Η ψυχοθεραπεία είναι μία μορφή θεραπευτικής παρέμβασης που αποτελείται από τακτικές συνεδρίες με έναν εκπαιδευμένο ψυχοθεραπευτή, για ένα μικρότερο ή μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ανάλογα με το αίτημα και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θεραπευομένου. Η ψυχοθεραπεία είναι, στην ουσία, μία συνεργασία ανάμεσα σε δύο μέρη, δηλαδή, τον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο. Και τα δύο μέρη συμμετέχουν ενεργά στην προσπάθεια αυτή αλλά το κύριο πρόσωπο είναι ο θεραπευόμενος καθώς η όλη θεραπευτική προσπάθεια αφορά στη δική του ζωή.
Το πλαίσιο της θεραπείας, δηλαδή ο στόχος, η χρονική διάρκεια και το κόστος της, συμφωνείται συνήθως από την αρχή αλλά, φυσικά, αυτό μπορεί να τροποποιηθεί -και πάλι από κοινού-, αν κριθεί απαραίτητο στην πορεία.
Η ψυχοθεραπεία είναι μία επιστημονική και συνεχώς εξελισσόμενη, τα τελευταία εκατό και πλέον χρόνια, θεραπευτική μέθοδος. Στο διάστημα αυτό, έχουν σταδιακά δημιουργηθεί διάφορες θεραπευτικές κατευθύνσεις, οι κυριότερες από τις οποίες είναι η ψυχαναλυτική/ψυχοδυναμική, η υπαρξιακή/ανθρωπιστική, η συστημική/δομική καθώς και η γνωστική/συμπεριφορική.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ατομική, ομαδική, οικογενειακή ή ζεύγους.
Τι είναι η ψυχοθεραπεία και πώς βοηθά;
Η ψυχοθεραπεία είναι μια θεραπευτική διαδικασία συνεργασίας με έναν εκπαιδευμένο ψυχοθεραπευτή, μέσα από την οποία το άτομο μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις δυσκολίες του. Ανάλογα με την προσέγγιση, μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ψυχολογικών προβλημάτων, στη βελτίωση των σχέσεων και στην ανάπτυξη μεγαλύτερης αυτογνωσίας.
Σε ποιον είναι χρήσιμη η ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να φανεί χρήσιμη σε πολλούς ανθρώπους και για πολλά και διάφορα είδη αιτημάτων και δυσκολιών. Μπορεί να αφορά στην προσωπική αυτογνωσία και εξέλιξη κάποιου ατόμου. Μπορεί να αφορά σε μία κρίση ζωής, για παράδειγμα, ένα χωρισμό ή θάνατο, μία τραυματική εμπειρία κ.τ.λ., για την οποία το άτομο χρειάζεται βοήθεια ώστε να μπορέσει να την ξεπεράσει.
Μπορεί ακόμα να αφορά σε μια αίσθηση αδιέξοδου στη ζωή, πως ο χρόνος περνά και χάνεται χωρίς τίποτα το σημαντικό να συμβαίνει, σε κάποιο έντονο αίσθημα άγχους, θλίψης, μοναξιάς, πανικού, έλλειψης ευχαρίστησης και ανησυχίας, σε διάφορες φοβίες, ψυχοσωματικά προβλήματα, βουλιμία ή/και ανορεξία κ.ά.
Επίσης, μπορεί να αφορά σε προβλήματα στον εργασιακό χώρο, στις διαπροσωπικές σχέσεις, στην οικογένεια ή στην ερωτική ζωή που να λιμνάζουν ή να αναζωπυρώνονται επανειλημμένα.
Βασική προϋπόθεση, για μια επιτυχή θεραπευτική έκβαση, αποτελεί η δημιουργία μιας σχέσης εμπιστοσύνης και ασφάλειας ανάμεσα σε θεραπευτή και θεραπευόμενο.
Ορισμένες χρήσιμες διευκρινήσεις
Επειδή πολλοί άνθρωποι δεν έχουν, όπως είναι φυσικό, τη δυνατότητα να γνωρίζουν ορισμένες έννοιες ή όρους, θα θέλαμε να διευκρινίσουμε τα εξής:
Ο ψυχοθεραπευτής είναι ένας επαγγελματίας του χώρου της ψυχικής υγείας που έχει την απαραίτητη εκείνη εκπαίδευση που του δίνει το δικαίωμα άσκησης αυτού του επαγγέλματος. Ένας ψυχοθεραπευτής που είναι μέλος ενός επίσημα αναγνωρισμένου οργάνου ψυχοθεραπευτών σημαίνει πως έχει την απαραίτητη εκείνη ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση -δηλαδή, προσωπική ψυχοθεραπεία, εποπτεία, πρακτική και θεωρητική κατάρτιση- που εγγυάται την ασφαλή δυνατότητα ανταπόκρισής του στις απαιτήσεις του επαγγέλματος αυτού.
