Γραφείο

Γραφείο: Πατριάρχου Ιωακείμ 10, Θεσσαλονίκη (Αγία Σοφία,κέντρο)

Τελευταία ενημέρωση: 14 Νοεμβρίου 2026

«Κάθε βράδυ, στο σκοτάδι, σκέφτομαι το τέλος και με πιάνει τρόμος.» Φράσεις σαν αυτή ακούγονται στο γραφείο, και σχεδόν ποτέ δεν φέρνουν μαζί τους το όνομά τους. Κανείς δεν μπαίνει λέγοντας «έχω άγχος θανάτου». Είναι ένας φόβος που σπάνια ομολογείται ανοιχτά. Κρύβεται πίσω από ανησυχίες πιο «αποδεκτές»: την υγεία, την απώλεια, τη μοναξιά, την αποτυχία, τα οικονομικά. Και κάτω από όλες αυτές βρίσκεται συχνά κάτι βαθύτερο, η υπαρξιακή αγωνία.

Το άγχος θανάτου δεν είναι ξεχωριστή ψυχιατρική διάγνωση. Μπορεί να εμφανιστεί μόνο του ή μέσα σε άλλες δυσκολίες, όπως οι κρίσεις πανικού, η νοσοφοβία και η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή. Στόχος του κειμένου δεν είναι να το καθησυχάσει ούτε να το διώξει, αλλά να το καταλάβουμε: πού κρύβεται, πότε ξυπνά και τι βοηθά πραγματικά.

Το άγχος θανάτου είναι ένας έντονος και επίμονος φόβος για τον θάνατο, τον δικό μας ή των αγαπημένων μας, που διαταράσσει τον ύπνο και την καθημερινότητα. Δεν είναι ξεχωριστή διάγνωση. Βοηθά η ψυχοθεραπεία, όταν ο άνθρωπος σταματά να αποφεύγει αυτές τις σκέψεις και μαθαίνει σιγά σιγά να τις αντέχει.

Τι είναι και τι δεν είναι το άγχος θανάτου

Ότι θα πεθάνουμε το ξέρουμε όλοι. Αυτό είναι γνώση. Το άγχος θανάτου αρχίζει όταν η γνώση παύει να είναι αφηρημένη και γίνεται βίωμα, όταν το σώμα και το μυαλό την αισθάνονται. Κάποιοι μιλούν για τον θάνατο ήρεμα, σαν να μην τους αφορά. Άλλοι κλονίζονται χωρίς να τον αναφέρουν ποτέ.

Συχνά δεν είναι καν φόβος ότι θα πεθάνουμε. Είναι φόβος ότι ζήσαμε χωρίς νόημα, ότι δεν τολμήσαμε να ζήσουμε όπως θέλαμε. Ο θάνατος γίνεται τότε σύμβολο όλων όσων δεν προλάβαμε να κάνουμε ή να γίνουμε. Η έρευνα, εξάλλου, δεν τον βλέπει ως ξεχωριστή διάγνωση αλλά ως φόβο που διατρέχει πολλές διαφορετικές διαταραχές (Iverach, Menzies & Menzies, 2014).

Δεν είναι, επίσης, το ίδιο με την επιθυμία να πεθάνει κανείς. Ο άνθρωπος με άγχος θανάτου συνήθως θέλει πολύ να ζήσει, και γι’ αυτό τρομάζει. Αν όμως υπάρχουν σκέψεις ότι δεν αξίζει να ζει ή ότι θα ήταν καλύτερα να μην υπήρχε, πρόκειται για κάτι άλλο, που χρειάζεται άμεση συζήτηση. Οι γραμμές βοήθειας αναφέρονται στην τελευταία ενότητα.

Ένας φόβος που δεν έχει πάντα λόγια

Το άγχος θανάτου συχνά δεν έχει εικόνες ούτε λέξεις. Εμφανίζεται ως βιασύνη χωρίς λόγο, ως μόνιμη ανησυχία, ως ανάγκη για έλεγχο ή ως αδυναμία να χαλαρώσει κανείς. Ακούγεται πιο συχνά ως «φοβάμαι ότι θα χαθώ» ή «φοβάμαι ότι δεν θα προλάβω» παρά ως «φοβάμαι ότι θα πεθάνω».

