Ανάγκη για αποδοχή: Γιατί θέλουμε διαρκώς επιβεβαίωση

Αποδοχή και επιβεβαίωση, οξυγόνο της ψυχής. Είναι πάρα πολλοί οι άνθρωποι που το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους διοχετεύεται σε μια συνεχή προσπάθεια είσπραξης του θαυμασμού και της αποδοχής των άλλων. Για τα άτομα αυτά, οι άλλοι λειτουργούν ως ο καθρέφτης της προσωπικής τους αξίας. Αυτός ο καθρέφτης τους λέει αν και κατά πόσο καλοί, αποδεκτοί, άξιοι, αγαπητοί ή ωραίοι είναι Η εικόνα που έχουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους είναι, στην ουσία, μονίμως αρνητική και ενεργοποιείται ακόμα και στην παραμικρότερη ματαίωση. Για το λόγο αυτό, δεν είναι σε θέση να αντισταθμίσουν την οποιαδήποτε αίσθηση προσωπικής ανεπάρκειας που ενεργοποιείται εντός τους.

Όλοι μας αποζητούμε -και χαιρόμαστε όταν τα εισπράττουμε- την εκτίμηση, το θαυμασμό και τη συμπάθεια των άλλων, και αυτό είναι κάτι το απόλυτα φυσιολογικό. Όταν, όμως, αυτή η επιθυμία επιβεβαίωσης μετατρέπεται σε ανάγκη -και μάλιστα συνεχή και με υψηλό «αντίτιμο»- τότε μπορεί να νιώσουμε υπερβολικά ευάλωτοι ή ακόμα και να καταρρεύσουμε, αν δεν την εισπράξουμε. Στην ουσία, χάνουμε ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του εαυτού μας, την αυτοεκτίμησή μας. Το εναποθέτουμε σε έναν άλλον, του οποίου την εκτίμηση πρέπει οπωσδήποτε να εισπράξουμε και, μαζί με αυτά, και το χαμένο κομμάτι του εαυτού μας που αντιπροσωπεύει την αυτοεκτίμησή μας.

Γιατί έχουμε ανάγκη διαρκώς την επιβεβαίωση των άλλων;

Η διαρκής ανάγκη για επιβεβαίωση μπορεί να συνδέεται με ανασφάλεια, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή την πεποίθηση ότι η προσωπική μας αξία εξαρτάται από την αποδοχή των άλλων. Η επιβεβαίωση προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, όμως η ανάγκη μπορεί να επιστρέφει όταν δεν έχουμε αναπτύξει μια πιο σταθερή εσωτερική αίσθηση αξίας.

Η ψυχολογία πίσω από την ανάγκη για επιβεβαίωση

Μία ζωή με τέτοιους όρους είναι ένας Γολγοθάς ανυπέρβλητος, με ελάχιστη πραγματική χαρά και ηρεμία. Στο τέλος, δεν είμαστε σίγουροι ούτε για τα πραγματικά αισθήματα, αλλά ούτε και για τα πραγματικά μας «θέλω». Έχουμε αναπτύξει έναν «ψευδή εαυτό» που αντιπροσωπεύει, σχεδόν αποκλειστικά, όλα όσα πιστεύουμε πως οι άλλοι προσδοκούν από εμάς. Αυτό που, επίσης, συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις είναι πως προσελκύουμε δίπλα μας άτομα που έχουν ανάγκη να ελέγχουν/εξουσιάζουν με κάθε ευκαιρία τη σχέση τους με τους άλλους, και έτσι η ματαίωσή μας να είναι προδιαγεγραμμένη και συνεχώς ανακυκλούμενη…

Αν το καλοσκεφθούμε, όταν λειτουργούμε έτσι, θυμίζουμε τους πολιτικούς που απεχθανόμαστε. Κι εκείνοι λένε σχεδόν πάντα όσα θα τους κάνουν αρεστούς και αποδεκτούς, αντί για την αλήθεια. Λένε διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικές ομάδες ανθρώπων και παίζουν διάφορους ρόλους κατά περίπτωση. Έτσι, δεν είναι σχεδόν ποτέ ο αληθινός τους εαυτός. Την πρακτική αυτή την αναγνωρίζουμε εύκολα στους πολιτικούς, όχι όμως και στον ίδιο μας τον εαυτό…..

Πώς χτίζεται η αυτοεκτίμηση και η επιβεβαίωση στα παιδιά

Κάθε παιδί έχει ανάγκη την αποδοχή και επιβεβαίωση των σημαντικών προσώπων του, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της ζωής του. Συνήθως, αυτή την αποδοχή την εισπράττει. Σε αρκετές περιπτώσεις, όμως, η αποδοχή και η αγάπη αυτή απαιτούν ανταλλάγματα. Προϋποθέτουν τον συντονισμό του παιδιού στα «θέλω» των σημαντικών αυτών προσώπων. Η αυτοεκτίμησή μας αρχίζει να κτίζεται από την πρώτη μέρα της ζωής μας. Παράλληλα, η ανάγκη για αποδοχή και επιβεβαίωση δεν πρέπει να συγχέεται με την αναζήτηση της αγάπης. Η αποτροπή αυτής της συνεχούς ανάγκης σε έναν ενήλικα εξασφαλίζεται από την αρχή της ζωής.Απαιτείται ένα περίσσευμα αποδοχής και επιβεβαίωσης, ΧΩΡΙΣ όρους, ανταλλάγματα και αμφισβητήσεις.

