Ψυχικές δυσκολίες γονέων: Όταν ο γονιός δεν νιώθει καλά

Οι ψυχικές δυσκολίες είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας, αλλά όταν αφορούν έναν γονιό, η διαχείριση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή

Όλοι σχεδόν οι άνθρωποι έχουν περιόδους στη ζωή τους στη διάρκεια των οποίων δεν νιώθουν καλά ψυχικά και δεν είναι σε θέση να λειτουργήσουν ως συνήθως. Οι λόγοι για τους οποίους συμβαίνει αυτό είναι πολλοί και διάφοροι. Μπορεί να οφείλονται σε υπερκόπωση, πένθος για την απώλεια κάποιου αγαπημένου προσώπου, άγχος ή οικονομικές δυσκολίες. Υπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις όπου η αιτία μπορεί να είναι η ύπαρξη κάποιας σοβαρότερης ψυχικής ασθένειας, χρόνιας ή παροδικής. Ορισμένες φορές, μπορεί να είναι απαραίτητη και η νοσηλεία για κάποιο διάστημα.

Όταν το άτομο που δεν νιώθει καλά ψυχικά τυχαίνει να είναι γονιός, υπάρχει συχνά διάχυτη ανησυχία. Αυτή αφορά το αν τα προβλήματά του μπορεί να επηρεάσουν το παιδί.

Συχνά υπάρχει φόβος για κάποια κληρονομικότητα ή για την αδυναμία του ίδιου να φροντίζει το παιδί του όπως θα ήθελε. Αυτός ο φόβος πυροδοτεί ακόμα και ενοχές. Αυτές, με τη σειρά τους, επιδεινώνουν ακόμα περισσότερο την κατάστασή του.

Μιλάμε στο παιδί για τις ψυχικές δυσκολίες;

Οι περισσότεροι γονείς φοβούνται το ενδεχόμενο να μάθει το παιδί τους πως οι ίδιοι δεν νιώθουν καλά ψυχικά, θεωρώντας πως κάτι τέτοιο θα τα επιβάρυνε. Τα παιδιά, όμως, καταλαβαίνουν πολύ περισσότερα απ΄ό,τι πιστεύουμε. Αν δεν τους εξηγήσουμε κάποια πράγματα, ίσως η σιωπή μας διογκώσει ακόμα περισσότερο τον όποιο φόβο και την όποια ανησυχία μέσα τους. Ποτέ δεν αποσιωπάται κάτι που είναι καλό και ευχάριστο…

Όταν κάποιο μέλος της οικογένειας έχει ψυχικές δυσκολίες, επηρεάζεται αναπόφευκτα όλη η οικογένεια. Όταν το μέλος αυτό τυχαίνει να είναι ένας από τους δύο γονείς, το παιδί νιώθει συχνά ανησυχία, φόβο, λύπη και ντροπή. Μπορεί να νιώθει και θυμό τόσο απέναντι στο γονιό όσο και για το γεγονός πως όλα είναι διαφορετικά σε σχέση με τη ζωή άλλων οικογενειών και παιδιών.

Αυτά, όμως, τα συναισθήματα του παιδιού δεν γίνονται πάντα αντιληπτά στους έξω, ακόμα και αν αυτοί είναι οι ίδιοι οι γονείς του. Κάποια παιδιά ανησυχούν και για το ενδεχόμενο να πρόκειται για κάποια κληρονομική ασθένεια που μπορεί να πλήξει και τα ίδια.

Όταν ένα παιδί βιώνει το βάρος από τις ψυχικές δυσκολίες της οικογένειας, η στάση του συχνά εναλλάσσεται.Μπορεί τη μια στιγμή να γίνεται υπεραπαιτητικό και την άλλη να αισθάνεται πως δεν αξίζει ακόμα και το ελάχιστο ενδιαφέρον των άλλων. Συχνά, το παιδί νιώθει πως αποτελεί πρόβλημα για ολόκληρη την οικογένειά του και κυρίως για τους γονείς του.

