Μυθομανία: Υπερβολή ή ψυχική ασθένεια; Μια κλινική προσέγγιση

Μυθομανία: Γενικές επισημάνσεις

Η μυθομανία είναι μια σύνθετη κατάσταση που συχνά προκαλεί σύγχυση, καθώς τα όρια μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας γίνονται δυσδιάκριτα. Είναι βέβαιο πως οι περισσότεροι από εμάς έχουμε συναντήσει κάποιο άτομο που διηγείται εντυπωσιακές ιστορίες. Αυτές οι αφηγήσεις μπορεί να αφορούν τον εργασιακό χώρο, την προσωπική ζωή ή συγκλονιστικές εμπειρίες. Συνήθως, το ίδιο το άτομο έχει εμπλακεί σε αυτές ή έχει παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Ο τρόπος αφήγησης αυτών των ατόμων συχνά γοητεύει, προκαλώντας αισθήματα θαυμασμού και απορίας. Ωστόσο, η όποια προσπάθειά μας να μοιραστούμε μια δική μας εμπειρία θα προσκρούσει σε κάτι ακόμα πιο εντυπωσιακό ή τραγικό που το ίδιο έχει βιώσει. Έρχεται, όμως, κάποια στιγμή που οι αντιφάσεις πληθαίνουν και οι απορίες μας μεγαλώνουν. Τότε, το παζλ των αφηγήσεων είναι αδύνατον να συγκροτηθεί σε ένα κατανοητό όλον. Κυρίες και κύριοι, καλωσορίσατε στον κόσμο των μυθομανών!

Τι είναι η μυθομανία;

Η μυθομανία είναι ένας ψυχαναγκαστικός τρόπος διαστρέβλωσης ή βελτίωσης της εικόνας του εαυτού. Τα ψεύδη αυτά μπορεί να αφορούν κάτι ασήμαντο, όπως ένα μέρος που το άτομο ισχυρίζεται πως επισκέφθηκε χωρίς να ισχύει. Επιπλέον, παράλληλα, μπορεί να αφορούν και κάτι πολύ σημαντικό, όπως οι πραγματικές συνθήκες κάτω από τις οποίες μεγάλωσε.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο μυθομανής έχει, συνήθως, μια πολύ έντονη ανάγκη επιβεβαίωσης και προσέλκυσης της προσοχής των άλλων. Επιθυμεί διακαώς να βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Οι ανάγκες αυτές οφείλονται σε βαθιά αισθήματα ανασφάλειας. Συγκεκριμένα, το άτομο προσπαθεί να αντισταθμίσει αυτή την ανασφάλεια διαμέσου των διαφόρων υπερβολών του.

Η μυθομανία ως σύμπτωμα: Αιτιολογικοί παράγοντες

Είναι σημαντικό να τονίσουμε πως η μυθομανία δεν αποτελεί από μόνη της μια ψυχιατρική διάγνωση.  Αντίθετα, θεωρείται ως σύμπτωμα κάποιου είδους διαταραχής προσωπικότητας, όπως η ψυχοπάθεια ή η μεταιχμιακή διαταραχή προσωπικότητας. Επιπλέον, μπορεί να αποτελεί ένδειξη κάποιας αρχόμενης ψύχωσης. Αυτό έχει ως συνέπεια την αποδυνάμωση ή και την καθολική απώλεια της αντίληψης της πραγματικότητας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, υπάρχει κάποιο σοβαρό τραύμα στην προσωπική ιστορία του μυθομανούς. Αυτό το βίωμα τον οδηγεί σε μια διάσχιση της πραγματικότητας ανάμεσα σε μια αληθινή και μια εφευρεμένη εκδοχή της. Η δεύτερη εκδοχή εκφράζεται μέσα από διάφορες διαστρεβλώσεις και υπερβολές. Συγκεκριμένα, αποσκοπεί στην ωραιοποίηση, την επούλωση ή την άρνηση της οδυνηρής πραγματικότητας που έχει βιώσει το άτομο.

Συνείδηση και ενοχές στην παθολογική αφήγηση

Τα περισσότερα άτομα που λειτουργούν με αυτόν τον τρόπο δεν έχουν συνείδηση των μεταβάσεών τους από τη μία εκδοχή της πραγματικότητας στην άλλη. Ωστόσο, κάποιοι από αυτούς μπορεί να έχουν επίγνωση των υπερβολών τους, χωρίς όμως να νιώθουν την παραμικρή ενοχή ή ενόχληση. Αντίθετα, θεωρούν πως αυτό που κάνουν είναι κάτι το απόλυτα φυσιολογικό και αναφαίρετο δικαίωμά τους.

