Παθητική επιθετικότητα: Τι είναι και πώς να την αντιμετωπίσετε

Ο ρόλος του θυμού και η σχέση του με την παθητική επιθετικότητα

Αισθήματα όπως η οργή, η απογοήτευση, ο εκνευρισμός και διάφορα άλλα παρόμοια, που θεωρούνται συχνά ως μη αποδεκτά κοινωνικά, δημιουργούν, σε κάποια άτομα, έντονη δυσφορία και φόβο, σε σημείο που να τα αποφεύγουν, σαν τον διάολο το λιβάνι, ακόμη και για ολόκληρη τη ζωή τους.

Ο θυμός έχει μια σημαντική αξία επιβίωσης, τονίζοντας τα όριά μας, δημιουργώντας τον απαραίτητο ζωτικό χώρο και την αναγκαία απόσταση από τους άλλους. Παράλληλα, προετοιμάζει το σώμα για φυγή ή συμπλοκή, σε καταστάσεις συμβολικής ή πραγματικής απειλής.

Ο θυμός, όμως, είναι και ένα συναίσθημα που δείχνει πως κάτι δεν είναι όπως θα έπρεπε και πως χρειάζεται, με κάποιον τρόπο, να αλλάξει. Αποτελεί, δηλαδή, κίνητρο και ώθηση για δράση και αλλαγή των κακώς κειμένων. Με άλλα λόγια, ο θυμός από μόνος του δεν είναι κάτι κακό — το αντίθετο.

Ο τρόπος διαχείρισής του, ωστόσο, μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα, τόσο σε εκείνον που τον βιώνει όσο και στο περιβάλλον του.

Η προέλευση και το ιστορικό του όρου «παθητική επιθετικότητα»

Η πρώτη επίσημη τεκμηρίωση της παθητικής-επιθετικής διαταραχής προσωπικότητας έγινε το 1945. Συγκεκριμένα, το Υπουργείο Πολέμου των Η.Π.Α. δημοσίευσε ένα τεχνικό δελτίο. Σε αυτό περιγράφονταν στρατιώτες που αρνήθηκαν να ακολουθήσουν διαταγές. Ωστόσο, αντί να εκφράσουν ανοιχτά την αντίρρησή τους, συμπεριφέρθηκαν με έναν παθητικό-επιθετικό τρόπο.

Όταν η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία συνέταξε την πρώτη έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών (DSM), χρησιμοποίησε αυτό το δελτίο. Στην περιγραφή της κατάστασης περιλάμβανε πολλές φράσεις από το κείμενο του 1945. Επιπλέον, ορισμένες από τις μεταγενέστερες εκδόσεις ανέφεραν την παθητική επιθετικότητα ως διαταραχή προσωπικότητας.

Ωστόσο, με τη δημοσίευση της Τρίτης έκδοσης του DSM, η θεώρηση αυτή αμφισβητήθηκε έντονα. Πολλοί ειδικοί ψυχικής υγείας υποστήριζαν ότι η παθητικά επιθετική συμπεριφορά αποτελεί απάντηση σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Δεν τη θεωρούσαν μια γενικευμένη διαταραχή προσωπικότητας από μόνη της.

Οι επόμενες εκδόσεις και αναθεωρήσεις του εγχειριδίου επέκτειναν τα διαγνωστικά κριτήρια. Συμπεριέλαβαν συμπτώματα όπως η ευερεθιστότητα και ο σωματικός πόνος. Στην τέταρτη έκδοση (DSM-IV), που δημοσιεύθηκε το 1994, η διαταραχή μετονομάστηκε σε «αρνητική διαταραχή προσωπικότητας». Με αυτόν τον τρόπο επιχείρησαν να οριοθετήσουν σαφέστερα τις υποκείμενες αιτίες της παθητικής επιθετικότητας. Παράλληλα, η διαταραχή μεταφέρθηκε στο παράρτημα του εγχειριδίου. Αυτό υποδήλωνε ότι απαιτούνται περαιτέρω μελέτες πριν καταχωρηθεί ως επίσημη διάγνωση.

Τέλος, στο DSM-V που κυκλοφόρησε το 2013, η παθητική επιθετικότητα καταχωρήθηκε στην ενότητα «Διαταραχές προσωπικότητας – Ειδικά χαρακτηριστικά». Έτσι, δόθηκε έμφαση στο ότι αποτελεί χαρακτηριστικό προσωπικότητας και όχι μια αυτόνομη διαγνωστική οντότητα.