Ο ψυχίατρος είναι ένας ιατρός με ειδίκευση στην ψυχιατρική και έχει το δικαίωμα χορήγησης ψυχοφαρμάκων. Από μόνη της η ειδίκευση στην ψυχιατρική δεν δίνει το δικαίωμα άσκησης ψυχοθεραπείας. Για κάτι τέτοιο, απαιτείται η ανάλογη εκπαίδευση που ένας ψυχίατρος μπορεί να έχει -αν το επιθυμεί- από έναν επίσημα αναγνωρισμένο φορέα παροχής ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης.
Ο ψυχολόγος -που είναι απλά κάτοχος του πτυχίου της βασικής πανεπιστημιακής εκπαίδευσης- δεν έχει, επίσης, το δικαίωμα άσκησης ψυχοθεραπείας. Όπως, όμως, και ένας ψυχίατρος, μπορεί -αν το επιθυμεί- να εκπαιδευθεί στην ψυχοθεραπεία, μετά το πέρας των σπουδών του, σε έναν επίσημα αναγνωρισμένο φορέα παροχής ψυχοθεραπευτικής εκπαίδευσης.
Ο ψυχαναλυτής είναι ένας ψυχοθεραπευτής που έχει εκπαιδευθεί σε μία ειδική μορφή ψυχοθεραπείας, δηλαδή την ψυχανάλυση, η οποία, όπως και η ψυχοθεραπεία, έχει διάφορες θεωρητικές κατευθύνσεις και σχολές.
Ποιος μπορεί να αποκαλείται ψυχοθεραπευτής;
Δυστυχώς, στη χώρα μας, δεν υπάρχει ο έλεγχος και επίσημες προδιαγραφές που να διασφαλίζουν και να καθορίζουν το πλαίσιο άσκησης του επαγγέλματος του ψυχοθεραπευτή. Αυτό σημαίνει πρακτικά πως ο καθένας μπορεί να αυτοαποκαλείται -αν επιθυμεί και το αντέχει η συνείδησή του- ψυχοθεραπευτής και να ασκεί ανεξέλεγκτα το επάγγελμα αυτό.
Ποιον θεραπευτή να επιλέξω;
Η γνώμη αυτών που έχουν ολοκληρώσει ή που εξακολουθούν να κάνουν ψυχοθεραπεία, καθώς και αρμόδιων ατόμων του χώρου της ψυχικής υγείας, είναι πολύτιμη. Σε καμία περίπτωση, όμως, δεν μπορεί η γνώμη αυτή να υποκαταστήσει την προσωπική αίσθηση και διαίσθηση του καθενός, καθώς η επιλογή είναι και θέμα προσωπικής χημείας. Το ότι κάποιος θεραπευτής βοήθησε πολύ έναν φίλο ή συγγενή μας δεν αποτελεί από μόνο του εγγύηση πως θα βοηθήσει απαραίτητα και εμάς, στον ίδιο οπωσδήποτε βαθμό.
Σε γενικές γραμμές, είναι πολύ σημαντικό να νιώσει κάποιος καλά στις πρώτες συναντήσεις με τον θεραπευτή του. Να αισθανθεί πως έχει απέναντί του ένα άτομο που εμπνέει εμπιστοσύνη, ζεστασιά, εμπειρία, χιούμορ, θάρρος και ευθύτητα, πως αντέχει αυτά που εμείς οι ίδιοι δεν αντέχουμε συνήθως στον εαυτό μας, χωρίς να κρίνει, να κατακρίνει ή να υποδεικνύει άμεσα λύσεις και επιλογές, υποκαθιστώντας μας.
Μην επιλέγεις κάποιον που αισθάνεσαι πως μπορείς να παραπλανήσεις, να ελέγξεις, να χειριστείς ή αποπλανήσεις με οποιονδήποτε τρόπο. Διάλεξε κάποιον που να αποτελεί πρόκληση για εσένα. Μην επιλέξεις, επίσης, κάποιον που φαίνεται πως σε λυπάται, που σε καθηλώνει με την προσωπική του γοητεία, που σου υπόσχεται ή σου προτείνει νέα ήθη και επιλογές εντελώς ξένες με εσένα, αλλά κάποιον που σε κάνει να νιώθεις πως εσύ είσαι ο πρωταγωνιστής και που δείχνει διάθεση να συναντήσει τη δική σου αλήθεια.
