Υιοθεσία: Προϋποθέσεις, προκλήσεις και ψυχολογικές διαστάσεις

Η υιοθεσία είναι μια πράξη αγάπης που δημιουργεί οικογένειες, αλλά φέρνει μαζί της και ιδιαίτερες προκλήσεις.

Υπάρχουν πολλοί και διαφορετικοί τρόποι δημιουργίας οικογένειας, και η θετή οικογένεια είναι ένας από αυτούς. Αυτή η μορφή οικογένειας είναι η συνάντηση ανάμεσα σε ένα άτεκνο, συνήθως, ζευγάρι που επιθυμεί να αποκτήσει παιδί. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει ένα παιδί που είτε δεν έχει γονείς είτε, ακόμα και αν έχει, δεν είναι σε θέση να του παράσχουν την απαραίτητη ασφάλεια και φροντίδα. Το αποτέλεσμα της συνάντησης αυτής είναι για πολλούς η ικανοποίηση πολύ βαθιών προσωπικών αναγκών για εγγύτητα, συνύπαρξη και ολοκλήρωση.

Η υιοθεσία, όμως, μπορεί κάποιες φορές να έχει ιδιαίτερες -εξαιτίας της φύσης της- δυσκολίες. Από τη μία, η οικογένεια που έχει υιοθετήσει ένα παιδί είναι ακριβώς σαν οποιαδήποτε άλλη οικογένεια. Βιώνει και αντιμετωπίζει τις διάφορες φάσεις της ζωής του παιδιού της μέχρι την ενηλικίωση. Από την άλλη, υπάρχουν και κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά σε κάθε υιοθεσία. Αυτά μπορεί να επηρεάσουν είτε θετικά είτε αρνητικά το συναισθηματικό δεσμό γονιών-παιδιού, όπως:

• Η ηλικία του παιδιού τη στιγμή της υιοθεσίας και οι εμπειρίες που έχει από την προηγούμενή του ζωή. Είτε σε ίδρυμα είτε με τη βιολογική του οικογένεια.

• Ο βαθμός επεξεργασίας της ματαίωσης της επιθυμίας των γονιών να αποκτήσουν δικό τους κοινό παιδί και του πένθους που αυτό συνεπάγεται.

• Ο βαθμός ταύτισης ανάμεσα στους γονείς και το παιδί. Αυτό αφορά την εξωτερική του εμφάνιση, το ταμπεραμέντο, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και χαρίσματά του καθώς και τον δείκτη νοημοσύνης του.

• Οι αντιδράσεις του περίγυρου απέναντι στη θετή οικογένεια.

Οι εντάσεις στη σχέση του ζευγαριού κατά την υιοθεσία

Πολλά ζευγάρια αποφασίζουν να υιοθετήσουν ένα παιδί επειδή δεν κατάφεραν να αποκτήσουν δικό τους. Οι αλλεπάλληλες αποτυχημένες προσπάθειες εξωσωματικής γονιμοποίησης, που επιβαρύνουν πολυποίκιλα το ζευγάρι, παίζουν ρόλο. Επίσης, οι περίπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες που ακολουθούνται στην πατρίδα μας για την υιοθεσία μπορεί να επιβαρύνουν έντονα τη σχέση. Τα συναισθήματα και η ερωτική ζωή του ζεύγους δοκιμάζονται. Αν καταφέρουν, όμως, και ξεπεράσουν τις δυσκολίες αυτές, είτε από μόνοι τους είτε με βοήθεια, μπορούν να βγουν ενισχυμένοι. Τόσο ως άνθρωποι αλλά και ως ζεύγος από τη δοκιμασία αυτή.

Η επιθυμία απόκτησης παιδιού είναι μια ιδιαίτερα σημαντική ανθρώπινη ανάγκη για τους περισσότερους. Το συνειδητό κίνητρο για την απόκτηση ενός παιδιού ποικίλει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Για πολλά ζευγάρια είναι το αποτέλεσμα της αγάπης του ενός προς τον άλλον.