Ένας συγγενής μου, σε ένα νοσοκομειακό κρεβάτι, μου είπε κλαίγοντας: «Φοβάμαι μη ξεχασθώ από όλους, αν πεθάνω.» Δεν μιλούσε για τον πόνο ούτε για την αρρώστια. Μιλούσε για το να μη μείνει τίποτα από εκείνον μέσα στους άλλους, αν πεθάνει. Η φράση αυτή μού έμεινε, γιατί δείχνει ξεκάθαρα ότι ο φόβος του θανάτου είναι συχνά φόβος μη μας ξεχάσουν.

Οι μεταμφιέσεις του φόβου

Δεν εξαφανίζεται, απλώς μεταμφιέζεται. Κανείς δεν ξυπνά σκεπτόμενος ότι θα πεθάνει. Ξυπνά με σφίξιμο στο στήθος ή με την αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά. Ο φόβος υπάρχει, αλλά έχει ήδη αλλάξει προσωπείο.

Χέρι ψηλαφά τον σφυγμό στον καρπό του άλλου χεριού, πάνω σε ξύλινο τραπέζι, δίπλα σε κλειστό φορητό υπολογιστή και αναμμένη λάμπα τη νύχτα
Το βράδυ, ο έλεγχος του σφυγμού μπορεί να γίνει συνήθεια.

Στο σώμα. Πολύ συχνά γίνεται άγχος για την υγεία: το σώμα παρακολουθείται στενά και κάθε σύμπτωμα αποκτά υπερβολική βαρύτητα. Αυτό που τρομάζει δεν είναι τόσο η αρρώστια όσο η απώλεια ελέγχου και η ευθραυστότητα του σώματος. Η κρίση πανικού δεν είναι πρόβα θανάτου. Θα την έλεγα μάλλον πρόβα απώλειας ελέγχου. Νέα ή επίμονα σωματικά συμπτώματα χρειάζονται πρώτα ιατρική εκτίμηση.

Τις τρεις με τέσσερις το πρωί. Είναι η ώρα του. Το σπίτι σωπαίνει, το μυαλό δεν έχει πια τίποτα να κάνει και οι άμυνες που κρατούσαν όλη μέρα πέφτουν. Η σκέψη του τέλους βρίσκει τότε το τραπέζι άδειο και κάθεται. Κάποιοι ξυπνούν με ταχυπαλμία, με αίσθηση πνιγμού ή με νυχτερινή κρίση πανικού.

Στην αποφυγή. Αλλάζει το κανάλι όταν οι ειδήσεις μιλούν για θανάτους ή ασθένειες. Δεν πηγαίνει στο νοσοκομείο, δεν πηγαίνει σε κηδεία, αλλάζει κουβέντα όταν η συζήτηση φτάνει στα γηρατειά ή στις αρρώστιες. Στην αρχή αυτό ανακουφίζει. Μετά ο φόβος μεγαλώνει, γιατί ο άνθρωπος δεν βρίσκει ποτέ την ευκαιρία να δει ότι αντέχει να τον κοιτάξει κατάματα.

Στον έλεγχο. Μετρά τον σφυγμό του. Ψάχνει συνεχώς συμπτώματα στο διαδίκτυο. Επαναλαμβάνει εξετάσεις, ακόμη κι όταν ο γιατρός του έχει πει ότι όλα είναι καλά. Άλλες φορές ο έλεγχος παίρνει τη μορφή του προγραμματισμού: όλα οργανωμένα, τίποτα αφημένο στην τύχη, σαν να μπορούσε να περιοριστεί έτσι κάτι που δεν περιορίζεται.

Στην πολλή δραστηριότητα. Το πρόγραμμα γεμίζει για να μη μείνει χώρος για σιωπή, γιατί μέσα στην ησυχία ξεπροβάλλει η σκέψη του χρόνου που περνά. Υπάρχει και η αντίθετη κίνηση: η ζωή και οι δεσμεύσεις αναβάλλονται, σαν η αναμονή να προστατεύει. Είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, δηλαδή της αποφυγής.

Στους αγαπημένους. Ο φόβος για τους δικούς μας είναι συχνά και φόβος για τη μοναξιά που θα ακολουθούσε. Το παιδί αργεί να γυρίσει, ένα τηλέφωνο μένει αναπάντητο, και μέσα σε δευτερόλεπτα το μυαλό έχει γράψει ολόκληρο σενάριο απώλειας.

Στον χρόνο. «Νιώθω ότι ο χρόνος κυλάει πολύ γρήγορα και ότι δεν προλαβαίνω.» Δεν ακούγεται πάντα σαν φόβος θανάτου. Ακούγεται σαν βιασύνη, σαν ανησυχία ότι η ζωή περνά και δεν την ζούμε.