Τι θεωρείται παθητική επιθετικότητα;

Η παθητική επιθετικότητα είναι ο σκόπιμος και καμουφλαρισμένος τρόπος με τον οποίο ένα άτομο εκφράζει την οργή, τον θυμό ή τη δυσαρέσκειά του. Εμφανίζεται συνήθως όταν το άτομο αισθάνεται ότι υπάρχουν αξιώσεις από αυτό, όταν θεωρεί ότι προσδοκάται να ενεργήσει αυτόνομα ή όταν βιώνει απογοήτευση, επειδή οι άλλοι δεν ενήργησαν ή δεν βοήθησαν όπως το ίδιο προσδοκούσε, παρότι δεν έχει εκφράσει ρητά κάποια ανάγκη για βοήθεια.

Ακριβώς αυτό το στοιχείο της ασάφειας και της σκόπιμης έλλειψης αμεσότητας είναι που καθιστά την παθητική επιθετικότητα τόσο αποτελεσματική και ταυτόχρονα δύσκολα αντιμετωπίσιμη. Το άτομο που υιοθετεί αυτή τη συμπεριφορά μπορεί εύκολα να αρνηθεί κάθε ευθύνη που ενδεχομένως του αποδοθεί, επιστρέφοντάς την στον αποδέκτη και ισχυριζόμενο ότι πρόκειται για παρεξήγηση, ότι ο άλλος είναι υπερευαίσθητος ή ότι «δεν δέχεται μύγα στο σπαθί του».

Με αυτόν τον τρόπο, μετατρέπει τον εαυτό του από θύτη σε θύμα.

Η παθητική επιθετικότητα φθείρει την επικοινωνία και την ψυχική σας υγεία. Η συνεργασία με έναν έμπειρο ψυχολόγο online θα σας δώσει τα εργαλεία για να θέσετε υγιή όρια και να εκφράζεστε ελεύθερα.

Παραδείγματα παθητικής επιθετικότητας στην καθημερινότητα

Η παθητική επιθετικότητα υποκρύπτει πάντοτε θυμό και, για όποιον μπορεί να την αναγνωρίσει, διαφαίνεται μέσα από υπαινιγμούς που πληγώνουν ή αιφνιδιάζουν, καθώς και μέσα από αντιφατικά μηνύματα που προκαλούν αβεβαιότητα και σύγχυση, όπως:

Λεκτικά παραδείγματα παθητικά επιθετικής συμπεριφοράς

• «Δεν καταλαβαίνω τι εννοείς», ενώ έχει καταλάβει πολύ καλά τι εννοεί ο άλλος.

• «Όπως θέλεις»: ένα σχόλιο που αποβλέπει στον άμεσο τερματισμό της συζήτησης, ώστε το άτομο να μη χρειαστεί να εκφράσει συναισθήματα ή συγκεκριμένα θέλω, κάνοντας ταυτόχρονα τον άλλον να νιώσει άβολα και αμήχανα.

• «Πώς κάνεις έτσι;» ή «Γιατί εκνευρίζεσαι τόσο εύκολα;»: τέτοιου είδους σχόλια αποσκοπούν στην απαξίωση του συνομιλητή, στο να τον κάνουν να νιώσει άσχημα ή να τον οδηγήσουν σε αδιέξοδο.

Το άτομο με παθητική επιθετικότητα είναι ιδιαίτερα ικανό στο να κακοποιεί ψυχολογικά, με μη άμεσο τρόπο, τους άλλους, την ίδια στιγμή που παρουσιάζεται προς τα έξω ως ιδιαίτερα ευχάριστο και με έγνοια για τους γύρω του άτομο.
Αν ο αποδέκτης της παθητικής επιθετικότητας αποκαλύψει σε κάποιον τρίτο ότι κακοποιείται από μια τέτοια συμπεριφορά, το πιθανότερο είναι να μη γίνει πιστευτός.