Όμως, ο δρόμος προς την υιοθεσία είναι συνήθως πολύ μακρύς και δύσκολος. Εμπεριέχει πολλούς κινδύνους και εντάσεις για τη σχέση που μπορούν να οδηγήσουν ακόμα και στο να χάσουν ο ένας τον άλλον. Όλα αυτά στην προσπάθεια να γίνουν γονείς. Οι διάφορες εκθέσεις καταλληλότητας από τις αντίστοιχες υπηρεσίες βιώνονται συχνά ως διείσδυση σε πολύ προσωπικούς τομείς. Τα όρια της ιδιωτικότητας δοκιμάζονται αλλά και διευρύνονται επικίνδυνα.

Αναγκαιότητα αντιμετώπισης της κρίσης πριν την υιοθεσία

Όπως και σε κάθε περίπτωση συναισθηματικής κρίσης, είναι σημαντικό να αποτιμήσει το ζευγάρι την όλη κατάσταση. Πρέπει να δουν τα δύσκολα συναισθήματα που αυτή έχει προκαλέσει και να μπορέσουν να μιλήσουν ανοιχτά για όλα αυτά.

Πολλοί θετοί γονείς έχουν ήδη πληγεί από μία διπλή κρίση. Η πρώτη αφορά στο γεγονός πως είναι άτεκνοι, παρά τη θέλησή τους. Δεν έχουν τον έλεγχο του σώματός τους, το οποίο θα πρέπει να υποταχθεί πλήρως στις επιταγές της ιατρικής τεχνολογίας. Αυτό συμβαίνει χωρίς πολλά περιθώρια προσωπικών σκέψεων, αποφάσεων ή αμφισβήτησης της θεραπείας που έχουν ξεκινήσει.

Η δεύτερη κρίση αφορά σε αυτήν καθαυτή τη διερεύνηση της γονιμότητάς τους και στην έναρξη της θεραπείας. Αυτή δίνει την αίσθηση μιας περαιτέρω απώλειας ελέγχου όπου τα πλέον προσωπικά στοιχεία αποκαλύπτονται. Γίνονται αντικείμενο διαχείρισης από άλλους.

Είναι γνωστό πως κάθε κρίση εμπεριέχει δυνητικά και προϋποθέσεις εξέλιξης, επαναπροσανατολισμού και ανανέωσης. Όσοι περνούν μία κρίση μπορούν να επανεκκινήσουν τη ζωή τους με μεγαλύτερη διάθεση, δύναμη, γνώση, αυτογνωσία και εμπειρία. Αυτό ισχύει όταν και εφόσον καταφέρουν να την ξεπεράσουν. Το ίδιο συμβαίνει και με τα ζευγάρια που περνούν μία τέτοιου είδους κρίση. Μπορούν είτε να ξεπεράσουν τους σκοπέλους της δοκιμασίας αυτής και να νιώσουν δυνατότεροι τόσο ως άτομα όσο και ως ζεύγος. Είτε να μην αντέξουν, να αποδυναμωθούν και να ακολουθήσουν χωριστούς δρόμους στη ζωή.

Σε κάθε περίπτωση, οι θετοί γονείς θα πρέπει να έχουν ολοκληρώσει σε μεγάλο βαθμό τη διεργασία πένθους. Πένθος για το ότι το σώμα τους δεν λειτούργησε όπως προσδοκούσαν και για το ότι τα όνειρά τους για ένα δικό τους παιδί ματαιώθηκαν. Μόνον τότε θα μπορέσουν να δουν και να υποδεχθούν το υιοθετημένο παιδί τους ως το μοναδικό άτομο που είναι. Μόνο έτσι θα ανταποκριθούν στις ιδιαίτερες ανάγκες που έχει.

Η διαδικασία της υιοθεσίας μπορεί να φέρει στην επιφάνεια κρυμμένα συναισθήματα. Αν χρειάζεστε στήριξη σε αυτό το ταξίδι, είμαι εδώ. Δείτε περισσότερα για τις Online Συνεδρίες Ψυχοθεραπείας.

Η υιοθεσία ενός μεγαλύτερης ηλικίας παιδιού

Η υιοθεσία ενός μεγαλύτερης ηλικίας παιδιού αποτελεί πρόκληση για τη δημιουργία μιας σχέσης συναισθηματικού δεσμού. Αυτό ισχύει τόσο για το παιδί όσο και για τους θετούς γονείς. Αν και τα υιοθετημένα παιδιά έχουν, συνήθως, απίστευτη ικανότητα προσαρμογής στο νέο τους περιβάλλον, μπορεί να είναι πολύ δύσκολο για τους γονείς να κατανοήσουν το εσωτερικό τραύμα του παιδιού.