Εδώ βρίσκεται το παράδοξο: όσο περισσότερο αποφεύγεται η σκέψη του θανάτου, τόσο περισσότερο εισβάλλει στη ζωή, με τη μορφή του άγχους.

Πότε ξυπνά

Μια απώλεια, ο θάνατος ενός γονιού ή ενός φίλου, λειτουργεί σαν καθρέφτης: αν μπορεί να πεθάνει εκείνος, μπορώ κι εγώ. Το ίδιο κάνει και μια σοβαρή αρρώστια, δική μας ή κάποιου κοντινού. Ο θάνατος, που ως χθες ήταν μια αφηρημένη έννοια, γίνεται χειροπιαστός. Το πένθος και ο υπαρξιακός τρόμος μπλέκονται, και δεν είναι πάντα εύκολο να ξεχωρίσει κανείς ποιο από τα δύο νιώθει.

Ηλικιωμένος άντρας με τραγιάσκα, φωτογραφημένος από πίσω, ποτίζει με ποτιστήρι γλάστρες με γεράνια και δενδρολίβανο δίπλα σε πέτρινο τοίχο
Με τη συνταξιοδότηση, το μέλλον στενεύει και το παρελθόν μεγαλώνει.

Αλλάζει τότε και η μορφή του φόβου. Πριν από την απώλεια είναι υπαρξιακός και αόριστος, σαν σκιά χωρίς περίγραμμα. Μετά αποκτά περίγραμμα: «θα πάθω κι εγώ το ίδιο», «θα αφήσω τα παιδιά μου μόνα».

Στο γραφείο τον βλέπω να εμφανίζεται συχνά σε δύο ορόσημα. Το πρώτο είναι γύρω στα 30 με 40, όταν η νιότη έχει πια γίνει παρελθόν, και τα παιδιά και οι ευθύνες κάνουν τη ζωή ξαφνικά πολύ πραγματική. Το δεύτερο είναι η συνταξιοδότηση, όταν το μέλλον στενεύει και το παρελθόν γίνεται όλο και μεγαλύτερο. Στη μέση ηλικία το σώμα στέλνει σήματα, η ψευδαίσθηση ότι είμαστε άτρωτοι υποχωρεί, και το «Έζησα όπως ήθελα;» φέρνει μαζί του το «Πόσος χρόνος μένει;». Ο Elliott Jaques (1965) είχε δει στην κρίση της μέσης ηλικίας τη στιγμή που ο άνθρωπος καταλαβαίνει ότι είναι θνητός. Ακόμη και μια χαρούμενη στιγμή, όπως η γέννηση ενός παιδιού, μπορεί να ξυπνήσει τον φόβο, γιατί ξαφνικά υπάρχει κάποιος που εξαρτάται από εμάς.

Δεν είναι αδυναμία. Ο φόβος φαίνεται συνήθως όταν η άρνηση, που μας κρατούσε ήσυχους, χαλαρώνει. Κάτι αλλάζει, κάτι τελειώνει ή κάτι δεν αγνοείται πια: ο έλεγχος που νομίζαμε ότι έχουμε, η συνέχεια της ταυτότητάς μας, η πεποίθηση ότι έχουμε ακόμη καιρό. Τότε το μυαλό αρχίζει να ρωτά τι νόημα έχει η ζωή, τι αφήνουμε πίσω μας και πώς θέλουμε να υπάρχουμε όσο υπάρχουμε.

Ο θάνατος σε μια εποχή που δεν αντέχει τη σιωπή

Ο θάνατος παραμένει το μεγάλο ανείπωτο. Ζούμε σε μια εποχή που μιλά για τα πάντα εκτός από αυτόν και που, την ίδια ώρα, τον βλέπει συνεχώς: στις ειδήσεις, στους αριθμούς, στις καταστροφές. Είναι παρών, αλλά χωρίς νόημα. Δεν τον πενθούμε, τον καταναλώνουμε.

Σε πολλές παραδοσιακές κοινωνίες τα τελετουργικά, το κοινό πένθος και ο χρόνος έδιναν στον θάνατο μια θέση. Σήμερα το πένθος γίνεται ιδιωτική υπόθεση και από όποιον πενθεί, οι άλλοι περιμένουν να το ξεπεράσει γρήγορα. Η γλώσσα μας τα προδίδει: λέμε «έφυγε», «δεν είναι πια κοντά μας», και αποφεύγουμε το «πέθανε», σαν να μας προστατεύει το ότι δεν το λέμε.