Η αλήθεια για τις ψυχικές δυσκολίες προστατεύει το παιδί

Για όλους αυτούς τους λόγους, είναι πολύ σημαντικό να μιλήσουμε στο παιδί για όλα αυτά, σε όποια ηλικία και αν βρίσκεται. Αυτό που θα πρέπει να προσέξουμε, ως γονείς, είναι η προσαρμογή των όσων πρόκειται να πούμε στο επίπεδο κατανόησης του παιδιού μας. Έτσι, θα μπορέσει να κατανοήσει αυτά που θα του πούμε.

Η πληροφόρηση, η αποσαφήνιση και η κατανόηση αποδραματοποιούν την όλη κατάσταση στο μυαλό και στην ψυχή του παιδιού. Αποτελούν την καλύτερη δυνατή προστασία για τη δική του ψυχική ισορροπία. Η πληροφόρηση θα πρέπει να είναι απλή, σαφής και ειλικρινής. Ίσως αρκεί να πούμε στο παιδί και μόνο αυτό: «Ο μπαμπάς δεν νιώθει καλά και, για το λόγο αυτό, τον βοηθά ένας γιατρός ώστε να γίνει σύντομα καλά».

Πώς εξηγούμε τις ψυχικές δυσκολίες ανάλογα με την ηλικία

Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, μπορούμε να αναφέρουμε ακόμα το όνομα του γιατρού, το είδος της θεραπείας που κάνει ο γονιός, ποιοι είναι ενδεχομένως οι λόγοι της κατάστασής του και τι πρόκειται να συμβεί στο άμεσο μέλλον. Η πληροφόρηση αυτή βοηθά γιατί συχνά τα παιδιά έχουν την τάση να θέλουν να αναλάβουν την ευθύνη. Νιώθουν υπεύθυνα για τη φροντίδα του γονιού τους σε βάρος του δικού τους «ευ ζην».

Όταν ένας γονιός αντιμετωπίζει ψυχικές δυσκολίες, δεν είναι σε θέση να γνωρίζει τον τρόπο αντίδρασής του. Το παιδί μετατρέπεται, κατά κάποιον τρόπο, σε γονιό του γονιού του, κάτι πολύ βαρύ για κάθε παιδί. Η πληροφόρηση πως υπάρχει κάποιος ειδικός που μπορεί και φροντίζει, επαγγελματικά και με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, τον γονιό ανακουφίζει το παιδί σε μεγάλο βαθμό.

Αν δυσκολεύεστε να βρείτε τα κατάλληλα λόγια για να μιλήσετε στο παιδί σας, μπορώ να σας καθοδηγήσω. Δείτε πώς μπορούμε να συνεργαστούμε μέσω Online Συνεδρίες Ψυχοθεραπείας.

Εάν ο γονιός δεν αντέχει ή δεν είναι σε θέση να μιλήσει και να εξηγήσει στο παιδί το πώς έχει η κατάσταση, κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας μπορεί να βοηθήσει. Ένα συγγενικό ή φιλικό πρόσωπο εμπιστοσύνης -ακόμα και ο θεράπων ιατρός- μπορεί να αναλάβει την αποστολή της πληροφόρησης του παιδιού. Το σημαντικό είναι να εξηγηθεί η κατάσταση του γονιού στο παιδί και να πάρει απαντήσεις στα όποια ερωτήματα ή ανησυχίες τυχόν έχει.

Ψυχικές δυσκολίες και η διατήρηση της ρουτίνας

Όλα τα παιδιά έχουν ανάγκη από μια καθημερινότητα που να είναι προβλέψιμη και να λειτουργεί απρόσκοπτα χωρίς μεγάλες αλλαγές. Είναι πολύ σημαντικό να τηρούνται οι καθημερινές ρουτίνες, όπως το πρωινό ξύπνημα και τα καθαρά ρούχα. Το ίδιο ισχύει για την προετοιμασία πρωινού και την έγκαιρη άφιξη στο σχολείο. Εξίσου σημαντική είναι η παρουσία ενός γονιού ή άλλου κοντινού ενήλικου ατόμου.