Ένα τέτοιο άτομο υπονομεύει σταδιακά την αυτοπεποίθηση και την αίσθηση προσωπικής αξίας των άλλων, μέσα από βλέμματα απαξίας, μορφασμούς, ειρωνικά χαμόγελα κ.λπ., συχνά με τρόπο και σε στιγμές που οι υπόλοιποι παρευρισκόμενοι να μην αντιλαμβάνονται το παραμικρό.
Παράλληλα, προβάλλει συστηματικά τα δικά του λάθη, τις ανεπάρκειες και τους φόβους στους άλλους, προκειμένου να διατηρήσει και να επιβεβαιώσει τη μεγαλειώδη εικόνα που επιθυμεί να έχει για τον εαυτό του.

Ατομικά χαρακτηριστικά παθητικά επιθετικών ατόμων

Η παθητική επιθετικότητα αποτελεί έναν πολύ συνηθισμένο τρόπο επικοινωνίας στις ανθρώπινες σχέσεις. Μάλιστα, όλοι μας έχουμε καταφύγει σε αυτόν κάποιες φορές. Εκείνοι, όμως, που τον χρησιμοποιούν συστηματικά, το κάνουν επειδή έχουν την ανάγκη να ελέγχουν και να χειρίζονται τον περίγυρό τους κατά βούληση. Παράλληλα, το πράττουν για να καλύπτουν την προσωπική τους ανασφάλεια, τη χαμηλή αυτοεκτίμηση ή την ανάγκη τους για επιβολή πάνω στους άλλους.

Παρόλο που δεν είναι άτομα που εκφράζουν με σαφήνεια τα πραγματικά τους θέλω, προσδοκούν από τον περίγυρο να αντιλαμβάνεται τις ανάγκες τους. Ως εκ τούτου, αναμένουν από τους άλλους να ανταποκρίνονται ανάλογα. Αυτό οδηγεί συχνά όσους ζουν δίπλα σε ένα παθητικά επιθετικό άτομο στο να χρειάζεται να μαντεύουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Η προσπάθεια αυτή γίνεται προκειμένου να μη δημιουργηθεί ένταση ή σύγκρουση.

Εξαιτίας της αυξημένης ανάγκης τους για προσοχή, τα άτομα αυτά προσπαθούν συχνά να στερήσουν ολοένα και μεγαλύτερο «χώρο» από το άτομο με το οποίο συμβιώνουν. Για παράδειγμα, οι ίδιοι μπορεί να βγαίνουν σχεδόν καθημερινά με τους φίλους τους. Ωστόσο, εάν η σύντροφός τους τύχει να έχει κανονίσει να βγει με δικές της φίλες σε κάποιο βράδυ που εκείνοι θα μείνουν στο σπίτι, η αυτοπεποίθησή τους πλήττεται. Αυτό οδηγεί έμμεσα τη γυναίκα να παραμείνει και η ίδια στο σπίτι μαζί τους.

Ορισμένες φορές, η παθητική επιθετικότητα μπορεί να αποτελεί συνειδητή στρατηγική. Αντίθετα, άλλες φορές λειτουργεί ως υποσυνείδητος ψυχικός μηχανισμός. Στην ακραία της μορφή, μπορεί να μετατραπεί σε καθαρή ψυχική κακοποίηση. Τότε οδηγεί τον αποδέκτη της στο να αμφισβητεί τον ίδιο του τον εαυτό και, τελικά, ακόμη και την ίδια του την κρίση.

Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν εμφανίζονται πάντα ως ανοιχτή σύγκρουση· συχνά εκφράζονται μέσα από αντιφατικά μηνύματα και συμπεριφορές.

Συμπεριφορικά χαρακτηριστικά παθητικά επιθετικών ατόμων

Τα άτομα αυτά μπορεί, εκ πρώτης όψεως, να δείχνουν ευγενικά και καλοπροαίρετα. Η εικόνα αυτή, όμως, αλλάζει δραματικά όταν κάποιος τα γνωρίσει καλύτερα, αποκαλύπτοντας σταδιακά την πραγματική τους στάση και συμπεριφορά.