Το φύλο του θεραπευτή δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, εκτός και αν αυτό είναι, για κάποιους λόγους, πολύ σημαντικό για εσένα.
Συχνές ερωτήσεις
1. Τι είναι η ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία είναι μια θεραπευτική διαδικασία που πραγματοποιείται μέσα σε ένα πλαίσιο συνεργασίας ανάμεσα στον θεραπευόμενο και τον ψυχοθεραπευτή. Μέσα από τη συζήτηση και τη θεραπευτική σχέση, το άτομο μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, τα συναισθήματα και τις δυσκολίες του και να αναπτύξει νέους τρόπους αντιμετώπισης όσων το απασχολούν. Υπάρχουν διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, με διαφορετική θεωρητική βάση και μεθόδους.
2. Πότε μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει όταν ένας άνθρωπος αντιμετωπίζει επίμονη συναισθηματική δυσφορία, δυσκολίες στις σχέσεις, άγχος, κατάθλιψη, προβλήματα αυτοεκτίμησης ή άλλες ψυχολογικές δυσκολίες. Δεν χρειάζεται όμως να υπάρχει μια συγκεκριμένη ψυχική διαταραχή για να αναζητήσει κάποιος θεραπευτική βοήθεια. Μπορεί επίσης να αποτελέσει χώρο αυτογνωσίας και ουσιαστικότερης κατανόησης του τρόπου με τον οποίο ζει και σχετίζεται.
3. Πώς λειτουργεί η ψυχοθεραπεία;
Η ψυχοθεραπεία λειτουργεί μέσα από τη θεραπευτική σχέση και την οργανωμένη επεξεργασία όσων δυσκολεύουν τον άνθρωπο. Ανάλογα με την προσέγγιση, μπορεί να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στις σκέψεις και τις συμπεριφορές, στις συναισθηματικές εμπειρίες, στις σχέσεις, στις πρώιμες εμπειρίες ή σε επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Στόχος είναι να αποκτήσει το άτομο μεγαλύτερη κατανόηση και περισσότερες δυνατότητες να αντιμετωπίζει τη ζωή του.
4. Τι συμβαίνει στην πρώτη συνεδρία ψυχοθεραπείας;
Στην πρώτη συνεδρία συνήθως υπάρχει χώρος ώστε ο θεραπευόμενος να περιγράψει τι τον οδήγησε να ζητήσει βοήθεια και τι θα ήθελε να αλλάξει ή να κατανοήσει. Ο θεραπευτής προσπαθεί παράλληλα να σχηματίσει μια πρώτη εικόνα των δυσκολιών και να εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο εργάζεται. Είναι επίσης μια πρώτη ευκαιρία να διαπιστωθεί αν μπορεί να δημιουργηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης και συνεργασίας.
5. Χρειάζεται να έχει κάποιος σοβαρό ψυχολογικό πρόβλημα για να κάνει ψυχοθεραπεία;
Όχι. Η ψυχοθεραπεία δεν απευθύνεται μόνο σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν σοβαρές ή διαγνωσμένες ψυχικές διαταραχές. Μπορεί να βοηθήσει και ανθρώπους που περνούν μια δύσκολη περίοδο, αντιμετωπίζουν μια σημαντική αλλαγή ή επαναλαμβάνουν σχέσεις και συμπεριφορές που τους δυσκολεύουν. Η επιθυμία για μεγαλύτερη αυτογνωσία και προσωπική ανάπτυξη μπορεί επίσης να αποτελέσει λόγο αναζήτησης ψυχοθεραπείας.
6. Πώς επιλέγουμε τον κατάλληλο ψυχοθεραπευτή;
Η επιλογή μπορεί να βασιστεί στην εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση του θεραπευτή, στην ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που χρησιμοποιεί και στο αν η συγκεκριμένη προσέγγιση ανταποκρίνεται στις ανάγκες του ανθρώπου. Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχει αίσθηση ασφάλειας, σεβασμού και δυνατότητα ειλικρινούς επικοινωνίας. Η θεραπευτική σχέση αποτελεί σημαντικό μέρος της διαδικασίας και χρειάζεται χρόνο για να αναπτυχθεί.
Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
