Εθισμός στον τζόγο: Αίτια, συμπτώματα και αντιμετώπιση

Ποιος δεν έχει ονειρευθεί το ενδεχόμενο να κερδίσει ένα τεράστιο χρηματικό ποσό και να μπορέσει να πραγματοποιήσει όλες τις ανεκπλήρωτές του επιθυμίες; Ωστόσο, για πολλούς ανθρώπους, αυτή η επιθυμία ξεφεύγει από τον έλεγχο και μετατρέπεται σε εθισμό στον τζόγο, μια σοβαρή κατάσταση που απαιτεί προσοχή και κατανόηση.

Τα τυχερά παιχνίδια είναι για τους περισσότερους ανθρώπους ένας ευχάριστος, «πικάντικος» και απόλυτα ελεγχόμενος τρόπος να δώσουν λίγο χρώμα στην καθημερινότητά τους. Για κάποιους άλλους, όμως, αυτό αποτελεί τεράστιο πρόβλημα, ανάλογο της εξάρτησης από το οινόπνευμα και τις διάφορες ουσίες. Εξάλλου, τα συμπτώματα ενός εθισμένου στον τζόγο ατόμου είναι ανάλογα των εξαρτημένων από το οινόπνευμα ή τις ναρκωτικές ουσίες, δηλαδή συνεχής ενασχόληση με οτιδήποτε έχει να κάνει με τον τζόγο, ανάγκη για ολοένα και συχνότερες ευκαιρίες να παίξει και για ολοένα και μεγαλύτερα ποσά που θα του εξασφαλίσουν την επιθυμητή ένταση, συμπτώματα στερητικού συνδρόμου, σε περίπτωση που δεν έχει τη δυνατότητα να παίξει, αδυναμία ελέγχου της ανάγκης του να παίζει, λέει ψέματα κ.ά.

Πότε ο τζόγος γίνεται εθισμός;

Ο τζόγος γίνεται εθισμός όταν το άτομο δυσκολεύεται να ελέγξει την ενασχόλησή του, συνεχίζει να παίζει παρά τις αρνητικές συνέπειες και ο τζόγος αρχίζει να επηρεάζει σημαντικά την οικονομική, επαγγελματική, οικογενειακή ή κοινωνική του ζωή. Δεν έχει σημασία μόνο η συχνότητα ή το ποσό του παιχνιδιού, αλλά κυρίως η απώλεια ελέγχου και οι συνέπειες.

Η κοινωνική προβολή και η εύκολη πρόσβαση στον τζόγο

Το «παράδοξο» είναι πως οι θετικές πλευρές του τζόγου -με τη μορφή των υπέρογκων υποσχόμενων πιθανών κερδών- υπερτονίζονται, μέσα από ένα συνεχή βομβαρδισμό διαφημίσεων και ανάλογων τηλεοπτικών παιχνιδιών, την ίδια στιγμή που οι αρνητικές πλευρές του τζόγου -με τη μορφή προσωπικών και οικογενειακών τραγωδιών-  παραβλέπονται ή δεν τυγχάνουν στο ελάχιστο της ίδιας δημοσιότητας και προβολής.

Ο ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός τυχερών παιχνιδιών, η αυξανόμενη προβολή τους, η συντόμευση του χρόνου ανάμεσα σε ποντάρισμα και ανακοίνωση αποτελεσμάτων, που δημιουργεί μια αίσθηση πως βρισκόμαστε κοντά στην επιτυχία, και η εύκολη πρόσβαση σε αυτά -ακόμα και από το σπίτι- όχι μόνο διευκολύνει την εξάρτηση αλλά έχει επηρεάσει και τη στάση της κοινωνίας απέναντι στον τζόγο. Αυτός που ασχολείται συστηματικά με τον τζόγο, και που παλαιότερα θα θεωρούνταν ως κάποιος που έχει ένα σοβαρό κουσούρι, τώρα πλέον θεωρείται ως απλός «καταναλωτής μιας επιτρεπτής κοινωνικά διασκέδασης».

Τι είναι ο εθισμός στον τζόγο και ποια η συχνότητά του;

Ο εθισμός στον τζόγο (Ε.Τ.) σημαίνει, με απλά λόγια, την εξάρτηση κάποιου στα τυχερά παιχνίδια, σε σημείο που να δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα που αφορούν στις κοινωνικές σχέσεις, στην οικονομική κατάσταση, στην προσωπική ζωή και στη φυσική ή/και ψυχική του υγεία.

Από ψυχιατρική άποψη, ο Ε.Τ. εντάσσεται στην κατηγορία των διαταραχών ελέγχου των παρορμήσεων.

Συχνότητα εμφάνισης

Οι περισσότερες έρευνες δίνουν ποσοστά που κυμαίνονται από 1-3% του γενικού πληθυσμού.

Κάποια ακόμα ενδιαφέροντα ευρήματα είναι πως οι άνδρες παίζουν συχνότερα και μεγαλύτερα ποσά απ΄ό,τι οι γυναίκες. Επίσης, τα χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου και εισοδήματος άτομα παίζουν περισσότερο απ΄ότι άτομα υψηλότερου μορφωτικού και εισοδηματικού επιπέδου.

