Κάποιος ξέρει καλά ότι μια σχέση τον πληγώνει και δεν καταφέρνει να απομακρυνθεί. Κάποιος άλλος καταλαβαίνει ότι ο φόβος του είναι δυσανάλογος προς την περίσταση, και ο φόβος μένει ίδιος. Συχνά, η κατανόηση δεν αρκεί για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο βιώνουμε μια δυσκολία.
Τότε αναρωτιέται κανείς τι μπορεί να προσφέρει η ψυχοθεραπεία και πώς μια συζήτηση με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας οδηγεί σε αλλαγή.
Με λίγα λόγια: Η ψυχοθεραπεία είναι μια οργανωμένη συνεργασία ανάμεσα στον θεραπευόμενο και έναν κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας. Βοηθά στην κατανόηση ψυχολογικών δυσκολιών, στην επεξεργασία επώδυνων εμπειριών και στην αλλαγή μοτίβων σκέψης, συναισθήματος και σχέσεων που βαραίνουν την καθημερινή ζωή.
Τι είναι η ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία είναι μια θεραπευτική διαδικασία μέσα στην οποία ο άνθρωπος μπορεί να διερευνήσει τις δυσκολίες του, να κατανοήσει καλύτερα τον εσωτερικό του κόσμο και να βρει διαφορετικούς τρόπους να αντιμετωπίζει όσα τον επιβαρύνουν. Γίνεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, με συμφωνημένους όρους, επαγγελματική ευθύνη και σεβασμό στις ανάγκες και στην προσωπικότητα του θεραπευόμενου. Μπορεί να είναι ατομική, ζεύγους, οικογενειακή ή ομαδική και να γίνεται δια ζώσης ή μέσω διαδικτύου.
Κάποιος αναζητά ψυχοθεραπεία εξαιτίας του άγχους, της κατάθλιψης, των κρίσεων πανικού ή των δυσκολιών στις σχέσεις του. Ένας άλλος περνά μια περίοδο πένθους, δυσκολεύεται να πάρει μια σημαντική απόφαση ή βλέπει τον εαυτό του να επαναλαμβάνει συμπεριφορές που τον απομακρύνουν από όσα επιθυμεί.
Δεν χρειάζεται μια συγκεκριμένη ψυχιατρική διάγνωση για να ζητήσει κανείς βοήθεια. Αρκεί οι δυσκολίες του να προκαλούν επίμονη δυσφορία, να επηρεάζουν τις σχέσεις ή την καθημερινότητά του, ή να νιώθει ότι χρειάζεται έναν χώρο για να τις κατανοήσει καλύτερα.
Η ψυχοθεραπεία δεν ταυτίζεται με την ανταλλαγή συμβουλών. Ο θεραπευτής δεν αποφασίζει για λογαριασμό του ανθρώπου και δεν έχει έτοιμη απάντηση για κάθε πρόβλημα. Τον βοηθά να εξετάσει όσα βιώνει, να αναγνωρίσει τις δυνατότητες και τα όριά του και να αναζητήσει αλλαγές που ταιριάζουν στις πραγματικές του ανάγκες.
Πώς λειτουργεί η ψυχοθεραπεία;
Στην καθημερινή ζωή, αντιλαμβανόμαστε συχνά μια αντίδρασή μας μόνο αφού έχει ήδη συμβεί. Θυμώνουμε, αποσυρόμαστε, υποχωρούμε ή αγχωνόμαστε, χωρίς να καταλαβαίνουμε πλήρως τι προηγήθηκε και γιατί μια συγκεκριμένη κατάσταση μάς επηρέασε τόσο έντονα.
Η ψυχοθεραπεία δημιουργεί τις συνθήκες για να εξεταστούν αυτές οι αλληλουχίες. Ο θεραπευόμενος μπορεί να παρατηρήσει πώς συνδέονται οι σκέψεις, τα συναισθήματα, οι σωματικές αντιδράσεις και οι συμπεριφορές του, και πώς προηγούμενες εμπειρίες ενδέχεται να χρωματίζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται το παρόν.
