Μια συζήτηση μπορεί να αρχίσει με μια διαφωνία για κάτι ασήμαντο, ένα ξεχασμένο τηλεφώνημα ή μια φράση που ειπώθηκε με λάθος τόνο, και μέσα σε λίγα λεπτά να γίνει αναμέτρηση. Η φωνή υψώνεται, μια λέξη μετατρέπεται σε προσβολή, ο ένας προσπαθεί να επιβληθεί και ο άλλος σωπαίνει για να μη χειροτερέψουν τα πράγματα. Αργότερα, εκείνος που επιτέθηκε μπορεί να πει ότι «παρασύρθηκε», ενώ ο άνθρωπος απέναντί του εξακολουθεί να νιώθει φόβο ή ταπείνωση.
Η επιθετικότητα είναι η συμπεριφορά που στοχεύει να βλάψει κάποιον σωματικά ή ψυχολογικά, με ένα χτύπημα, μια απειλή, έναν εξευτελισμό ή έναν σκόπιμο αποκλεισμό. Σχετίζεται με τον θυμό, αλλά είναι κάτι διαφορετικό. Διαφέρει και από τη διεκδίκηση, όπου κάποιος υπερασπίζεται όσα χρειάζεται ή πιστεύει, χωρίς να χρειάζεται να προσβάλει ή να φοβίσει τον άλλον. Για να την καταλάβουμε ρωτάμε τι την πυροδοτεί, αλλά και από τι προστατεύει εκείνον που την εκφράζει, και τι προκαλεί στη σχέση του με τους άλλους
Η επιθετικότητα είναι συμπεριφορά που στοχεύει να βλάψει σωματικά ή ψυχολογικά και δεν ταυτίζεται με τον θυμό, που είναι συναίσθημα. Συνδέεται με δυσκολία ρύθμισης της έντασης, μαθημένα πρότυπα ή ανάγκη ελέγχου. Αντιμετωπίζεται με σαφή όρια, ανάληψη ευθύνης και, όπου χρειάζεται, επαγγελματική βοήθεια.
Τι είναι η επιθετικότητα και πώς διαφέρει από τον θυμό;
Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA) ορίζει στο λεξικό της την επιθετικότητα ως συμπεριφορά που στοχεύει να βλάψει άλλους σωματικά ή ψυχολογικά, και τη διακρίνει ρητά από τον θυμό. Ο θυμός είναι συναίσθημα. Μπορεί να ενεργοποιήσει την επιθετικότητα, αλλά δεν είναι ούτε αναγκαίος ούτε επαρκής για να εμφανιστεί. Ένας άνθρωπος θυμώνει έντονα επειδή αδικήθηκε και λέει καθαρά τη διαφωνία του χωρίς να προσβάλει ή να απειλήσει. Ένας άλλος μπορεί να επιτεθεί με ψυχρότητα και υπολογισμό, χωρίς καμία ορατή έκρηξη.
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία. Αν θεωρήσουμε ότι κάθε θυμός οδηγεί αναπόφευκτα στην επίθεση, φοβόμαστε ένα φυσιολογικό συναίσθημα σαν να ήταν επικίνδυνο από μόνο του. Αν πάλι δικαιολογήσουμε μια επιθετική πράξη, επειδή ο άνθρωπος «ήταν θυμωμένος», χάνεται η ευθύνη για όσα έκανε. Γι’ αυτό εξετάζεται μέσα στο πλαίσιό της: τι συνέβη, ποιον επηρέασε και αν πρόκειται για μεμονωμένο επεισόδιο ή για επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Το ίδιο το συναίσθημα, με τα δικά του νοήματα, το εξετάζουμε χωριστά στο κείμενο για τον θυμό και τον τρόπο που τον διαχειριζόμαστε.
Η επιθετικότητα δεν αποτελεί διάγνωση. Μπορεί να εμφανιστεί σε περιόδους έντονου στρες, υπό την επήρεια ουσιών, μέσα σε μια ψυχική κρίση ή ως σταθερό μοτίβο μιας σχέσης.
Οι μορφές της επιθετικότητας: δεν αφήνουν όλες τα ίδια σημάδια
Η σωματική επιθετικότητα περιλαμβάνει χτυπήματα, σπρωξίματα, καταστροφή αντικειμένων και παρεμπόδιση της αποχώρησης. Μπορεί να δημιουργεί κίνδυνο ακόμη κι όταν δεν αφήνει ορατό τραυματισμό.