Αιτιολογικοί παράγοντες

Υπάρχουν πολλές και διαφορετικές απόψεις για τις αιτίες που μπορεί να οδηγήσουν κάποιον σε εθισμό στον τζόγο. Οι έρευνες δείχνουν πως κάθε τύπος ανθρώπου και προσωπικότητας θα μπορούσε δυνητικά να εμπλακεί σε έναν τέτοιον φαύλο κύκλο. Για πολλούς, η ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια αρχίζει σαν ένας ευχάριστος τρόπος διασκέδασης που μπορεί να γίνει ολοένα και πιο έντονος, σε περίπτωση που αρχίσει να χρησιμοποιείται ως τρόπος διαφυγής από προσωπικά προβλήματα.

Οι συνηθέστερες αιτίες εμφάνισης του εθισμού στο τζόγο είναι:

• Ανάγκη φυγής από μια οδυνηρή πραγματικότητα (π.χ. άγχος, προσωπικά προβλήματα).
• Μια έντονη επιθυμία για πολλά χρήματα και για άλλου είδους ζωή.
• Αναζήτηση έντασης.
• Κληρονομικοί παράγοντες: η ύπαρξη στενού συγγενικού προσώπου με εθισμό στο τζόγο αυξάνει την ευαλωτότητα του ατόμου.
• Παιδικά βιώματα: γονείς εθισμένοι στον τζόγο και ύπαρξη ανάλογης ατμόσφαιρας στην οικογένεια ή επώδυνα παιδικά βιώματα που δημιουργούν μια αυξημένη ανάγκη φυγής από τα δύσκολα συναισθήματα που πυροδοτούν.
• Μια θετική στάση της κοινωνίας απέναντι στα τυχερά παιχνίδια.
• Παρέχεται εύκολη πρόσβαση και προσφορά τυχερών παιχνιδιών παντού.
• Η διαφήμιση και η συνεχής προβολή τους επηρεάζουν σημαντικά τον παίκτη.
• Διαμορφώνονται έτσι τα παιχνίδια (π.χ. μικρά κέρδη) ώστε να συντηρούν το ενδιαφέρον και την εξάρτηση.
• Τα εθισμένα στον τζόγο άτομα επιδεικνύουν συχνά κάποιες γνωστικές αποκλίσεις. Κατά τη διάρκεια που τζογάρουν, μπορεί να νιώσουν μια υπερβολική αυτοπεποίθηση που αποδυναμώνει, όπως είναι φυσικό, την ικανότητά τους να εκτιμήσουν την πιθανότητα να χάσουν.

Επίσης, και η χαμηλή αυτοεκτίμηση φαίνεται πως μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στη συμπεριφορά του εθισμένου στον τζόγο. Ο τζόγος δίνει στα άτομα αυτά μια αίσθηση υπεροχής και επάρκειας. Ακόμα και αν χάσουν, αισθάνονται πως είχαν το θάρρος να τολμήσουν και να ρισκάρουν, κάτι που οι περισσότεροι δεν μπορούν να κάνουν. Εάν τύχει και κερδίσουν κάποιο σεβαστό ποσό, υπερηφανεύονται και κάνουν  δώρα σε άλλους, κάτι που τους δίνει μια αίσθηση υπεροχής, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και τον κίνδυνο να ρισκάρουν ακόμα περισσότερο στη συνέχεια.

Συννοσηρότητα

Άτομα με εθισμό στον τζόγο έχουν συχνά και άλλα ψυχικά και κοινωνικά προβλήματα. Συχνά, καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες οινοπνεύματος, βιώνουν καταθλιπτικά αισθήματα, έχουν αυξημένο άγχος για διάφορα πράγματα, είναι άνεργοι, έχουν προβλήματα στις διαπροσωπικές τους σχέσεις κ.ά.

Όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορεί να επιδεινώσουν τα προβλήματα με τον τζόγο ή να δυσχεράνουν το ενδεχόμενο απεξάρτησης από αυτόν.

Αντιμετώπιση

Στη χώρα μας, υπάρχουν μονάδες απεξάρτησης από τον τζόγο στις οποίες κάποιος που αντιμετωπίζει πρόβλημα μπορεί να απευθυνθεί.

Αν κάποιος το προτιμά, μπορεί να απευθυνθεί και σε ιδιώτη ειδικό για αντιμετώπιση των προβλημάτων του.

Η απεξάρτηση από τον εθισμό στον τζόγο είναι μια δύσκολη αλλά απόλυτα εφικτή διαδικασία. Για εξειδικευμένη βοήθεια, μπορείτε να απευθυνθείτε σε επίσημους φορείς όπως το ΚΕΘΕΑ ΑΛΦΑ. Εκεί προσφέρονται οργανωμένα προγράμματα υποστήριξης για τους παίκτες και τις οικογένειές τους. Παράλληλα, η συνεργασία με έναν έμπειρο ιδιώτη ψυχοθεραπευτή μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την προσπάθειά σας. Το σημαντικότερο βήμα είναι η έγκαιρη αναγνώριση του προβλήματος. Μην διστάσετε να ζητήσετε την καθοδήγηση που χρειάζεστε για να πάρετε τη ζωή σας πίσω.