Στην κλινική πράξη, συναντά κανείς συχνά το εξής: ένας άνθρωπος δυσκολεύεται να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του στις στενές του σχέσεις. Αναγνωρίζει ότι υποχωρεί για να αποφύγει τη σύγκρουση, αλλά όταν έρχεται η στιγμή να διαφωνήσει, νιώθει έντονη αγωνία και τελικά σιωπά. Στη θεραπευτική διερεύνηση, αρχίζει να διακρίνει ότι δεν φοβάται μόνο τη διαφωνία. Φοβάται και όσα πιστεύει ότι θα ακολουθήσουν: την απόρριψη, την απομάκρυνση, την απώλεια της σχέσης.
Η αναγνώριση αυτού του φόβου δεν αλλάζει αυτομάτως τη συμπεριφορά. Δημιουργεί, όμως, τη δυνατότητα να παρατηρήσει την αντίδρασή του πριν αυτή καθορίσει τη στάση του. Η θεραπευτική εργασία δεν επιβάλλει ερμηνείες. Εξετάζει μαζί με τον άνθρωπο ποιες εξηγήσεις ταιριάζουν στην εμπειρία του και ποιες διαφορετικές αντιδράσεις θα μπορούσε να δοκιμάσει.
Γιατί έχει σημασία η θεραπευτική σχέση;
Η ψυχοθεραπεία γίνεται μέσα από μια σχέση που χτίζεται με τον χρόνο. Η ποιότητά της καθορίζει αν ο θεραπευόμενος θα μπορέσει να μιλήσει ειλικρινά και να νιώσει ότι οι ανάγκες και οι αμφιβολίες του λαμβάνονται σοβαρά υπόψη.
Η θεραπευτική συμμαχία, δηλαδή η συνεργασία γύρω από τους στόχους και τον τρόπο εργασίας, είναι από τους πιο μελετημένους παράγοντες στην έρευνα για την ψυχοθεραπεία. Στη μετα-ανάλυση των Flückiger και συνεργατών (2018), που συγκέντρωσε 295 μελέτες με πάνω από 30.000 ενήλικους θεραπευόμενους, όσο ισχυρότερη ήταν η συμμαχία τόσο ευνοϊκότερη ήταν η έκβαση, ανεξάρτητα από την προσέγγιση που ακολουθήθηκε. Το ίδιο ίσχυε και για την ψυχοθεραπεία μέσω διαδικτύου. Πρόκειται για σταθερή συσχέτιση μέτριου μεγέθους και όχι για απόδειξη ότι η καλή σχέση αρκεί από μόνη της για να φέρει αλλαγή.
Ο θεραπευτής δεν χρειάζεται να συμφωνεί με όλα όσα λέει ο θεραπευόμενος ούτε να τον κάνει να νιώθει διαρκώς άνετα. Χρειάζεται να ακούει χωρίς να ταπεινώνει και να συζητά μια διαφωνία χωρίς να ακυρώνει τον άλλον. Οφείλει, επίσης, να αναγνωρίζει τις δυσκολίες, χωρίς να μεταφέρει αυτομάτως την ευθύνη σε εκείνον που ζητά βοήθεια.
Μέσα σε αυτή τη σχέση, εμφανίζονται συχνά φόβοι που υπάρχουν και σε άλλες σχέσεις: ο φόβος της κριτικής, η αγωνία μήπως απογοητεύσουμε τον άλλον. Η ψυχοδυναμική σκέψη το ονομάζει μεταβίβαση: παλιές εμπειρίες σχέσης ενεργοποιούνται και απέναντι στον θεραπευτή.
Η δυσκολία να ζητήσει κανείς βοήθεια μπορεί να εμφανιστεί και μέσα στη θεραπεία. Σε μία συνεδρία, ο θεραπευόμενος μιλά με ευχέρεια για τις δυσκολίες των άλλων, αλλά δυσκολεύεται να αναφερθεί στη δική του ευαλωτότητα. Όταν η συζήτηση στρέφεται σε κάτι που τον έχει πληγώσει, χαμηλώνει τη φωνή, αποφεύγει για λίγο το βλέμμα και αλλάζει θέμα. Ο θεραπευτής δεν το εκλαμβάνει ως άρνηση συνεργασίας. Το προσεγγίζει με ενδιαφέρον και χωρίς πίεση, και σταδιακά διερευνάται αν η έκφραση μιας ανάγκης συνδέεται, για τον συγκεκριμένο άνθρωπο, με ντροπή, με φόβο μήπως επιβαρύνει τον άλλον ή με δυσκολία να εμπιστευτεί. Έτσι η θεραπευτική σχέση γίνεται χώρος όπου, σταδιακά, αυτή η δυσκολία μπορεί να αναγνωριστεί και να συζητηθεί.