Συχνά πρόκειται για άτομα που:

• είναι ντροπαλά, αλλά ταυτόχρονα επικρίνουν τους πάντες και τα πάντα γύρω τους
• εμφανίζονται προκλητικά και απαξιωτικά, αντλώντας από αυτή τη στάση ένα αίσθημα υπερηφάνειας και υπεροχής, το οποίο μεταφράζουν ως επαναστατικότητα ή αντισυμβατικότητα
• έχουν έντονη ανάγκη να κατηγορούν και να κατακρίνουν ανθρώπους και καταστάσεις
• χαρακτηρίζονται από πικρία, θυμό και γενικευμένη αρνητική διάθεση

Επιπλέον, συχνά:

• ξεχνούν συμφωνημένες διορίες και χρονοδιαγράμματα, αργούν σε ραντεβού και συναντήσεις
• ξεκινούν πράγματα και τα αφήνουν στη μέση ή δεν τηρούν υποσχέσεις, εξαναγκάζοντας έμμεσα τον άλλον να κάνει όσα οι ίδιοι όφειλαν να πράξουν
• υιοθετούν ως βασική στάση ζωής το μότο: «Το να υποτάσσεσαι είναι ταυτόσημο με το να ηττάσαι»
• Δεν αντέχουν αιτήματα από τους άλλους και αντιμετωπίζουν σοβαρή δυσκολία στις σχέσεις τους με άτομα που διαθέτουν κύρος, δύναμη και εξουσία, στοιχεία που επιθυμούν έντονα και οι ίδιοι.

Πρόκειται συχνά για εξαρτητικά άτομα, καθώς χρειάζονται οπωσδήποτε κάποιους άλλους να υποτιμούν, προκειμένου να καλύπτουν τη δική τους αίσθηση ανεπάρκειας και κατωτερότητας. Παρότι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τους άλλους, παραμένουν συναισθηματικά κλεισμένα στον εαυτό τους, φοβούμενα μια πιο άμεση και ειλικρινή επικοινωνία.

Τα άτομα με παθητική επιθετικότητα έλκονται συχνά από ανθρώπους που έχουν ήδη χαμηλή αυτοεκτίμηση ή που δείχνουν ανοχή και «άφεση αμαρτιών» σε ανάρμοστες συμπεριφορές. Όταν η παθητική επιθετικότητα εμφανίζεται συστηματικά, τότε μπορούμε να μιλήσουμε για χαρακτηριστικό στοιχείο προσωπικότητας ή για παθητική-επιθετική προσωπικότητα. Επιπλέον, η συστηματική παθητικά επιθετική συμπεριφορά παρουσιάζει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τον ναρκισσισμό.

Τρόποι με τους οποίους εκφράζεται η παθητική επιθετικότητα

Ασάφεια

Το βασικό χαρακτηριστικό ενός ατόμου με παθητική επιθετικότητα είναι η ασάφεια που διακρίνει τον τρόπο σκέψης και συναισθηματικής του έκφρασης. Σπάνια εννοεί αυτό που εκφράζει, δημιουργώντας εύκολα σύγχυση μέσα από την αντιφατικότητά του.

Κάποιες φορές μπορεί να συμπεριφέρεται με τρόπο απαράδεκτο και την επόμενη στιγμή να υποστηρίζει πως «δεν το εννοούσε», μετατρεπόμενος ξαφνικά σε ένα φιλικό και υποστηρικτικό άτομο. Σπάνια εκφράζει την επιθετικότητα άμεσα· σχεδόν πάντα το κάνει έμμεσα, μέσω «πλάκας» που στην πραγματικότητα αποτελεί καμουφλαρισμένη απαξίωση ή μέσω σχολίων που αγγίζουν τα ευαίσθητα σημεία του άλλου – κάτι σαν χτύπημα κάτω από τη ζώνη.

Υιοθέτηση του ρόλου του θύματος

Το άτομο αυτό δεν ευθύνεται ποτέ για το παραμικρό, ακόμη και όταν έχει φερθεί ξεκάθαρα άσχημα. Υποστηρίζει πως δεν θα αντιδρούσε έτσι, εάν ο άλλος δεν τον προκαλούσε ή αν είχε κάνει αυτό που ο ίδιος επιθυμούσε. Πάντα υπάρχει κάποιος άλλος υπεύθυνος.

Για παράδειγμα, αν αργήσει –όπως συνήθως– σε ένα ραντεβού και δεχθεί παρατήρηση, στο τέλος μπορεί να καταφέρει να κάνει τον άλλον να νιώσει ενοχές επειδή τόλμησε να διαμαρτυρηθεί.

Φόβος εγγύτητας

Τα άτομα αυτά έχουν μεγάλη δυσκολία, αν όχι ανικανότητα, να εμπιστευθούν κάποιον. Διατηρούν τις σχέσεις τους σε ένα τυπικό και απρόσωπο επίπεδο. Στις ερωτικές τους σχέσεις κάνουν σεξ και όχι έρωτα.

