χώρος για αμφιβολία, χωρίς πίεση για πρόωρη συμφιλίωση.
Δεν είναι κάθε σχέση κατάλληλη για επανεκκίνηση. Αν η απόκρυψη συνεχίζεται, η ευθύνη μεταφέρεται διαρκώς στον άνθρωπο που πληγώθηκε ή η διατήρηση της σχέσης απαιτεί να αγνοεί κανείς τα όριά του, η παραμονή μπορεί να παρατείνει την οδύνη. Όταν υπάρχει εκφοβισμός, εξαναγκασμός ή κακοποίηση, προτεραιότητα έχει η ασφάλεια και όχι η διάσωση της σχέσης.
Ο χωρισμός δεν αποτελεί από μόνος του αποτυχία. Μπορεί να είναι η δύσκολη αναγνώριση ότι η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται ή ότι οι δύο δεν επιθυμούν πλέον την ίδια πορεία. Σημασία έχει η απόφαση, είτε οδηγεί σε παραμονή είτε σε χωρισμό, να μην υπαγορεύεται αποκλειστικά από τον φόβο ή την ενοχή, ούτε από την πίεση των άλλων.
Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας
Όταν κάθε συζήτηση καταλήγει στην ίδια σύγκρουση, το ζευγάρι μπορεί να χρειάζεται βοήθεια για να ακούσει όσα δεν καταφέρνει να εκφράσει χωρίς άμυνα ή επίθεση. Ο ένας ζητά απαντήσεις επειδή δεν αισθάνεται ότι ακούστηκε, ο δε άλλος αποσύρεται επειδή νιώθει ότι τίποτε δεν αρκεί.

Η θεραπεία ζεύγους μπορεί να προσφέρει έναν χώρο όπου θα διερευνηθούν οι συνέπειες της απιστίας, οι ευθύνες και οι ανάγκες και των δύο συντρόφων. Δεν αποσκοπεί αναγκαστικά στη διατήρηση της σχέσης. Μπορεί να βοηθήσει το ζευγάρι να εξετάσει αν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να συνεχίσει ή να οδηγηθεί σε έναν πιο συνειδητό χωρισμό. Οι Gordon, Baucom και Snyder έχουν περιγράψει ένα πρόγραμμα τριών σταδίων για ζευγάρια που αναρρώνουν από απιστία: πρώτα η διαχείριση του αρχικού πλήγματος, μετά η αναζήτηση νοήματος, και τέλος η απόφαση για το πώς θα προχωρήσουν, μαζί ή χωριστά. Το περιγράφουν μέσα από ένα περιστατικό, άρα ως χάρτη και όχι ως απόδειξη αποτελεσματικότητας.
Η ατομική ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει όταν η εμπειρία επηρεάζει τον ύπνο, την καθημερινότητα ή το αίσθημα ασφάλειας, και προσφέρει χώρο επεξεργασίας του πόνου. Απευθύνεται, επίσης, σε εκείνον που απίστησε, όταν θέλει να καταλάβει τι εξέφραζε η πράξη του. Η θεραπεία δεν εγγυάται την επανασύνδεση και δεν παίρνει την απόφαση για τους ίδιους, μπορεί όμως να βοηθήσει να αποφασίσουν με μεγαλύτερη κατανόηση, πέρα από την οξύτητα της κρίσης.
Αν η οδύνη γίνεται ανυπόφορη ή εμφανίζονται σκέψεις αυτοκτονίας, μπορείτε να καλέσετε τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 ή τη Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 (24ωρη και δωρεάν), ή το 112 σε επείγουσα ανάγκη. Αν στη σχέση υπάρχει βία ή εκφοβισμός, οι γυναίκες μπορούν να απευθυνθούν στη 24ωρη Γραμμή SOS 15900.
Δεν υπάρχει μία σωστή έκβαση
Μετά την απιστία, η επιθυμία να επιστρέψουν όλα όπως ήταν είναι κατανοητή. Αυτό που έχει χαθεί μπορεί να είναι και η βεβαιότητα με την οποία κάποιος αντιλαμβανόταν τη ζωή του. Χρειάζεται χρόνος για να καταλάβει τι σημαίνει η εμπειρία και τι μπορεί να δεχτεί από εδώ και πέρα.
Κάποια ζευγάρια καταφέρνουν να οικοδομήσουν μια διαφορετική σχέση, με περισσότερη ειλικρίνεια και σαφέστερες συμφωνίες. Άλλα διαπιστώνουν ότι η κοινή τους πορεία έχει ολοκληρωθεί.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν, μετά τη ρήξη, μπορεί να υπάρξει ξανά ένας χώρος όπου ο καθένας θα λέει την αλήθεια του και θα νιώθει ασφαλής να την πει, και αν θέλουν πραγματικά και οι δύο να τον αναζητήσουν μαζί.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί μια σχέση να συνεχιστεί μετά την απιστία;
Ναι, ορισμένα ζευγάρια τα καταφέρνουν, αλλά όχι αυτόματα και όχι όλα. Συνήθως, έχει προηγηθεί το τέλος της απιστίας, η ανάληψη ευθύνης και μια σταθερή προσπάθεια αποκατάστασης της εμπιστοσύνης. Ο χωρισμός παραμένει εξίσου θεμιτή απάντηση.
Πόσος χρόνος χρειάζεται για να ξεπεράσει κάποιος την απιστία;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονικό όριο. Η πορεία επηρεάζεται από τις συνθήκες της απιστίας, από το αν συνεχίζεται η απόκρυψη, από την ανταπόκριση του συντρόφου και από τις προσωπικές ανάγκες εκείνου που πληγώθηκε. Η επανεμφάνιση της δυσφορίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχει πρόοδος.
Πώς αντιδρά συνήθως κάποιος μετά την απιστία του συντρόφου του;
Μπορεί να αναζητά εξηγήσεις, να δυσκολεύεται να εμπιστευτεί, να θυμώνει ή να ταλαντεύεται ανάμεσα στην επιθυμία να μείνει και στην ανάγκη να φύγει. Οι αντιδράσεις διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν υπαγορεύουν από μόνες τους μία συγκεκριμένη απόφαση.
Χρειάζεται να συγχωρήσω την απιστία για να συνεχίσω τη σχέση;
Όχι. Η συγχώρεση δεν μπορεί να επιβληθεί ούτε να αποτελέσει προϋπόθεση για να ακουστεί ο πόνος του ανθρώπου που πληγώθηκε. Μπορεί να αναπτυχθεί σταδιακά, αλλά η συνέχιση μιας σχέσης και η συγχώρεση δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα.
Πώς ξαναχτίζεται η εμπιστοσύνη μετά την απιστία;
Σταδιακά, με ειλικρίνεια, με συνέπεια ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις και με συμφωνίες που τηρούνται. Η διαφάνεια βοηθά, ενώ ο διαρκής και μονομερής έλεγχος δεν αρκεί για να δημιουργήσει ασφάλεια.
Μπορεί να βοηθήσει η θεραπεία ζεύγους μετά την απιστία;
Ναι. Η θεραπεία ζεύγους μπορεί να βοηθήσει τους συντρόφους να κατανοήσουν τη ρήξη, να συζητήσουν τις ευθύνες και να εξετάσουν αν μπορούν να συνεχίσουν μαζί. Δεν έχει ως μοναδικό στόχο τη διατήρηση της σχέσης, μπορεί να υποστηρίξει και μια πιο συνειδητή απόφαση χωρισμού.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.