Εδώ φαίνεται και γιατί η κατανόηση, από μόνη της, δεν αρκεί, όπως είδαμε στην αρχή. Στην κλινική εμπειρία της ψυχοδυναμικής προσέγγισης, ο φόβος που δεν υποχωρεί με τη λογική μπορεί να αλλάξει όταν ο άνθρωπος ζήσει κάτι διαφορετικό μέσα σε μια σχέση: λέει, δηλαδή, όσα συνήθως κρύβει και διαπιστώνει ότι η σχέση αντέχει.
Η ψυχοδυναμική οπτική: Πώς το παρελθόν επηρεάζει το παρόν
Από ψυχοδυναμική σκοπιά, ορισμένες σημερινές δυσκολίες κατανοούνται καλύτερα μέσα από τις πρώιμες σχέσεις, τις εσωτερικές συγκρούσεις και τους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος έμαθε να προστατεύεται από τον ψυχικό πόνο.
Ένα παιδί που έμαθε ότι η αποδοχή εξαρτάται από την υπακοή μπορεί, αργότερα, να δυσκολεύεται να εκφράσει διαφωνία. Ένας άνθρωπος που συνήθισε να παίζει πάντα τον ρόλο του δυνατού μπορεί να νιώθει ντροπή όταν χρειάζεται βοήθεια. Τέτοιες συνδέσεις δεν ισχύουν με τον ίδιο τρόπο για όλους και δεν εξηγούν από μόνες τους κάθε δυσκολία. Είναι πιθανές διαδρομές κατανόησης, που εξετάζονται σε σχέση με την προσωπική ιστορία και τις σημερινές συνθήκες.
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία επιδιώκει να φωτίσει συναισθηματικά μοτίβα, εσωτερικές συγκρούσεις και τρόπους σχέσης που επαναλαμβάνονται χωρίς να γίνονται πλήρως αντιληπτοί. Δεν αναζητά αναγκαστικά μία και μοναδική, κρυμμένη αιτία.
Εύλογα, κανείς αναρωτιέται αν μια προσέγγιση, που ασχολείται με το ασυνείδητο και με το παρελθόν, μπορεί να ελεγχθεί επιστημονικά. Ο Jonathan Shedler, σε μια ανασκόπηση του 2010 που συγκέντρωσε μετα-αναλύσεις, κατέληξε ότι το μέγεθος της επίδρασης της ψυχοδυναμικής θεραπείας είναι συγκρίσιμο με εκείνο άλλων τεκμηριωμένων θεραπειών και ότι τα οφέλη φαίνεται να διατηρούνται, ακόμη και να ενισχύονται, μετά το τέλος της. Όπως σε κάθε ανασκόπηση, τα συμπεράσματα εξαρτώνται από τις μελέτες που επιλέχθηκαν, και η επιστημονική συζήτηση συνεχίζεται.
Για μια πιο αναλυτική παρουσίαση, δείτε το άρθρο για το τι είναι και πώς βοηθά η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία.
Ποιες είναι οι βασικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις;
Οι ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις διαφέρουν ως προς τη θεωρία, τις μεθόδους και τους στόχους τους. Καμία δεν είναι κατάλληλη για κάθε άνθρωπο και κάθε δυσκολία.
- Γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία: Εστιάζει στη σχέση ανάμεσα στις σκέψεις, στα συναισθήματα και στις συμπεριφορές. Συχνά, περιλαμβάνει συγκεκριμένους στόχους και δομημένες τεχνικές για την αντιμετώπιση των δυσκολιών.
- Ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία: Διερευνά συναισθηματικά μοτίβα, εσωτερικές συγκρούσεις και τρόπους σχέσης που ενδέχεται να επηρεάζουν την τωρινή ζωή.
- Συστημική ψυχοθεραπεία: Εξετάζει το άτομο μέσα στο δίκτυο των σχέσεών του, όπως η οικογένεια ή το ζευγάρι, και τον τρόπο με τον οποίο οι αλληλεπιδράσεις επηρεάζουν τις δυσκολίες.
- Ανθρωπιστικές και υπαρξιακές προσεγγίσεις: Δίνουν έμφαση στην προσωπική εμπειρία, στην αυθεντικότητα, στην ελευθερία, στην ευθύνη και στην αναζήτηση νοήματος.
Οι περιγραφές αυτές είναι συνοπτικές και δεν αποτυπώνουν την ποικιλία κάθε προσέγγισης. Η επιλογή λαμβάνει υπόψη το αίτημα, τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα, τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του θεραπευόμενου και την επαγγελματική επάρκεια του θεραπευτή.
Πότε μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση πολλών ψυχολογικών δυσκολιών, όπως το άγχος, η κατάθλιψη, οι κρίσεις πανικού, οι φοβίες, οι δυσκολίες στις σχέσεις και οι συνέπειες τραυματικών εμπειριών. Μπορεί, επίσης, να στηρίξει κάποιον σε περίοδο πένθους, αλλαγής ή προσωπικής κρίσης.
Η κατάλληλη παρέμβαση εξαρτάται από τη φύση και την ένταση των δυσκολιών, τη διάρκειά τους, την επίδρασή τους στην καθημερινότητα, το ιστορικό και τις προτιμήσεις του ανθρώπου. Οι κατευθυντήριες οδηγίες του Εθνικού Ινστιτούτου Αριστείας στην Υγεία και τη Φροντίδα (NICE) του Ηνωμένου Βασιλείου για την κατάθλιψη στους ενήλικες, για παράδειγμα, προτείνουν επιλογές ανάλογα με τη βαρύτητα και δίνουν έμφαση στην αξιολόγηση των αναγκών και στην από κοινού επιλογή της θεραπείας.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι χρήσιμη ή αναγκαία η συνεργασία με ψυχίατρο ή άλλους επαγγελματίες υγείας. Η ψυχοθεραπεία και η φαρμακευτική αγωγή μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά, ανάλογα με την κατάσταση και τις ανάγκες του ανθρώπου. Η επιλογή δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως δίλημμα ανάμεσα σε δύο αντίπαλες λύσεις. Για περισσότερα, δείτε το άρθρο ψυχοθεραπεία και ψυχοφάρμακα: αντίπαλοι ή σύμμαχοι;
Η πρόοδος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι εξαφανίζονται όλα τα δύσκολα συναισθήματα. Μπορεί να σημαίνει ότι μια σύγκρουση δεν βιώνεται αναγκαστικά ως απειλή εγκατάλειψης ή ότι κάποιος αναγνωρίζει τις ανάγκες του χωρίς να τον κατακλύζει η ενοχή.
Αν κάποιος σκέφτεται να βλάψει τον εαυτό του ή βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, δεν χρειάζεται να περιμένει την πρώτη συνεδρία. Μπορεί να καλέσει το 112 ή τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, ή να απευθυνθεί στη Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306.
Τι συμβαίνει στην πρώτη συνεδρία;
Η πρώτη συνάντηση επικεντρώνεται, συνήθως, στους λόγους για τους οποίους κάποιος αναζητά βοήθεια, στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει και στις προσδοκίες του από τη θεραπεία. Ο θεραπευτής μπορεί να ρωτήσει για το τωρινό πρόβλημα, το προσωπικό ιστορικό και προηγούμενες εμπειρίες υποστήριξης.
Είναι, επίσης, μια ευκαιρία να συζητηθούν πρακτικά ζητήματα, όπως η συχνότητα και η διάρκεια των συνεδριών, το κόστος, η εμπιστευτικότητα και τα όριά της, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο θα αξιολογείται η πορεία της συνεργασίας.