Όταν νιώσουν ότι ο/η σύντροφός τους αρχίζει να γίνεται σημαντικός/ή, συχνά αποσύρονται και κλείνονται στον εαυτό τους, χρησιμοποιώντας την αποχή από την ερωτική ζωή ή το σεξ ως μορφή τιμωρίας.

Φόβος εξάρτησης

Τα παθητικά-επιθετικά άτομα φοβούνται έντονα τη συναισθηματική εξάρτηση, ενώ ταυτόχρονα φοβούνται και τη μοναξιά. Για να διαχειριστούν αυτή την εσωτερική αντίφαση, προσπαθούν να αντισταθμίσουν τον φόβο της εξάρτησης μέσω του ελέγχου των άλλων, ώστε να νιώθουν αυτόνομα και αυτάρκη.

Η εξάρτησή τους δεν εξαφανίζεται· απλώς αλλάζει μορφή. Από συναισθηματική εξάρτηση μετατρέπεται σε ανάγκη ύπαρξης άλλων ανθρώπων που μπορούν ή «πρέπει» να ελέγχονται.

Ναρκισσισμός και παθητική επιθετικότητα

Παρόλο που τα άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας μπορεί, ως γνωστό, να εμφανίσουν πολύ βίαιες εκρήξεις οργής –τη λεγόμενη «ναρκισσιστική οργή»– στην πλειονότητά τους εκδηλώνουν κυρίως παθητικά-επιθετική συμπεριφορά.

Εάν επιχειρήσουμε να εντοπίσουμε τυπικά χαρακτηριστικά παθητικής επιθετικότητας, αυτά συχνά εμφανίζονται πιο ξεκάθαρα σε άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει πως όλα τα παθητικά-επιθετικά άτομα πάσχουν από ναρκισσιστική ή κάποια άλλη διαταραχή προσωπικότητας.

Η παθητική επιθετικότητα αποτελεί, στην ουσία, μία μορφή ψυχικής κακοποίησης. Είναι δύσκολο να αναγνωριστεί, καθώς εκφράζεται με υποδόριο και μασκαρεμένο τρόπο. Επιπλέον, οι αμυντικοί μας μηχανισμοί μάς προστατεύουν, συνήθως, από ενδοψυχικές συγκρούσεις και συναισθηματικά δυσάρεστες εμπειρίες. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να δημιουργήσουν ψυχολογικές δυσκολίες και προβλήματα στη σχέση με τον περίγυρο.

Σταδιακά, η παθητική επιθετικότητα επηρεάζει συχνά τις διαπροσωπικές σχέσεις. Όταν η ενεργοποίησή της είναι επαναλαμβανόμενη και σταθερή, τότε μπορεί να θεωρηθεί στοιχείο χαρακτήρα ή προσωπικότητας.

Ζήλια και παθητική επιθετικότητα

Τα αισθήματα ζήλιας συνδέονται συχνά άμεσα με την παθητική επιθετικότητα. Αυτό συμβαίνει για έναν βασικό λόγο. Συγκεκριμένα, οι περισσότεροι άνθρωποι αποφεύγουν να εκφράσουν ανοιχτά και άμεσα τη ζήλια που βιώνουν. Πρόκειται για συναισθήματα που δεν θεωρούνται κοινωνικά αποδεκτά.

Ως αποτέλεσμα, αντί για μια ειλικρινή έκφραση, τα άτομα που υιοθετούν παθητικά-επιθετική συμπεριφορά καταφεύγουν σε έμμεσες μορφές έκφρασης της ζήλιας. Τέτοιες μορφές είναι η ενοχοποίηση, ο έλεγχος, η κατηγορία και η υποτίμηση του/της συντρόφου. Το ίδιο ισχύει για οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο ζηλεύουν ή φθονούν.

Επιπλέον, συχνά εμφανίζονται και έμμεσοι τρόποι τιμωρίας του άλλου. Παραδείγματα αποτελούν η σιωπή, η συναισθηματική απόσυρση ή η ψυχρότητα. Αυτοί οι τρόποι λειτουργούν ως μέσα άσκησης πίεσης χωρίς άμεση αντιπαράθεση.