Η λεκτική επιθετικότητα περιλαμβάνει απειλές, εξευτελισμό, προσβολές και επαναλαμβανόμενη απαξίωση. Το κριτήριο δεν είναι πόσο δυνατά μιλά κανείς, αλλά αν ο λόγος χρησιμοποιείται για να φοβίσει ή να υποτάξει τον άλλον.

Η έμμεση ή σχεσιακή επιθετικότητα δρα με πιο αθόρυβα μέσα: συστηματική υπονόμευση, φήμες που εξευτελίζουν, σκόπιμος αποκλεισμός από μια παρέα ή μια οικογένεια. Η σιωπή από μόνη της δεν είναι επιθετικότητα. Όταν, όμως, χρησιμοποιείται ξανά και ξανά για να τιμωρήσει ή να ελέγξει, αποκτά άλλο νόημα. Η γειτονική έννοια της παθητικής επιθετικότητας έχει το δικό της άρθρο.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ορίζει τη βία, συχνά την πιο σοβαρή μορφή της επιθετικότητας, ώστε να περιλαμβάνει την απειλή, την ψυχολογική βλάβη και τη στέρηση. Μια απειλή μετρά, λοιπόν, και χωρίς χτύπημα.
Οι μορφές διαφέρουν και ως προς τη λειτουργία τους. Η αντιδραστική επιθετικότητα ξεσπά μέσα στη συγκίνηση, είναι παρορμητική και συχνά ακολουθείται από μετάνοια. Η εργαλειακή είναι ψυχρή και σκόπιμη, γιατί υπηρετεί έναν στόχο, όπως η επιβολή ή η απόκτηση κάποιου πλεονεκτήματος. Στην πράξη, οι κατηγορίες μπλέκονται, και το συνολικό μοτίβο λέει, συνήθως, περισσότερα από κάθε μεμονωμένο περιστατικό.
Γιατί γίνεται κάποιος επιθετικός;
Καμία αιτία δεν εξηγεί κάθε επιθετική συμπεριφορά. Η παρορμητικότητα, το χρόνιο στρες, η χρήση ουσιών, τα πρότυπα που μάθαμε και το περιβάλλον επηρεάζουν τον τρόπο που αντιδρούμε. Κανένας τους δεν προβλέπει μόνος του τη συμπεριφορά ενός συγκεκριμένου ανθρώπου.
Ένα εύρημα αλλάζει τον τρόπο που συνήθως σκεφτόμαστε το θέμα. Σε ένα άρθρο του για την ανάπτυξη της βίας, ο ψυχαναλυτής Peter Fonagy επισημαίνει, με βάση αναπτυξιακές μελέτες, ότι η σωματική επιθετικότητα κορυφώνεται γύρω στο δεύτερο έτος της ζωής και στους περισσότερους ανθρώπους μειώνεται στη συνέχεια. Η επιθετικότητα φαίνεται έτσι να μοιάζει λιγότερο με κάτι που αποκτούν μόνο κάποιοι και περισσότερο με μια φυσική ώθηση, την οποία οι περισσότεροι μαθαίνουμε να ρυθμίζουμε μέσα από σχέσεις που μας αντέχουν και μας λαμβάνουν υπόψη. Όταν αυτή η εκμάθηση διαταραχθεί, η ώθηση μένει χωρίς τρόπο να μετριαστεί. Η ερμηνεία αυτή δεν εξαντλεί όλες τις περιπτώσεις.
Όποιος μεγάλωσε σε περιβάλλον όπου οι διαφωνίες λύνονταν με απειλές ή βία μπορεί να έχει μάθει ότι επιβάλλεται ο ισχυρότερος και ότι η ευαλωτότητα είναι επικίνδυνη. Τέτοια πρότυπα συνεχίζονται συχνά στην ενήλικη ζωή, ιδίως όταν δεν έχουν ονομαστεί ποτέ.

Δεν έχει κάθε επιθετικός άνθρωπος τραυματικό παρελθόν, ούτε κρύβει κάθε επίθεση ανασφάλεια. Η επιθετικότητα μπορεί και να χρησιμοποιείται συνειδητά ως μέσο επιβολής ή εκφοβισμού.