Επιπροσθέτως, ενας άλλος αιτιολογικός παράγοντας μπορεί να είναι ένας βαθύτατος φόβος αποκλεισμού από τους άλλους, που οδηγεί στη μοναξιά. Στην περίπτωση αυτή, ο μυθομανής πιστεύει πως, αν οι άλλοι γνωρίσουν την αληθινή του εικόνα, θα πάψουν να ενδιαφέρονται για αυτόν. Επιπλέον, θεωρεί τον πραγματικό του εαυτό ως αδιάφορο και ανάξιο λόγου. Θα πρέπει να επισημάνουμε πως η μυθομανία είναι ακόμα ένα σχετικά ανεξερεύνητο πεδίο που χρήζει περαιτέρω έρευνας.

Γιατί είναι δύσκολο να αναγνωρίσουμε έγκαιρα έναν μυθομανή;

Κατά πρώτον, ο μυθομανής μπορεί να προέρχεται από οποιαδήποτε κοινωνική τάξη και να έχει οποιοδήποτε μορφωτικό επίπεδο. Προς τα έξω, δείχνει συνήθως ως ένα απόλυτα υγιές ψυχικά άτομο.

Κατά δεύτερον, εξαιτίας του ότι τα άτομα αυτά δεν έχουν συνείδηση των υπερβολών τους, αφηγούνται με τόση φυσικότητα ακόμα και το μεγαλύτερο ψέμα. Επειδή δεν νιώθουν την παραμικρή ενοχή, πείθουν εύκολα όσους δεν τους γνωρίζουν καλά.

Υπάρχουν μυθομανείς που χαίρουν γενικής εκτίμησης και είναι επιτυχημένοι επαγγελματικά. Μπορεί να έχουν δημιουργήσει οικογένεια και να ζουν μια απόλυτα φυσιολογική κοινωνική ζωή. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλοι που ζουν κοινωνικά απομονωμένοι. Αυτά τα άτομα συχνά αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα εξάρτησης από ναρκωτικές ουσίες ή αλκοόλ.

Συχνά η μυθομανία πηγάζει από την ανάγκη του ατόμου να νιώσει σημαντικό. 

Η κατανόηση των αιτιών πίσω από τη μυθομανία είναι το κλειδί για τη θεραπεία. Ενημερωθείτε για τις συνεδρίες με ψυχολόγο online και ξεκινήστε μια νέα πορεία ειλικρίνειας με τον εαυτό σας.

Η συνύπαρξη με έναν μυθομανή

Πολλά εύλογα ερωτήματα προκύπτουν σχετικά με τη συνύπαρξη με έναν μυθομανή. Συγκεκριμένα, αναρωτιόμαστε τι είδους άτομο είναι ο σύντροφός του και τι τον κρατά σε μια σχέση όπου κυριαρχεί το ψέμα και η διαστρέβλωση. Αυτή η κατάσταση επηρεάζει όχι μόνο το ζευγάρι, αλλά και τον στενό φιλικό και συγγενικό κύκλο.

Βέβαια, ακόμα και ένας μυθομανής, αν θέλει να διατηρήσει μια σχέση, πρέπει να λάβει υπόψη τον σύντροφό του. Ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι καθόλου εύκολα. Συνεπώς, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει σχέση, αν ο σύντροφος δεν συμμετέχει στον φανταστικό κόσμο του μυθομανούς. Με άλλα λόγια, πρέπει να συναινεί ή να αποφεύγει την αμφισβήτηση, γινόμενος μέρος του προβλήματος.

Από τη μία πλευρά, οι άνθρωποι που περιβάλλουν τον μυθομανή νιώθουν ενοχή επειδή δεν αντέδρασαν νωρίτερα. Από την άλλη, φοβούνται πως μια αντίδραση μπορεί να τινάξει τα πάντα στον αέρα. Η κατάσταση είναι αδιέξοδη και η λήψη μιας απόφασης απαιτεί μεγάλη δύναμη. Υπάρχουν, βέβαια, και εκείνοι που παραμένουν δίπλα σε έναν χαρισματικό μυθομανή για να εισπράξουν λίγη από τη λάμψη του, λειτουργώντας ως ετερόφωτοι αστέρες.

Θεραπευτική αντιμετώπιση της μυθομανίας

Ελάχιστοι θεραπευτές έχουν άμεση εμπειρία από την αντιμετώπιση της μυθομανίας, αν και το φαινόμενο δεν είναι σπάνιο. Αυτή η έλλειψη εμπειρίας οφείλεται στην απουσία διάθεσης των ατόμων αυτών να ζητήσουν βοήθεια. Συγκεκριμένα, υπάρχει καθολική έλλειψη συνειδητοποίησης του προβλήματος.