Οδηγίες προς τα συγγενικά πρόσωπα

Δεν είναι δικό σου λάθος. Δεν ευθύνεσαι για τις επιλογές του εθισμένου. Η ευθύνη σου αφορά μόνο την προστασία της υπόλοιπης οικογένειας. Αυτό συμπεριλαμβάνει και τον εαυτό σου.
Χρειάζεται να μιλήσεις ήρεμα και αντικειμενικά με τον εθισμένο. Εξήγησε πώς αισθάνεσαι εσύ και η υπόλοιπη οικογένεια. Ανέφερε επίσης τι προτίθεσαι να κάνεις, αν η κατάσταση δεν αλλάξει.
Μη διευκολύνεις με κανέναν τρόπο την πρόσβαση σε χρήματα που δεν του ανήκουν. Μην υποχωρείς σε ό,τι και αν σου πει ή υποσχεθεί.
Συμπαραστάσου ουσιαστικά. Ταυτόχρονα όμως θέσε και σαφή όρια. Ο εθισμένος πρέπει να γνωρίζει μέχρι ποιου σημείου μπορεί να υπολογίζει στη βοήθειά σου.

Συχνές ερωτήσεις

1. Πότε ο τζόγος γίνεται εθισμός;

Ο τζόγος γίνεται προβληματικός όταν το άτομο δυσκολεύεται να ελέγξει την ενασχόλησή του, συνεχίζει παρά τις αρνητικές συνέπειες και σταδιακά δίνει σε αυτόν μεγαλύτερη θέση στη ζωή του. Δεν καθορίζεται μόνο από το πόσο συχνά ή πόσα χρήματα παίζει κάποιος, αλλά κυρίως από την απώλεια ελέγχου και τις επιπτώσεις στη ζωή του.

2. Ποια είναι τα συμπτώματα του εθισμού στον τζόγο;

Ενδείξεις μπορεί να είναι η διαρκής ενασχόληση με τον τζόγο, η ανάγκη για ολοένα μεγαλύτερα ποσά, οι επανειλημμένες ανεπιτυχείς προσπάθειες περιορισμού, η προσπάθεια να καλυφθούν προηγούμενες απώλειες με νέο παιχνίδι και η απόκρυψη της έκτασης του προβλήματος. Συχνά επηρεάζονται επίσης τα οικονομικά, η εργασία και οι σχέσεις.

3. Γιατί κάποιος εθίζεται στον τζόγο;

Ο εθισμός στον τζόγο δεν έχει μία μοναδική αιτία. Μπορεί να συνδέεται με τον τρόπο λειτουργίας της ανταμοιβής, την ανάγκη για ένταση ή διέγερση, την προσπάθεια διαχείρισης δυσάρεστων συναισθημάτων, αλλά και με προσωπικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να συνυπάρχουν άγχος, κατάθλιψη ή άλλες ψυχικές δυσκολίες.

4. Γιατί είναι τόσο δύσκολο να σταματήσει κάποιος τον τζόγο;

Η επαναλαμβανόμενη προσδοκία της νίκης, η ένταση που προκαλεί το παιχνίδι και η προσπάθεια να ανακτηθούν τα χρήματα που έχουν χαθεί μπορούν να διατηρούν τον κύκλο του τζόγου. Η σκέψη «αν συνεχίσω, θα κερδίσω πίσω όσα έχασα» μπορεί να οδηγεί σε ακόμη μεγαλύτερες απώλειες, ενώ η ντροπή και η απόκρυψη του προβλήματος δυσκολεύουν την αναζήτηση βοήθειας.

5. Πώς αντιμετωπίζεται ο εθισμός στον τζόγο;

Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, με στόχο την κατανόηση και αλλαγή των σκέψεων και συμπεριφορών που συντηρούν τον τζόγο, καθώς και την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων τρόπων διαχείρισης των συναισθημάτων και των παρορμήσεων. Αν συνυπάρχουν άλλες ψυχικές δυσκολίες, χρειάζεται να αντιμετωπιστούν και αυτές. Η υποστήριξη από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον μπορεί επίσης να είναι σημαντική.

6. Πότε χρειάζεται βοήθεια ειδικού για τον εθισμό στον τζόγο;

Χρειάζεται να αναζητηθεί βοήθεια όταν ο τζόγος είναι δύσκολο να ελεγχθεί, προκαλεί οικονομικά προβλήματα, επηρεάζει τις σχέσεις ή την εργασία ή συνεχίζεται παρά τις αρνητικές συνέπειες. Όσο νωρίτερα αναγνωριστεί το πρόβλημα, τόσο πιο εύκολο μπορεί να είναι να διακοπεί ο κύκλος και να αναζητηθούν τρόποι ουσιαστικής αντιμετώπισης.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προγραμματίστε τη συνάντησή μας στο γραφείο Ξεκινήστε την Online θεραπεία σας (από όπου κι αν βρίσκεστε)