Η ψυχοδυναμική ματιά: όταν η επίθεση προστατεύει από κάτι δυσβάσταχτο
Η ψυχοδυναμική σκέψη ρωτά τι γίνεται αφόρητο τη στιγμή της σύγκρουσης. Η ντροπή, η αίσθηση ότι δεν είμαστε αρκετοί, η εξάρτηση από την αποδοχή του άλλου και ο φόβος της εγκατάλειψης μπορεί να βιώνονται ως απειλή. Η επίθεση λειτουργεί τότε σαν άμυνα: προσφέρει μια στιγμιαία αίσθηση υπεροχής και απομακρύνει το άτομο από όσα νιώθει.
Σε μια θεραπευτική συνεδρία, κάποιος περιγράφει ένα έντονο ξέσπασμα απέναντι στην σύντροφό του, επειδή εκείνη του επισήμανε έναν λογαριασμό που ξεχάστηκε. Όταν η συζήτηση στραφεί στο τι ένιωσε εκείνη τη στιγμή, φαίνεται ότι η παρατήρηση βιώθηκε λιγότερο ως υπενθύμιση και περισσότερο ως ένα βαθύ αίσθημα ανεπάρκειας και αποτυχίας, δηλαδή ως ντροπή. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η επίθεση ήρθε πριν προλάβει να γίνει αυτό αισθητό. Το αν η επίθεση προστατεύει από κάτι τέτοιο ή έχει γίνει συνήθης τρόπος αποφυγής της ευθύνης φαίνεται μόνο μέσα στη σχέση, και οι δύο εκδοχές μπορούν να συνυπάρχουν.
Συχνό είναι και το αντίστροφο σχήμα, η έκρηξη που ακολουθείται αμέσως μετά από μετάνοια. Μια μητέρα ανάφερε πως φώναξε σκληρά στο παιδί της επειδή δεν μάζεψε τα παιχνίδια του. Μόλις το παιδί έβαλε τα κλάματα και αποσύρθηκε στο δωμάτιό του, εκείνη καταρρέει, το παίρνει στην αγκαλιά της και ζητά ξανά και ξανά συγγνώμη. Ο γρήγορος κύκλος «έκρηξη, ενοχή, αποκατάσταση» δείχνει μια εσωτερική σύγκρουση ανάμεσα στην ορμή και στην αγάπη. Όταν η αμφιθυμία αυτή δεν αντέχεται, ο άλλος μπορεί να γίνει στα μάτια μας ολοκληρωτικά κακός και μια διαφωνία να γίνει καταδίκη ολόκληρου του προσώπου.
Συχνά, ακούγεται και η εμπειρία εκείνου που δέχεται την επίθεση. Μία κοπέλα ανάφερε πως ακούει ξανά και ξανά από τον προϊστάμενό της ότι «δεν καταλαβαίνει τίποτα», κάθε φορά που εκείνος δυσκολεύεται να εξηγήσει μια εργασία. Σταδιακά, πιάνει τον εαυτό της να σκέφτεται: «Μήπως φταίω εγώ; Μήπως πραγματικά δεν καταλαβαίνω;». Η ψυχοδυναμική σκέψη περιγράφει την κατάσταση αυτή ως προβολική ταύτιση: όποιος επιτίθεται εναποθέτει στον άλλον τα δικά του ανυπόφορα συναισθήματα ανεπάρκειας και ανημπόριας, και ο άλλος μπορεί να καταλήξει να τα νιώθει ως δικά του.

Ο Donald Winnicott έβλεπε στην επιθετικότητα και μια πηγή ζωτικότητας, την ορμή με την οποία το παιδί διεκδικεί χώρο. Κατά τη σκέψη του, αποφασιστικό είναι να βρεθεί απέναντι στο παιδί κάποιος που δεν καταρρέει ούτε εκδικείται. Έτσι ο άλλος αρχίζει να υπάρχει ως πραγματικό πρόσωπο. Η ιδέα αυτή δεν εξισώνει τη ζωτική διεκδίκηση με τη συμπεριφορά που τραυματίζει. Απλά, δείχνει ότι μια σχέση που αντέχει τη σύγκρουση ενθαρρύνει και στηρίζει την ωρίμανση.