Συνοσηρότητα

Η παθητική επιθετικότητα μπορεί να συνυπάρχει με άλλες ψυχικές καταστάσεις ή διαταραχές, φαινόμενο που στη ψυχολογία ονομάζεται συνοσηρότητα. Στις περιπτώσεις αυτές, η παθητικά-επιθετική συμπεριφορά δεν εμφανίζεται μεμονωμένα, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ψυχολογικό πλαίσιο.

Ενδεικτικά, μπορεί να συνυπάρχει με:

• Αγχώδεις διαταραχές

• Κατάθλιψη

• Αυτοκτονικές σκέψεις ή αυτοκτονική συμπεριφορά

• Χρήση ουσιών

• Σχιζοφρένεια

• Διπολική διαταραχή

• Μαθησιακές δυσκολίες ή διαταραχή ελλειμματικής προσοχής

• Ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας

Η παρουσία συνοσηρότητας μπορεί να επηρεάσει τόσο την ένταση όσο και τη συχνότητα της παθητικά-επιθετικής συμπεριφοράς, καθιστώντας την κατανόηση και τη διαχείρισή της πιο σύνθετη.

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Υπάρχουν διάφορες θεραπευτικές σχολές και κατευθύνσεις που αντιμετωπίζουν ζητήματα όπως η παθητική επιθετικότητα. Αυτό γίνεται σύμφωνα με τη θεωρητική και κλινική τους προσέγγιση. Η προσέγγιση στην οποία θα αναφερθώ στη συνέχεια είναι αυτή της ψυχαναλυτικής ψυχοθεραπείας. Αυτή η σχολή θεωρεί ότι μη προσαρμοστικά στοιχεία προσωπικότητας, όπως η παθητικά-επιθετική συμπεριφορά, αποτελούν επανάληψη τρόπων συμπεριφοράς του παρελθόντος. Αυτοί οι τρόποι κάποτε είχαν λόγο ύπαρξης για το άτομο, στο πλαίσιο των οικογενειακών εμπειριών της παιδικής του ηλικίας.

Επιπλέον, η θεραπευτική διαδικασία περιλαμβάνει τον εντοπισμό και την αναγνώριση αυτών των επαναλαμβανόμενων προτύπων. Παράλληλα, στοχεύει στην κατανόηση του από πού προέρχονται και γιατί συνεχίζουν να ενεργοποιούνται στο παρόν.

Επιμέρους θεραπευτικοί στόχοι

Οι βασικοί θεραπευτικοί στόχοι μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Ενίσχυση της αυτοεκτίμησης

• Βελτίωση της ικανότητας έκφρασης «αρνητικών» συναισθημάτων, όπως ο θυμός

• Βελτίωση της ικανότητας για άμεση εμπλοκή σε συγκρούσεις

• Ανάπτυξη πιο ουδέτερων συναισθημάτων απέναντι στους άλλους, ιδίως σε άτομα που εκπροσωπούν εξουσία ή θεωρούνται πιο τυχερά ή ευνοούμενα

• Διαμόρφωση πιο ρεαλιστικών προσδοκιών από τον εαυτό, τους άλλους και τις διαπροσωπικές σχέσεις

• Αντιμετώπιση «αρνητικών» συναισθημάτων και αντιλήψεων και εκμάθηση τρόπων ώστε να βιώνονται με μεγαλύτερη αντικειμενικότητα

• Επίλυση παλαιότερων διαπροσωπικών συγκρούσεων

• Βελτίωση του αισθήματος 9 και μείωση των αισθημάτων απελπισίας

• Μείωση ή εξάλειψη αυτοκτονικών σκέψεων, εφόσον υπάρχουν

Αν η παθητική επιθετικότητα κυριαρχεί στη ζωή ή στις σχέσεις σας, η ψυχοθεραπεία προσφέρει μια διέξοδο. Ενημερωθείτε για τη διαδικασία των συνεδριών με ψυχολόγο online και ξεκινήστε σήμερα την αλλαγή που χρειάζεστε. Ακομα μπορειτε κλείσετε το ραντεβού σας για συνεδρίες στο γραφείο και δια ζώσης συνεδρίες.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προγραμματίστε τη συνάντησή μας στο γραφείο Ξεκινήστε την Online θεραπεία σας (από όπου κι αν βρίσκεστε)