Κανείς δεν χρειάζεται να ξέρει από πριν πώς να περιγράψει όσα τον απασχολούν. Μπορεί να ξεκινήσει από τη δυσκολία που τον έφερε εκεί, ακόμη κι αν δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως τι του συμβαίνει. Η εμπιστοσύνη και η δυνατότητα να μιλήσει για πιο ευαίσθητα θέματα χτίζονται σταδιακά.
Πόσο διαρκεί η ψυχοθεραπεία;
Δεν υπάρχει κοινό χρονοδιάγραμμα για όλους. Η διάρκεια εξαρτάται από το αίτημα, την προσέγγιση, τους στόχους και την πορεία της συνεργασίας. Ορισμένες θεραπείες έχουν συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο και επικεντρώνονται σε σαφείς στόχους. Άλλες χρειάζονται περισσότερο χρόνο, ιδίως όταν οι δυσκολίες είναι σύνθετες ή συνδέονται με μακροχρόνια μοτίβα στις σχέσεις.
Η διάρκεια δεν πρέπει να ορίζεται αυθαίρετα. Οι στόχοι και η πρόοδος επανεξετάζονται από κοινού, ώστε η θεραπεία να παραμένει κατάλληλη για τις ανάγκες του ανθρώπου.
Πώς επιλέγουμε ψυχοθεραπευτή;
Η επιλογή βασίζεται τόσο στην επαγγελματική κατάρτιση όσο και στην ποιότητα της συνεργασίας. Αξίζει να ρωτήσει κανείς για τις βασικές σπουδές, την ειδική ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση, τη σχετική εμπειρία και την προσέγγιση που ακολουθεί ο επαγγελματίας. Για τη διαφορά ανάμεσα σε ψυχολόγο, ψυχίατρο και ψυχοθεραπευτή, δείτε πώς επιλέγεται ένας καλός ψυχολόγος, ψυχίατρος ή ψυχοθεραπευτής.
Εξίσου σημαντικό είναι να μπορεί ο θεραπευόμενος να εκφράζει αμφιβολίες, να κάνει ερωτήσεις και να διαφωνεί, χωρίς να φοβάται ότι θα υποτιμηθεί. Μπορεί να ρωτήσει πώς θα τεθούν οι στόχοι, πώς θα παρακολουθείται η πρόοδος και τι θα γίνει, αν η συνεργασία δεν αποδειχθεί βοηθητική.
Η θεραπευτική σχέση χρειάζεται χρόνο για να αναπτυχθεί. Ο σεβασμός, η σαφήνεια ως προς το πλαίσιο και η δυνατότητα να συζητούνται ανοιχτά οι δυσκολίες φαίνονται όμως από την αρχή.
Όταν η ψυχοθεραπεία δεν βοηθά
Δεν έχει κάθε θεραπευτική προσπάθεια την έκβαση που περιμένει όποιος την ξεκινά. Μπορεί να υπάρχει στασιμότητα, διαφωνία στους στόχους, δυσκολία στη συνεργασία ή ανάγκη να επανεξεταστεί η προσέγγιση που ακολουθείται.
Η επεξεργασία επώδυνων εμπειριών συνοδεύεται κάποιες φορές από προσωρινή αύξηση της δυσφορίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε επιδείνωση είναι αναγκαία ή ότι πρέπει να γίνεται δεκτή ως ένδειξη προόδου. Αν κάποιος νιώθει ότι η κατάστασή του χειροτερεύει ή ότι δεν μπορεί να μιλήσει ελεύθερα για όσα τον προβληματίζουν, χρειάζεται να το συζητήσει με τον θεραπευτή του.
Αν οι δυσκολίες επιμένουν, μπορεί να χρειαστεί αναθεώρηση των στόχων, διαφορετική παρέμβαση ή δεύτερη γνώμη. Το ότι μια προσπάθεια δεν βοήθησε όσο αναμενόταν δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άλλες δυνατότητες υποστήριξης. Για μια πιο εκτενή συζήτηση, δείτε τι καθορίζει την αποτελεσματικότητα της ψυχοθεραπείας.