Η σύγχρονη ψυχαναλυτική σκέψη προσθέτει την προοπτική της νοητικοποίησης, δηλαδή της ικανότητας να σκεφτόμαστε ότι πίσω από τη συμπεριφορά του άλλου υπάρχουν συναισθήματα, φόβοι και προθέσεις, όπως και πίσω από τη δική μας. Μέσα στην ένταση μιας σύγκρουσης, η ικανότητα αυτή μπορεί να χαθεί προσωρινά. Ο άλλος παύει τότε να είναι πρόσωπο με δικό του εσωτερικό κόσμο και γίνεται εμπόδιο ή απειλή που πρέπει να εξουδετερωθεί. Όσο πιο εύθραυστη είναι αυτή η ικανότητα, ιδίως όταν οι πρώτες μας σχέσεις δεν μας βοήθησαν να τη χτίσουμε, τόσο πιο εύκολα γλιστρά η σύγκρουση προς την επίθεση. Και εδώ πρόκειται για πλαίσιο κατανόησης, όχι για αιτία που ισχύει παντού.
Η υπαρξιακή διάσταση: τι κάνουμε με την ελευθερία του άλλου;
Στις σχέσεις, συναντάμε ανθρώπους με δική τους βούληση και το δικαίωμα να αρνούνται. Η συνύπαρξη ζητά να αντέχουμε ότι δεν ελέγχουμε πλήρως τον άλλον, και αυτό δεν είναι εύκολο: μια άρνηση μπορεί να ακουστεί ως απόρριψη και μια διαφωνία ως αμφισβήτηση της αξίας μας.
Από υπαρξιακή σκοπιά, η επιθετικότητα μπορεί να είναι ένας τρόπος διαχείρισης της αβεβαιότητας και της απώλειας ελέγχου. Αν δεν αντέχουμε ότι ο άλλος είναι διαφορετικός από αυτόν που θέλουμε, μπορεί να προσπαθήσουμε να τον αναγκάσουμε να συμμορφωθεί. Η δύναμη τότε καταργεί το όριο του άλλου αντί να προστατεύει το δικό μας.
Ο υπαρξιακός ψυχολόγος Rollo May, που μελέτησε τη σχέση της δύναμης με τη βία, υποστήριξε ότι η βία γεννιέται συχνά εκεί όπου ο άνθρωπος νιώθει ανίσχυρος. Όταν δεν βρίσκει άλλον τρόπο να επηρεάσει όσα τον αφορούν, η επίθεση τού δίνει την ψευδαίσθηση ότι έχει λόγο. Η ελευθερία μας, ωστόσο, περιλαμβάνει και την ευθύνη για τις πράξεις μας, ακόμη κι όταν αυτές έχουν ρίζες σε παλιές πληγές ή σε συνθήκες που δεν επιλέξαμε.

Η Jessica Benjamin περιγράφει πώς σε μια σχέση κυριαρχίας και υποταγής ο ένας παύει να αναγνωρίζει τον άλλον ως ξεχωριστό υποκείμενο, με δική του εσωτερική ζωή. Η αμοιβαία αναγνώριση ζητά το αντίθετο: να αντέχουμε ότι ο άλλος είναι ξεχωριστός και δεν θα γίνει αυτό που θέλουμε.
Πώς αντιμετωπίζουμε την επιθετικότητα των άλλων;
Όταν κάποιος γίνεται επιθετικός, είναι φυσικό να θέλουμε να του δείξουμε ότι έχει άδικο. Όταν, όμως, η ένταση κλιμακώνεται, η προσπάθεια να επιβληθούμε μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο. Πρώτα έρχεται η ασφάλεια και μετά η προσπάθεια να λυθεί η σύγκρουση.
Ο άνθρωπος που δέχεται μια αιφνίδια επίθεση συχνά παγώνει. Στη θεραπεία, μία γυναίκα ανάφερε: «το μυαλό μου άδειασε, δεν μπορούσα να πω λέξη, ένιωσα σαν να παρέλυσα». Είναι αντίδραση του οργανισμού μπροστά στην απειλή και λέει λίγα για τον χαρακτήρα του ανθρώπου. Όταν πάλι καταφέρνει να βάλει όριο, όπως «Δεν σου επιτρέπω να μου μιλάς έτσι, αποχωρώ», εισβάλλει συχνά ενοχή: νιώθει ότι καταστρέφει τη σχέση ή ότι είναι σκληρή. Η ενοχή αυτή μπορεί να συνυπάρχει με ένα όριο απολύτως εύλογο.