Οι γονείς που σκέπτονται να υιοθετήσουν παιδί από ίδρυμα, δηλαδή ένα παιδί που είναι συνήθως ηλικίας 3-4 ετών, θα πρέπει να σκεφθούν και να προετοιμασθούν πολύ. Ένα παιδί της ηλικίας αυτής έχει διαμορφωθεί, σε μεγάλο βαθμό, από το περιβάλλον στο οποίο έχει μεγαλώσει έως τη στιγμή της υιοθεσίας. Είτε αυτό είναι κάποιο ίδρυμα είτε μια άλλη οικογένεια.

Το μεγαλύτερης ηλικίας παιδί έχει εξελιχθεί λεκτικά και μπορεί να εκφράζει σαφέστερα τις ανάγκες του. Αντιλαμβάνεται καλύτερα το περιβάλλον του απ΄ό,τι ένα παιδί ηλικίας ενός έτους. Κουβαλά, σε μεγαλύτερο βαθμό, εντός του τις συνέπειες της μακρόχρονης διαμονής του στο ίδρυμα.

Τα παιδιά που έχουν ζήσει για μεγάλο διάστημα σε ένα ίδρυμα είναι συχνά καχύποπτα απέναντι σε ενήλικες. Αυτό σημαίνει συνήθως ελλιπή φροντίδα αλλά και συνεχή αγώνα για την προσοχή των άλλων. Οι όποιες αρνητικές τους εμπειρίες μπορεί να έχουν επηρεάσει ακόμα και τη γνωστική, συναισθηματική και κοινωνική τους εξέλιξη. Αποτελεί πραγματικά πρόκληση για ένα τέτοιο παιδί το να τολμήσει και πάλι να επενδύσει συναισθηματικά. Να εμπιστευθεί τους νέους του γονείς.

Εάν το παιδί ζούσε μέχρι τη στιγμή της υιοθεσίας με τους βιολογικούς του γονείς, τα πράγματα είναι συνήθως ευκολότερα.

Η σημασία της οριοθέτησης στην υιοθεσία

Είναι πολύ σημαντικό οι θετοί γονείς να δείξουν ιδιαίτερη ευαισθησία για τις δυσκολίες της προηγούμενης ζωής του παιδιού τους. Πρέπει να προσαρμόσουν τις προσδοκίες τους ώστε να είναι ρεαλιστικές. Εξίσου σημαντική είναι και η δημιουργία μιας ισορροπίας ανάμεσα στη συναισθηματική τους κατανόηση και στη δυνατότητά τους να βάζουν σαφή όρια στο παιδί. Αυτά θα το βοηθήσουν να αποκτήσει μια αίσθηση ασφάλειας, προβλεψιμότητας και σταθερότητας για το νέο του περιβάλλον.

Είναι πολύ σύνηθες οι θετοί γονείς να διευρύνουν υπερβολικά τα όρια αυτά. Μπορεί ακόμα και να μην υπάρχουν καθόλου όρια, από ενοχές και λύπη για την τραγικότητα της προηγούμενης ζωής του παιδιού ή επειδή τους είναι υπερπολύτιμο. Όμως, ένα παιδί, που στην ουσία έχει σημαδευτεί από μια ανασφαλή ζωή, χρειάζεται σταθερά και ευδιάκριτα όρια. Έτσι θα (ξανα)αποκτήσει μια αίσθηση ασφάλειας για τη ζωή του και τους άλλους.

Η οριοθέτηση σε ένα παιδί που έχει βιώσει απώλειες απαιτεί λεπτούς χειρισμούς. Μπορείτε να επικοινωνήσετε άμεσα μαζί μου για ραντεβού στο γραφείο μου ή διαδικτυακά.

Η ύπαρξη άλλων παιδιών στην οικογένεια

Ένα θετό παιδί που μεγαλώνει σε οικογένεια που έχει ήδη ή που αποκτά, εκ των υστέρων, άλλα παιδιά μπορεί να νιώσει διαφορετικά. Ίσως αισθανθεί πως δεν ανήκει στην οικογένεια με τους ίδιους όρους όπως και τα θετά του αδέλφια. Για τους λόγους αυτούς, είναι σημαντικό οι θετοί γονείς να δείξουν τη δέουσα ευαισθησία. Πρέπει να προσέξουν τις τυχόν αντιδράσεις ή ακόμα και την απουσία αντιδράσεων του θετού παιδιού τους.