Δυστυχώς, η κουλτούρα μας καλλιεργεί στα παιδιά την ανάγκη να εμπιστεύονται πολύ περισσότερο τους άλλους, παρά τον ίδιο τους τον εαυτό. Οι γονείς αποφασίζουν για το τι θα φάνε, τι θα φορέσουν, με ποια παιδιά θα παίξουν, πώς θα είναι το δωμάτιό τους κ.τ.λ.

– «Τι να φορέσω μαμά;»

– «Ό,τι θέλεις, παιδί μου»

– «Σου αρέσει αυτό, μαμά;»

– «Μα δεν πάει αυτό με το φουστανάκι σου»…

Η υπερπροστασία και η ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση

Όταν το παιδί είναι μικρό, έχει ανάγκη να δοκιμάσει τον εαυτό του και τις δυνατότητές του. Αν υπερπροστατεύεται ή εισπράττει σχόλια του τύπου «Δεν μπορείς, είσαι μικρός» ή «Βιάζομαι, έλα να σου βάλω εγώ τα παπούτσια», η σπίθα της αυτοεκτίμησης μπορεί να σβήσει. Το παιδί παύει σταδιακά να εμπιστεύεται τον εαυτό του. Σταματά να τον εκτιμά για αυτό που πραγματικά είναι και αρχίζει να εμπιστεύεται τις εκάστοτε έξωθεν «αυθεντίες»..

Ως γονείς, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πως η αποδοχή προς το παιδί —και κάθε άνθρωπο— πρέπει να δίνεται απλόχερα και αβίαστα. Δεν πρέπει να λειτουργεί μόνο ως ανταμοιβή μιας συμπεριφοράς που εμείς επιθυμούμε…

Και όπως γράφει ο Kahlil Gibran σε ένα ποίημά του, αναφορικά με τα παιδιά που χρησιμοποιούνται -έστω και μη εσκεμμένα- από τους γονείς τους ως κτήμα τους:

«Τα παιδιά σου δεν είναι παιδιά σου.

Είναι γιοί και θυγατέρες της Ζωής που λαχταρούν να τη συναντήσουν.

Έρχονται μέσα από εσένα, αλλά όχι από εσένα.

Και παρόλο που είναι μαζί σου, δεν σου ανήκουν».

Συχνές ερωτήσεις

1. Γιατί έχουμε ανάγκη την αποδοχή των άλλων;

Η ανάγκη για αποδοχή αποτελεί βασικό μέρος της ανθρώπινης κοινωνικής ζωής. Θέλουμε να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε, ότι μας εκτιμούν και ότι οι άλλοι αναγνωρίζουν την αξία μας. Όταν όμως η αυτοεκτίμησή μας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επιβεβαίωση του περιβάλλοντος, μπορεί να δυσκολευόμαστε να νιώσουμε καλά με τον εαυτό μας χωρίς τη συνεχή αναγνώριση των άλλων.

2. Γιατί αναζητούμε διαρκώς επιβεβαίωση;

Η διαρκής αναζήτηση επιβεβαίωσης μπορεί να συνδέεται με ανασφάλεια, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή με την πεποίθηση ότι η αξία μας χρειάζεται συνεχώς να αποδεικνύεται. Μπορεί επίσης να έχει διαμορφωθεί μέσα από προηγούμενες εμπειρίες, όταν η αποδοχή ή η επιβράβευση των σημαντικών ανθρώπων ήταν ιδιαίτερα σημαντική για να αισθανθούμε ασφαλείς. Έτσι, η επιβεβαίωση προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά η ανάγκη μπορεί σύντομα να επιστρέψει.

3. Πώς επηρεάζει η ανάγκη για επιβεβαίωση τις σχέσεις μας;

Όταν χρειαζόμαστε συνεχώς διαβεβαιώσεις ότι μας αγαπούν, μας εκτιμούν ή δεν πρόκειται να μας εγκαταλείψουν, οι σχέσεις μπορεί να γίνουν πηγή έντονου άγχους. Μπορεί να ερμηνεύουμε μια καθυστερημένη απάντηση ή μια αλλαγή στη συμπεριφορά του άλλου ως απόρριψη και να ζητούμε ακόμη περισσότερη επιβεβαίωση. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο ανασφάλειας και εξάρτησης μέσα στη σχέση.

4. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην ανάγκη για αποδοχή και την εξάρτηση από την επιβεβαίωση;

Το να θέλουμε να μας αποδέχονται οι άλλοι είναι φυσιολογικό και δεν σημαίνει από μόνο του εξάρτηση. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν η αυτοεκτίμησή μας καθορίζεται σχεδόν αποκλειστικά από την αντίδραση του περιβάλλοντος. Τότε μπορεί να δυσκολευόμαστε να διαφωνήσουμε, να θέσουμε όρια ή να πάρουμε αποφάσεις που δεν θα ικανοποιήσουν τους άλλους, ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι ανταποκρίνονται στις δικές μας ανάγκες.

5. Πώς μπορούμε να μειώσουμε την ανάγκη για συνεχή επιβεβαίωση;

Χρειάζεται σταδιακά να μεταφέρουμε ένα μέρος της αίσθησης αξίας από την εξωτερική στην εσωτερική μας αξιολόγηση. Αυτό σημαίνει να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες και τις αξίες μας, να αποδεχόμαστε ότι δεν μπορούμε να είμαστε αρεστοί σε όλους και να μαθαίνουμε να αντέχουμε την πιθανότητα αποδοκιμασίας χωρίς να αισθανόμαστε ότι χάνουμε την αξία μας. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει όταν η ανάγκη για επιβεβαίωση είναι επίμονη και επηρεάζει σημαντικά τη ζωή και τις σχέσεις.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προγραμματίστε τη συνάντησή μας στο γραφείο Ξεκινήστε την Online θεραπεία σας (από όπου κι αν βρίσκεστε)