Ακόμα και αν ένας μυθομανής ζητήσει βοήθεια, η θεραπεία παρουσιάζει τεράστιες δυσκολίες. Ο μυθομανής διακατέχεται από μια απύθμενη ανάγκη επιβεβαίωσης και αποδοχής. Τα ψέματα αποσκοπούν στην κάλυψη μιας οδυνηρής πραγματικότητας και στην αποφυγή του ψυχικού πόνου. Η συνειδητοποίηση της αλήθειας θα σήμαινε ψυχική κατάρρευση. Έτσι, μπορεί να προσποιούνται πως αλλάζουν, μόνο και μόνο για να ευχαριστήσουν τον θεραπευτή τους.

Ο χαρισματικός μυθομανής και η κοινωνία

Ορισμένοι μυθομανείς είναι τόσο χαρισματικοί που σαγηνεύουν τον περίγυρό τους. Θεωρούνται ιδιαίτερα ευφυή και κοινωνικά επαρκή άτομα. Μάλιστα, αρκετοί σημαντικοί πολιτικοί έχουν τέτοια στοιχεία προσωπικότητας. Η έκφραση «λαοπλάνος» δεν βγήκε τυχαία. Αυτά τα άτομα δεν έχουν κανένα κίνητρο να αλλάξουν, καθώς εισπράττουν συνεχή επιβεβαίωση.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση είναι συχνά μια πορεία σε τεντωμένο σχοινί. Η αντιπαράθεση με τα ψέματα μπορεί να πυροδοτήσει βίαιες αντιδράσεις ή βαριά κατάθλιψη. Για τον λόγο αυτό, είναι φρόνιμο να αποφεύγεται η προσέγγιση βαθιών στρωμάτων του ψυχισμού και να δίνεται έμφαση στο «εδώ και τώρα». Αν αργότερα το άτομο το επιθυμήσει, ο στόχος μπορεί να τροποποιηθεί προς μια βαθύτερη κατεύθυνση.

Επίλογος: Η γοητεία της υπέρβασης και η πραγματικότητα

Μερικές φορές, μπορεί να παραμείνουμε παθητικοί απέναντι στις φανταστικές ιστορίες ενός ατόμου, ακόμα και αν έχουμε αντιληφθεί πως είναι μυθομανής. Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα αν το άτομο διαθέτει το χάρισμα της αφήγησης, του χιούμορ και της πνευματικότητας. Πράγματι, σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχει μια ιδιαίτερη γοητεία στην άμβλυνση των ορίων της αλήθειας μας. Δεν υπάρχει κάτι κακό σε αυτό, καθώς σε όλους μας αρέσει κάποιες φορές να «παραμυθιαζόμαστε». Επιθυμούμε να ξεπερνάμε τα όρια της πραγματικότητάς μας, γεγονός που εξηγεί και τη μεγάλη επιτυχία των ταινιών επιστημονικής φαντασίας.

Όλοι μας, λοιπόν, έχουμε την ανάγκη να «αποπλανηθούμε» κάποιες στιγμές και να αφεθούμε στη γοητεία ενός παραμυθιού. Αυτή η υπέρβαση των ορίων μάς δίνει μια αίσθηση ελευθερίας, έντασης και ευφορίας. Ίσως πρόκειται για την ίδια σαγήνη που ένιωσαν ο Αδάμ και η Εύα στην Παλαιά Διαθήκη, παραβαίνοντας τα όρια που τους είχαν τεθεί. Είναι αυτό που ονομάζουμε «γοητεία του απαγορευμένου».

Ωστόσο, υπάρχει μια σαφής διαφορά ανάμεσα σε αυτή την παροδική ανάγκη και την έκθεση στη στερεότυπη ψευδολογία. Δεν πρέπει να επιτρέπουμε στους εαυτούς μας να εγκλωβίζονται στην ψυχαναγκαστική συμπεριφορά ενός κοινού ή ακόμα και ενός χαρισματικού μυθομανούς, ειδικά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στο κάτω-κάτω, η ζωή χρειάζεται και λίγη φινέτσα.

Η αναζήτηση της αλήθειας πίσω από τους μύθους που χτίζουμε είναι το πρώτο βήμα για την ψυχική μας ελευθερία. Είμαι στη διάθεσή σας για να σας υποστηρίξω σε αυτό το ταξίδι αυτογνωσίας. Μπορείτε να κλείσετε μια συνεδρία για online ψυχοθεραπεία ή να προγραμματίσετε ένα ραντεβού στο γραφείο