Η συνειδητοποίηση εκ μέρους του θετού παιδιού της ιδιαιτερότητάς του και της απουσίας βιολογικών δεσμών με τους θετούς γονείς του μπορεί να πυροδοτήσει εντονότατα αισθήματα. Θυμός, αντιζηλία και βαθιά λύπη είναι συχνά φαινόμενα. Μπορεί, επίσης, να προκαλέσει μια έντονη επιθυμία και λαχτάρα να γίνει και το ίδιο «βιολογικό παιδί» της οικογένειας. Ή να εκφράσει την έντονη επιθυμία να αναζητήσει τους βιολογικούς του γονείς.

Διαφορετικές μορφές γονεϊκότητας και υιοθεσία

Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα σε θετούς και βιολογικούς γονείς, αν και οι ομοιότητες υπερτερούν.

Το να είναι κάποιος βιολογικός γονιός σημαίνει όχι μόνο το να είναι μαζί με το παιδί από την πρώτη στιγμή της γέννησής του. Σημαίνει και το να έχει δημιουργήσει συναισθηματικούς δεσμούς με αυτό πολύ πριν από αυτήν. Υπάρχει, δηλαδή, μια αίσθηση χρονικής συνέχειας και βαθιάς συνύπαρξης με το παιδί.

Το να γίνει κάποιος θετός γονιός μέσω υιοθεσίας αποτελεί μια διαφορετικού είδους «εγκυμοσύνη». Περιλαμβάνει πολλά ερωτήματα, ανασφάλειες, αγωνίες για τη γενετική κληρονομιά του παιδιού αλλά και πολλές προσδοκίες. Υπάρχει, με άλλα λόγια, μια αβεβαιότητα από την αρχή. Οι γονείς θα πρέπει να βρουν μια στρατηγική να την αντιμετωπίσουν ώστε να μην τους καταβάλει. Έτσι δεν θα επηρεάσει τη σχέση τους με το παιδί.

Επίλογος

Η υιοθεσία είναι δώρο ζωής τόσο για τους θετούς γονείς όσο και για το παιδί. Και τα δύο μέρη καλύπτουν συνήθως, και σε μεγάλο βαθμό, βασικές ανθρώπινές τους ανάγκες. Ανάγκες για εγγύτητα, συνύπαρξη και μοίρασμα συναισθημάτων με τον ξεχωριστό αυτό τρόπο που χαρακτηρίζει τη σχέση γονέα-παιδιού.

Υπάρχουν πολλές δυσκολίες και προβλήματα στην προσπάθεια υιοθεσίας ενός παιδιού στην πατρίδα μας. Αυτά οδηγούν, ως ένα βαθμό, και στη χρησιμοποίηση αθέμιτων και επικίνδυνων μέσων και τρόπων για την πραγματοποίηση της.

Όμως, ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα είναι -κατά τη γνώμη μου- το ότι υπάρχουν απρόθυμοι, ανώριμοι ή ανήμποροι γονείς. Άνθρωποι που φέρνουν στον κόσμο παιδιά που για προσωπικούς, θρησκευτικούς, οικονομικούς ή κοινωνικούς λόγους δεν θέλουν ή δεν είναι σε θέση να φροντίσουν όπως τα αξίζει.

Ενδυναμώστε τη σχέση με το παιδί σας. Η προσαρμογή στη νέα οικογενειακή πραγματικότητα χρειάζεται χρόνο και κατανόηση. Αν θέλετε βοήθεια για να χτίσετε γερούς δεσμούς, είμαι στη διάθεσή σας. Κλείστε συνεδρία μαζί μου για Online Ψυχοθεραπεία (Skype/Viber). Επικοινωνήστε για δια ζώσης ραντεβού στο γραφείο μου στη Θεσσαλονίκη.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προγραμματίστε τη συνάντησή μας στο γραφείο Ξεκινήστε την Online θεραπεία σας (από όπου κι αν βρίσκεστε)