Όταν ένας γονιός αντιμετωπίζει ψυχικές δυσκολίες, δεν είναι σε θέση να γνωρίζει τον τρόπο αντίδρασής του στις διάφορες καταστάσεις. Τα παιδιά έχουν την τάση να θεωρούν συχνά τον εαυτό τους ως υπεύθυνο για τη διάθεση του γονιού. Επειδή συμβαίνει αυτό, είναι σημαντικό να εξηγούμε τους λόγους που αντιδρούμε π.χ. με εκνευρισμό ή κλάμα.

Επίσης, εάν είμαστε κουρασμένοι και χωρίς διάθεση για να ασχοληθούμε με το παιδί, είναι σημαντικό να του εξηγήσουμε πως αυτό οφείλεται στη δική μας διάθεση. Πρέπει να καταλάβει ότι δεν ευθύνεται το ίδιο για αυτό.

Η διατήρηση της ρουτίνας σε δύσκολες περιόδους απαιτεί στήριξη. Μπορείτε να επικοινωνήσετε άμεσα μαζί μου για ραντεβού στο γραφείο μου ή διαδικτυακά.

Βασικά σημεία συζήτησης για τις ψυχικές δυσκολίες

• Η πληροφόρηση θα πρέπει να είναι απλή, σαφής και αληθινή.

• Προσαρμόζουμε κάθε πληροφορία ανάλογα με την ηλικία και την αντίληψη του παιδιού.

• Είναι δικαίωμα του παιδιού να γνωρίζει τι συμβαίνει μέσα στην οικογένειά του.

• Χρειάζεται να μάθει τι έχει ο γονιός του, το όνομα της ασθένειας και τι σημαίνει αυτό για τον ίδιο το γονιό.

• Πρέπει να γίνει σαφές στο παιδί πως δεν φέρει καμία ευθύνη το ίδιο για τις ψυχικές δυσκολίες του γονιού του.

• Είναι σημαντικό να γνωρίζει τι πρόκειται να συμβεί στο άμεσο μέλλον.

Αναζήτηση βοήθειας για τις ψυχικές δυσκολίες

Εάν ανησυχούμε για την ψυχική κατάσταση του παιδιού μας, είναι πάντα καλό να συμβουλευόμαστε κάποιον ειδικό. Αυτός μπορεί να μας πληροφορήσει, να μας καθησυχάσει και να μας στηρίξει.

Παράλληλα, μπορεί να μας συμβουλέψει για το τι θα ήταν καλό να κάνουμε. Επίσης, θα μας κατευθύνει για τη στάση που θα πρέπει να τηρούμε στις διάφορες καταστάσεις.

Μπροστά στο καλό του παιδιού, αλλά και ολόκληρης της οικογένειάς μας, θα πρέπει να φροντίσουμε να παραμερίσουμε τις όποιες προκαταλήψεις μας. Αυτό αφορά κυρίως την αναζήτηση ψυχολογικής βοήθειας και στήριξης. Μια τέτοια κίνηση μπορεί πραγματικά να βοηθήσει και να λύσει ψυχικούς, και όχι μόνο, γόρδιους δεσμούς.

Μην αντιμετωπίζετε τις δυσκολίες μόνοι σας. Η ψυχική υγεία του γονιού είναι το θεμέλιο για την ευτυχία του παιδιού. Αν νιώθετε ότι χρειάζεστε υποστήριξη για εσάς ή την οικογένειά σας, είμαι εδώ. Κλείστε συνεδρία μαζί μου για Online Ψυχοθεραπεία (Skype/Viber). Επικοινωνήστε για δια ζώσης ραντεβού στο γραφείο μου στη Θεσσαλονίκη.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προγραμματίστε τη συνάντησή μας στο γραφείο Ξεκινήστε την Online θεραπεία σας (από όπου κι αν βρίσκεστε)