Αν πρόκειται για λεκτική ένταση χωρίς άμεση απειλή, βοηθά μια σύντομη και σαφής διατύπωση του ορίου: «Μπορώ να συζητήσω μαζί σου, αλλά όχι όταν με προσβάλλεις». Αν η συμπεριφορά συνεχιστεί, προστατεύει περισσότερο η διακοπή της συζήτησης και η απομάκρυνση. Για το πώς διαμορφώνονται και πώς διατηρούνται τα προσωπικά όρια υπάρχει ξεχωριστό άρθρο.
Όταν υπάρχουν απειλές, σωματική βία, καταστροφή αντικειμένων ή παρεμπόδιση της αποχώρησης, δεν αρκεί μια καλύτερη επικοινωνιακή τεχνική. Απομακρυνθείτε, εφόσον μπορείτε με ασφάλεια, και ζητήστε βοήθεια από ανθρώπους που εμπιστεύεστε ή από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Σε άμεσο κίνδυνο στην Ελλάδα, καλέστε το 112. Αν η βία αφορά μια γυναίκα μέσα σε σχέση ή οικογένεια, λειτουργεί όλο το 24ωρο η πανελλαδική γραμμή SOS 15900.
Όταν η επιθετικότητα επαναλαμβάνεται, μετρά το συνολικό μοτίβο και όχι μόνο η μεταμέλεια. Το ότι καταλαβαίνουμε γιατί ο άλλος συμπεριφέρεται έτσι δεν μας υποχρεώνει να μένουμε εκτεθειμένοι.
Πώς μπορεί να αλλάξει η δική μας επιθετική συμπεριφορά;
Η αλλαγή αρχίζει όταν ο άνθρωπος αναγνωρίζει τη συμπεριφορά του χωρίς να την υποβαθμίζει και χωρίς να θεωρεί τον εαυτό του αμετάβλητο. Το «ήμουν πιεσμένος» εξηγεί μια συνθήκη και αφήνει άθικτη την επίδραση των πράξεών μας στους άλλους.

Χρειάζεται να εντοπιστούν οι καταστάσεις όπου η επιθετικότητα επαναλαμβάνεται, όπως η κριτική, η απόρριψη ή η αίσθηση ότι χάνουμε τον έλεγχο, και να παρατηρηθεί τι προηγείται της επίθεσης: ποια σκέψη, ποιο σωματικό σημάδι, ποια αίσθηση ότι κάτι χάνεται.
Στη συνέχεια, μαθαίνουμε να διακόπτουμε τη συμπεριφορά πριν γίνει απειλητική. Απομακρυνόμαστε προσωρινά, σταματάμε τη συζήτηση ή ζητάμε χρόνο, εξηγώντας ότι θα επιστρέψουμε όταν μπορούμε να μιλήσουμε χωρίς προσβολές.
Εξίσου σημαντική είναι η αποκατάσταση μετά το περιστατικό. Μια ουσιαστική συγγνώμη ονομάζει συγκεκριμένα τι έγινε και ποια βλάβη προκάλεσε. Η συγγνώμη με «αλλά», όπως «λυπάμαι που σου φώναξα, αλλά κι εσύ με έφτασες στο αμήν», ακυρώνει τον εαυτό της, γιατί μεταθέτει την ευθύνη πίσω στον άλλον. Η ευθύνη δεν ολοκληρώνεται με τα λόγια. Φαίνεται στο αν το ίδιο μοτίβο σταματά να επαναλαμβάνεται.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει να γίνει κατανοητό τις συνέπειες που έχει η επίθεση για τον συγκεκριμένο άνθρωπο και να δοκιμαστούν διαφορετικές αντιδράσεις. Όταν η επιθετικότητα είναι συχνή ή περιλαμβάνει απειλές και βία, χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια, και η αναζήτησή της είναι ήδη μια πράξη ευθύνης.
Η κατανόηση δεν καταργεί την ευθύνη
Όποιος προσπαθεί να καταλάβει γιατί κάποιος επιτίθεται, έχει μπροστά του δύο εύκολους δρόμους. Μπορεί να δικαιολογήσει, επειδή πίσω από κάθε επίθεση βρίσκει μια πληγή, ή να καταδικάσει ολοκληρωτικά, ώστε να μη χρειαστεί να δει τίποτε άλλο. Η κατανόηση ζητά κάτι πιο δύσκολο: να δούμε πώς διαμορφώθηκε ένας άνθρωπος και παράλληλα να ρωτάμε τι κάνει σήμερα με όσα κουβαλά. Το να εξηγούμε μια πράξη ούτε τη δικαιολογεί, αλλά ούτε και την αποτρέπει.