Η τεχνολογία υπόσχεται έλεγχο, με συσκευές που μετρούν τον σφυγμό και τον ύπνο, και υπόσχεται μακροζωία. Την ίδια ώρα μάς δείχνει εικόνες θανάτου χωρίς πλαίσιο και χωρίς χρόνο να τις επεξεργαστούμε. Δεν εξοικειωνόμαστε. Αποσυνδεόμαστε: ο θάνατος μοιάζει ταυτόχρονα πολύ κοντινός και παράξενα ξένος.

Ο Ernest Becker (1973) υποστήριξε ότι ένα μεγάλο μέρος της ανθρώπινης δραστηριότητας, από τα έργα μας μέχρι τις πεποιθήσεις μας, χτίζεται για να μη βλέπουμε κατάματα ότι θα πεθάνουμε. Όταν μια κοινωνία δεν μπορεί να σταθεί απέναντι στο τέλος, το μεταφέρει στα μέλη της ως άγχος. Γι’ αυτό και συχνά το βλέπουμε μεταμφιεσμένο σε υπερδραστηριότητα, σε κατανάλωση, σε ανάγκη για διαρκή επιβεβαίωση.

Τι δεν βοηθά και τι βοηθά

Τι δεν βοηθά. Ο αυτόματος καθησυχασμός: «μην ανησυχείς, μια χαρά υγεία έχεις», «όλοι θα πεθάνουμε κάποτε». Όποιος τα λέει το κάνει από καλοσύνη, αλλά ο άλλος ακούει ότι δεν τον κατάλαβαν και κλείνεται περισσότερο. Ούτε οι εξετάσεις που επαναλαμβάνονται ή το ψάξιμο συμπτωμάτων φέρνουν ηρεμία που να διαρκεί: η ανακούφιση λήγει και ζητά το επόμενο τσεκάρισμα.

Στοίβα από ιατρικές εξετάσεις και φακέλους, δεμένη με λαστιχάκι, πάνω σε ξύλινο γραφείο, με ένα στυλό δίπλα
Η ανακούφιση από μια εξέταση κρατά λίγο. Μετά ζητείται η επόμενη.

Τι βοηθά. Το άγχος θανάτου δεν εξαφανίζεται. Μετασχηματίζεται. Όταν καταπιέζεται, επιστρέφει με άλλες μορφές: σωματικά συμπτώματα, πανικό, έγνοια για την υγεία, κενό, αίσθηση ματαιότητας. Όταν του δοθεί χώρος, αλλάζει χαρακτήρα. Στο γραφείο βοηθούν συνήθως τρία πράγματα:

  • Η νομιμοποίηση του φόβου. Να ειπωθεί φωναχτά, σε ένα πλαίσιο όπου δεν είναι ταμπού και δεν χρειάζεται να καθησυχάσει κανέναν.
  • Το πέρασμα από την αποφυγή στη σταδιακή επαφή με τις σκέψεις του θανάτου. Η σταδιακή έκθεση είναι από τις πιο μελετημένες μεθόδους, αλλά για το άγχος θανάτου ειδικά οι μελέτες είναι ακόμη λίγες. Μια πρώτη μελέτη των Menzies και συνεργατών (2023), με διαδικτυακό πρόγραμμα, έδειξε ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε μικρό αριθμό ανθρώπων.
  • Η στροφή στο παρόν και σε ό,τι έχει αξία: «Τι έχει σημασία να κάνω σήμερα, εφόσον ο χρόνος είναι πεπερασμένος;»

Η «έκθεση» δεν σημαίνει να βυθιστεί κανείς σε τρομακτικές εικόνες. Σημαίνει να αντέξει σιγά σιγά τη σκέψη, με συνοδεία και με δικό του ρυθμό, χωρίς να ξεφύγει και χωρίς να ελέγξει. Να τη γράψει, να την πει φωναχτά στη συνεδρία, να την αφήσει να έρθει και να περάσει.

Πολλές φορές ο φόβος του θανάτου δείχνει ότι κάτι στη ζωή δεν έχει βιωθεί ολοκληρωμένα: επιλογές που αναβλήθηκαν, σχέσεις μισές, επιθυμίες που πνίξαμε. Τότε δεν φοβόμαστε μόνο ότι θα πεθάνουμε. Φοβόμαστε ότι δεν θα έχουμε ζήσει. Αλλάζει και η ερώτηση: από «πώς θα αποφύγω τον θάνατο;» σε «πώς θέλω να ζω όσο είμαι εδώ;». Ο φόβος δεν διαλύεται, αποκτά νόημα, και το όριο του θανάτου δίνει βάθος στη ζωή.

Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία δεν στοχεύει να εξαλείψει τον φόβο, αλλά να διευρύνει την ικανότητα του ανθρώπου να τον αντέχει χωρίς να καταρρέει. Ο φόβος παίρνει τη θέση του μέσα στην προσωπική ιστορία και παύει να τη γράφει μόνος του. Τότε ελευθερώνεται ενέργεια για σχέσεις, για δημιουργία, για αλήθεια. Όχι επειδή νικήθηκε ο φόβος, αλλά επειδή ο άνθρωπος σταμάτησε να ζει σε μόνιμη άρνηση.

Ένας άντρας γύρω στα 45

Ένας άντρας γύρω στα 45 περνούσε τα βράδια του μετρώντας τους σφυγμούς του και ψάχνοντας συμπτώματα στο διαδίκτυο. Η ζωή του είχε στενέψει στους χτύπους της καρδιάς. Στη θεραπεία δεν προσπάθησε να διώξει τη σκέψη του θανάτου. Έμαθε να την παρατηρεί σαν κάτι που περνά από μπροστά του: «να η σκέψη πάλι». Και άρχισε να δίνει τον χρόνο του σε στιγμές που είχαν πραγματικά σημασία, με το παιδί του, αντί να τον χάνει μπροστά σε μια οθόνη ψάχνοντας διαγνώσεις.

Ο φόβος δεν εξαφανίστηκε εντελώς. Έχασε όμως την εξουσία που είχε πάνω στην καθημερινότητά του. (Έχω αλλάξει στοιχεία της ιστορίας του, ώστε το πρόσωπο να μην αναγνωρίζεται.)

Χέρια ενήλικα και παιδιού που ξεφλουδίζουν μαζί ένα πορτοκάλι πάνω σε παλιό ξύλινο τραπέζι, με ένα παράθυρο στο βάθος
Μια συνηθισμένη στιγμή, που ο φόβος του τέλους κάνει πολύτιμη.

Όταν το ακούτε από κάποιον δικό σας

Όποιος ακούσει από έναν φίλο ή συγγενή «φοβάμαι τον θάνατο» θέλει συνήθως να τον καθησυχάσει αμέσως, με την πρώτη φράση που θα βρει. Συχνά βοηθά περισσότερο να σωπάσει λίγο και να ρωτήσει τι ακριβώς τον φοβίζει: ο πόνος, το άγνωστο ή το ότι θα αφήσει πίσω τους δικούς του; Δεν χρειάζεται απάντηση. Αρκεί να καταλάβει ο άλλος ότι το θέμα μπορεί να συζητηθεί. Όταν ο φόβος κόβει τον ύπνο ή οδηγεί σε αποφυγές και ατελείωτους ελέγχους, αξίζει να προταθεί συζήτηση με ειδικό, χωρίς το «υπερβάλλεις».

Να ζεις με τη γνώση του τέλους, όχι με τον τρόμο του

Το άγχος θανάτου δεν είναι παθολογικό λάθος ούτε ελάττωμα χαρακτήρα. Είναι η σκιά που ρίχνει η συνείδηση πάνω στη ζωή: επειδή καταλαβαίνουμε ότι υπάρχουμε μέσα στον χρόνο, ο θάνατος γίνεται μέρος της ψυχικής μας εμπειρίας. Ο στόχος δεν είναι να απαλλαγούμε από το άγχος, αλλά να μάθουμε να το κρατάμε χωρίς να παραλύουμε.

Ωριμότητα δεν είναι να πάψουμε να φοβόμαστε. Είναι να συνυπάρχουμε με τον φόβο χωρίς να τον αφήνουμε να αποφασίζει για κάθε επιλογή μας. Το βαθύτερο αντίδοτο ίσως είναι η παρουσία: να είμαστε πραγματικά εδώ, για τη ζωή μας, για τους ανθρώπους μας, για τον εαυτό μας, σαν να αξίζει κάθε μέρα να είναι αληθινή. Τότε ο φόβος μαλακώνει χωρίς να χάνεται. Γίνεται ένας συνοδοιπόρος σιωπηλός, απαιτητικός, αλλά ανθρώπινος.