Η ψυχοθεραπεία ως δυνατότητα αλλαγής
Η ψυχοθεραπεία δεν καταργεί την αβεβαιότητα, τις απώλειες ή τις συγκρούσεις. Μπορεί, όμως, να βοηθήσει τον άνθρωπο να καταλάβει γιατί ορισμένες εμπειρίες τον επηρεάζουν τόσο έντονα και γιατί επαναλαμβάνει αντιδράσεις που τον δυσκολεύουν.
Η προσωπική ιστορία εξακολουθεί να μας επηρεάζει, αλλά δεν χρειάζεται κάθε φορά να καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε στο παρόν.
Στην αρχή αυτού του κειμένου, ο φόβος έμενε ίδιος παρά την κατανόηση. Η ψυχοθεραπεία δεν υπόσχεται ότι θα εξαφανίσει τον φόβο. Προσφέρει, όμως, έναν χώρο όπου μπορεί να ειπωθεί και να εξεταστεί, ώστε να μη χρειάζεται να το σηκώνει μόνος του.
Συχνές ερωτήσεις για την ψυχοθεραπεία
1. Χρειάζεται να έχω διάγνωση για να ξεκινήσω ψυχοθεραπεία;
Όχι. Η ψυχοθεραπεία απευθύνεται σε ανθρώπους με διαγνωσμένη ψυχική διαταραχή, αλλά και σε όσους αντιμετωπίζουν επίμονη δυσφορία, δυσκολίες στις σχέσεις ή μια απαιτητική περίοδο ζωής. Το αίτημα και οι ανάγκες του ανθρώπου καθοδηγούν τη συζήτηση για την κατάλληλη υποστήριξη.
2. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην ψυχοθεραπεία και τη συμβουλευτική;
Η συμβουλευτική επικεντρώνεται συχνά σε συγκεκριμένα προβλήματα, αποφάσεις ή μεταβάσεις. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να εξετάζει και ευρύτερα συναισθηματικά μοτίβα και δυσκολίες. Τα όρια, ωστόσο, δεν είναι πάντοτε απόλυτα και εξαρτώνται από το πλαίσιο, την εκπαίδευση του επαγγελματία και το αίτημα.
3. Πόσο γρήγορα φαίνονται τα αποτελέσματα της ψυχοθεραπείας;
Δεν υπάρχει κοινό χρονοδιάγραμμα. Η πρόοδος εξαρτάται από τη φύση των δυσκολιών, τους στόχους, την προσέγγιση και τη συνεργασία. Αξίζει να αξιολογείται από κοινού με τον θεραπευτή, ώστε να φαίνεται αν η πορεία ανταποκρίνεται στις ανάγκες του θεραπευόμενου.
4. Είναι φυσιολογικό να δυσκολεύομαι να μιλήσω στην πρώτη συνεδρία;
Ναι. Η αμηχανία και ο φόβος της έκθεσης είναι κατανοητές αντιδράσεις όταν μιλά κανείς για προσωπικά ζητήματα σε έναν άνθρωπο που μόλις γνώρισε. Δεν χρειάζεται να αποκαλυφθούν όλα αμέσως. Η εμπιστοσύνη χτίζεται σταδιακά.
5. Μπορώ να κάνω ψυχοθεραπεία ενώ παίρνω φαρμακευτική αγωγή;
Ναι, όταν αυτό κρίνεται κατάλληλο για τη συγκεκριμένη περίπτωση. Η ψυχοθεραπεία και η φαρμακευτική αγωγή μπορούν να λειτουργούν συμπληρωματικά. Κάθε αλλαγή στη φαρμακευτική αγωγή πρέπει να συζητείται με τον γιατρό που την έχει συνταγογραφήσει.
6. Τι μπορώ να κάνω αν νιώθω ότι η ψυχοθεραπεία δεν με βοηθά;
Μπορείτε να συζητήσετε ανοιχτά με τον θεραπευτή τους στόχους, τις αμφιβολίες και την πορεία της συνεργασίας. Αν δεν διαπιστώνεται πρόοδος ή οι ανησυχίες σας δεν λαμβάνονται σοβαρά υπόψη, μπορεί να χρειαστεί επανεκτίμηση των στόχων, διαφορετική θεραπευτική επιλογή ή δεύτερη γνώμη.
Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