Η αλλαγή φαίνεται μικρή στην αρχή. Ένας άνθρωπος ακούει μια κριτική και δεν τη μετατρέπει σε επίθεση, ή ακούει ένα «όχι» και δεν ανεβάζει τη φωνή. Κάθε φορά που μια διαφωνία μένει διαφωνία, ο άλλος μένει διαφορετικός και εμείς μαθαίνουμε να υπάρχουμε χωρίς να τον μειώνουμε. Εκεί αρχίζει μια πιο ήρεμη δύναμη, εκείνη που δεν χρειάζεται να φοβίσει κανέναν για να νιώσει ότι υπάρχει.
Αν η επιθετικότητα, δική μας ή κάποιου κοντινού μας, έχει γίνει μοτίβο που φοβίζει, αξίζει να μιλήσουμε με έναν ψυχολόγο-ψυχοθεραπευτή.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον θυμό και την επιθετικότητα;
Ο θυμός είναι συναίσθημα που μπορεί να εμφανιστεί μπροστά σε αδικία, ματαίωση ή απειλή. Η επιθετικότητα είναι συμπεριφορά που στοχεύει να βλάψει σωματικά ή ψυχολογικά. Κάποιος μπορεί να θυμώσει χωρίς να γίνει επιθετικός, ενώ η επιθετικότητα δεν συνοδεύεται πάντα από εμφανή θυμό.
Ποιες είναι οι βασικές μορφές επιθετικότητας;
Η επιθετικότητα μπορεί να είναι σωματική, λεκτική ή έμμεση και σχεσιακή. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, χτυπήματα, απειλές, προσβολές, εκφοβισμό και συστηματική υπονόμευση. Η μορφή και η σοβαρότητά της κρίνονται μέσα στο πλαίσιο και από τις συνέπειες για τους ανθρώπους που επηρεάζονται.
Γιατί κάποιος γίνεται επιθετικός χωρίς εμφανή λόγο;
Μερικές φορές, το άμεσο περιστατικό αγγίζει μια βαθύτερη ευαισθησία, όπως ο φόβος της απόρριψης, η ντροπή ή η αίσθηση απώλειας ελέγχου. Άλλες φορές, εμπλέκονται μαθημένα πρότυπα ή η επιθυμία επιβολής. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε την αιτία από μία μόνο αντίδραση· χρειάζεται να εξετάσουμε το μοτίβο και το πλαίσιο.
Η επιθετικότητα οφείλεται πάντα σε τραυματικές εμπειρίες;
Όχι. Οι δύσκολες εμπειρίες μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο αντίδρασης, αλλά δεν εξηγούν όλες τις περιπτώσεις. Ρόλο παίζουν και το περιβάλλον, οι μαθημένες συμπεριφορές, η δυσκολία ρύθμισης της έντασης, ή η συνειδητή χρήση του εκφοβισμού για επιβολή.
Πώς πρέπει να αντιδράσω όταν κάποιος γίνεται επιθετικός απέναντί μου;
Αν η κατάσταση είναι ασφαλής, μπορείτε να θέσετε ένα σύντομο και σαφές όριο και να διακόψετε τη συζήτηση, αν οι προσβολές συνεχίζονται. Αν υπάρχουν απειλές, βία ή κίνδυνος, προέχει η απομάκρυνση και η αναζήτηση βοήθειας. Δεν είναι δική σας ευθύνη να ηρεμήσετε έναν επιθετικό άνθρωπο ούτε χρειάζεται να μένετε σε επικίνδυνη κατάσταση.
Μπορεί να αλλάξει ένας άνθρωπος που εκδηλώνει συχνά επιθετικότητα;
Η αλλαγή είναι εφικτή, συνήθως όμως σταδιακή και με δυσκολίες στην πορεία. Απαιτεί αναγνώριση του προβλήματος, ανάληψη ευθύνης και σταθερή προσπάθεια. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση των αιτίων και στην ανάπτυξη άλλων τρόπων αντίδρασης. Η μεταμέλεια από μόνη της δεν αρκεί, χρειάζεται να φαίνεται στη συμπεριφορά και στον σεβασμό των ορίων των άλλων.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.