Πότε χρειάζεται βοήθεια

Αξίζει να ζητηθεί βοήθεια όταν ο φόβος διαρκεί εβδομάδες, χαλά τον ύπνο, οδηγεί σε αποφυγές ή σε ατελείωτους ελέγχους, ή όταν εμφανίζονται κρίσεις πανικού. Αν υπάρχουν σωματικά συμπτώματα, πρώτα τα εξετάζει ο γιατρός. Αυτό δεν εμποδίζει να ξεκινήσει παράλληλα ψυχοθεραπεία. Για τη βοήθεια που μπορεί να προσφέρει η ατομική ψυχοθεραπεία υπάρχει ξεχωριστή σελίδα, και οι συνεδρίες γίνονται και online.

Αν μαζί με τον φόβο υπάρχουν σκέψεις ότι δεν αξίζει να ζει κανείς ή ότι θα ήταν καλύτερα να μην υπήρχε, μίλησε άμεσα με κάποιον. Η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 της Κλίμακας απαντά όλο το εικοσιτετράωρο και είναι ανώνυμη. Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, καλούμε το 112.

Και αν το «κάθε βράδυ, στο σκοτάδι» σου είναι γνώριμο, το πρώτο βήμα είναι να το πεις σε κάποιον που δεν βιάζεται να απαντήσει.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι φυσιολογικό να φοβάμαι τον θάνατο;

Ναι, ο φόβος του θανάτου είναι συνηθισμένος και, σε μικρό βαθμό, φυσιολογικός. Γίνεται δυσκολία όταν επιστρέφει επίμονα, δεν ηρεμεί και επηρεάζει τον ύπνο, τις σχέσεις ή τις αποφάσεις.

Πώς ξεχωρίζει από την κρίση πανικού ή το άγχος για την υγεία;

Επικαλύπτονται και μπορούν να συνυπάρχουν. Στην κρίση πανικού ο φόβος συνήθως εστιάζει στην ίδια την κρίση και στα σωματικά συμπτώματα. Στο άγχος για την υγεία εστιάζει σε μια συγκεκριμένη αρρώστια. Στο άγχος θανάτου εστιάζει στο ίδιο το τέλος και στη θνητότητα. Η διάκριση γίνεται καλύτερα μέσα από μια αξιολόγηση με ειδικό.

Γιατί φοβάμαι περισσότερο τη νύχτα;

Τη νύχτα υπάρχουν λιγότεροι περισπασμοί και η κούραση χαλαρώνει τις άμυνες. Το μυαλό που όλη μέρα ήταν απασχολημένο βρίσκει χώρο για τις σκέψεις που απέφευγε. Αν συνοδεύεται από ταχυπαλμία ή πνιγμό, μπορεί να πρόκειται για νυχτερινή κρίση πανικού και αξίζει συζήτηση με γιατρό ή ψυχολόγο.

Φοβάμαι τον θάνατο των γονιών ή των παιδιών μου, όχι τον δικό μου. Είναι το ίδιο;

Είναι συγγενής φόβος, όχι ακριβώς ο ίδιος. Εμφανίζεται συχνά μετά από μια διάγνωση ή μια απώλεια και κάποιες φορές κρατά τον άνθρωπο σε διαρκή επιφυλακή. Για την απώλεια που έχει ήδη συμβεί, υπάρχει το άρθρο για το πένθος.

Περνά με τον χρόνο;

Σε κάποιους υποχωρεί από μόνος του, σε άλλους μένει και βαραίνει. Στη θεραπεία ο στόχος συνήθως δεν είναι να εξαφανιστεί ο φόβος, αλλά να πάψει να κυβερνά την καθημερινότητα.

Πηγές

  • Becker, E. (1973). The Denial of Death. New York: Free Press.
  • Iverach, L., Menzies, R. G., & Menzies, R. E. (2014). Death anxiety and its role in psychopathology: Reviewing the status of a transdiagnostic construct. Clinical Psychology Review, 34(7), 580–593. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2014.09.002
  • Jaques, E. (1965). Death and the mid-life crisis. International Journal of Psychoanalysis, 46, 502–514.
  • Menzies, R. E., Julien, A., Sharpe, L., Menzies, R. G., Helgadóttir, F. D., & Dar-Nimrod, I. (2023). Overcoming death anxiety: A phase I trial of an online CBT program in a clinical sample. Behavioural and Cognitive Psychotherapy. https://doi.org/10.1017/S135246582300005X
Σάββας Ν. Σαλπιστής

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προτεινόμενα άθρα

Leave A Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *