Πριν από λίγες μέρες, είδα ένα βίντεο που με συγκλόνισε. Με έκανε να δω ποιο είναι το χρώμα της αυθεντικής και άδολης αγάπης ενός γονιού προς το παιδί του, όποιο και όπως και αν είναι αυτό. Σε πολλούς από εμάς, αυτό το χρώμα της γονικής αγάπης κάποιες φορές χλομιάζει. Συχνά εμείς οι ίδιοι το αλλοιώνουμε ή το χάνουμε εντελώς. Αυτό καθορίζεται από το χρώμα των γυαλιών που ο καθένας μας χρησιμοποιεί. Κάποιοι γονείς νιώθουν ντροπή και κρύβουν από τα μάτια του κόσμου το «ελαττωματικό» παιδί τους. Άλλοι ξεσπούν επάνω του την απογοήτευση και την οργή τους. Υπάρχουν και αυτοί που καταφεύγουν σε «τράπεζες» επίλεκτων δωρητών σπέρματος προς αναζήτηση του «τέλειου» D.N.A. και, τελικά, παιδιού. Υπάρχουν, όμως, και αυτοί που αγαπούν το παιδί τους άνευ όρων και ορίων και που το αποδέχονται για αυτό που ακριβώς είναι.
Πώς εκφράζεται η γονική αγάπη;
Η γονική αγάπη εκφράζεται μέσα από τη συναισθηματική διαθεσιμότητα, τη φροντίδα, την αποδοχή, την ουσιαστική ακρόαση και την παρουσία του γονιού στην καθημερινότητα του παιδιού. Περιλαμβάνει επίσης σταθερά και κατάλληλα όρια, καθώς το παιδί χρειάζεται τόσο να αισθάνεται αγαπημένο και ασφαλές όσο και να αναπτύσσει σταδιακά την αυτονομία του.
Η γονική αγάπη και οι ιδιαιτερότητες της σχέσης
Η αγάπη έχει πολλές και διαφορετικές μορφές. Υπάρχει η αγάπη για το φίλο, το γονιό, το παιδί, τον ερωτικό σύντροφο κ.ά. Ορισμένες προϋποθέσεις, που θεωρούνται ως απαραίτητες σε μία συγκεκριμένη σχέση αγάπης, μπορεί να μην είναι το ίδιο αναγκαίες ή να μην ισχύουν καν σε μια άλλη της μορφή. Για παράδειγμα, σε μία σχέση αγάπης μεταξύ ενηλίκων, δύο από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις είναι η ύπαρξη μιας όσο το δυνατόν μεγαλύτερης ισοτιμίας και η οικειοθελής συμμετοχή στη σχέση αυτή.
Οι προϋποθέσεις αυτές, όμως, δεν ισχύουν για τη γονική αγάπη. Η σχέση γονέα-παιδιού, από τη φύση της, δεν μπορεί να είναι ούτε ισότιμη ούτε και οικειοθελής. Από τη στιγμή που το παιδί γεννιέται, είναι απόλυτα εξαρτημένο από τη φροντίδα και την αγάπη των γονιών του για να επιβιώσει φυσικά και συναισθηματικά. Έρευνες αποδεικνύουν πως ένα βρέφος που δεν εισπράττει αγάπη, μπορεί να εμφανίσει σοβαρή κατάθλιψη. Αυτή η στέρηση μπορεί να φτάσει έως και τον συναισθηματικό ή σωματικό μαρασμό, οδηγώντας ίσως ακόμα και στον θάνατο, παρ΄όλη την τυπικά επαρκή φροντίδα των βιολογικών του αναγκών.
Η γονική αγάπη ως ευθύνη ζωής
Η απόκτηση παιδιού δεν αποτελεί απλά την εκπλήρωση ενός σκοπού ζωής. Πολλοί υποψήφιοι γονείς θέλουν να το πιστεύουν αυτό. Δεν είναι όμως μόνο μια προσωπική ολοκλήρωση ή η βίωση της απόλυτης ευτυχίας. Αν ήταν έτσι τα πράγματα, τότε θα βλέπαμε γύρω μας μόνο ευτυχισμένες μητέρες. Θα συναγωνίζονταν για το ποια είναι η πιο ευτυχισμένη. Η πραγματικότητα δείχνει, δυστυχώς, μια πολύ διαφορετική εικόνα. Είναι η εικόνα πολλών δυστυχισμένων ή ανεπαρκών γονέων. Επίσης, βλέπουμε παιδιά που είναι στερημένα, παραμελημένα ή κακοποιημένα, τόσο σωματικά όσο και συναισθηματικά.
Η γονεϊκότητα είναι ένα συμβόλαιο ζωής. Οφείλει να συμπεριλαμβάνει τη γονική αγάπη, αλλά και την ευθύνη της μακρόχρονης φροντίδας. Αφορά μια νεογέννητη ύπαρξη που δεν έχει κανένα περιθώριο ή δικαίωμα επιλογής. Ένα βρέφος μπορεί να γεννηθεί τετραπληγικό, τυφλό ή κωφό. Έχει όμως το ίδιο δικαίωμα στη γονική αγάπη, όπως και το οποιοδήποτε φυσιολογικό βρέφος.
Και όμως, υπάρχουν πολλά παιδιά που η αγάπη που εισπράττουν δεν είναι δεδομένη. Εξαρτάται από το φύλο, την αρτιότητα ή τα εξωτερικά χαρακτηριστικά. Άλλοτε εξαρτάται από τις προβολές του γονέα επάνω στο παιδί. Δηλαδή, από το τι ή ποιον το παιδί θυμίζει στον γονέα, σε ένα συνειδητό ή υποσυνείδητο επίπεδο…
Γονική αγάπη: Μια προσφορά χωρίς ανταλλάγματα
Κάθε γονέας οφείλει να θεωρεί κάτι ως αυτονόητο. Η έκφραση της αγάπης του προς το παιδί δεν αποτελεί μορφή δανείου. Δεν πρέπει να περιμένει πως το παιδί θα το αποπληρώσει κάποια στιγμή. Φράσεις όπως «Εγώ που θυσιάστηκα για σένα» δημιουργούν μόνο ντροπή, ενοχές και φόβο. Το ίδιο ισχύει και για στάσεις που δείχνουν απόσυρση της αγάπης, επειδή το παιδί απογοήτευσε τον γονιό. Τέτοιες συμπεριφορές εκφράζουν απλώς μία απαίτηση για ανταπόδοση.
Ο γονιός που προσδοκά ανταπόδοση της «αγάπης» του, βιώνει σχεδόν πάντα την απογοήτευση. Η απουσία της προσδοκίας για ανταπόδοση αποτελεί ένα ακόμα στοιχείο της εγγενούς ανισοτιμίας. Αυτή η ανισοτιμία διέπει τη σχέση αγάπης γονέα-παιδιού. Η γονική αγάπη του καθενός αποτελεί μόνο ένα μικρό μέρος μιας παγκόσμιας σκυταλοδρομίας. Συμβάλλει στο να περνάει αυτή η παρακαταθήκη από γενιά σε γενιά. Έτσι, η ανθρωπότητα συνεχίζει την πορεία της με μεγαλύτερη ασφάλεια και καλύτερες προϋποθέσεις.
Η ώριμη γονική αγάπη οδηγεί στην αυτονομία
Ο αποχωρισμός από κάθε τι αγαπημένο αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη συναισθηματική δυσκολία. Είναι κάτι που καλείται να αντιμετωπίσει ο καθένας μας κάποιες στιγμές της ζωής του. Μία τέτοια στιγμή είναι και ο αποχωρισμός ενός γονέα από το παιδί του. Υπάρχουν πολλοί γονείς που δυσκολεύονται να το διαχειριστούν. Εξαιτίας αυτής της δυσκολίας, εγκλωβίζουν το παιδί κοντά τους, είτε συνειδητά είτε υποσυνείδητα. Οι συνέπειες αυτής της στάσης είναι συνήθως δραματικές για το παιδί.
Η σωστή διαπαιδαγώγηση πρέπει να βασίζεται στη συναισθαντικότητα. Απαιτείται σεβασμός στις ανάγκες του παιδιού για αυτονομία και προσωπική ευθύνη. Αν λείπουν αυτά, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως διαπαιδαγώγηση. Χωρίς τα χαρακτηριστικά αυτά, η οποιαδήποτε «διαπαιδαγώγηση» δεν είναι παρά χειραγώγηση.
Ως εκ τούτου, ο κάθε γονέας έχει μία ακόμα βασική ευθύνη. Οφείλει να ενθαρρύνει και να διευκολύνει την αυτονόμηση του παιδιού του. Αυτό πρέπει να γίνεται, όσο επώδυνο και αν του είναι. Έτσι, θα μπορεί να χαίρεται βλέποντας τη ζωή που έφερε στον κόσμο να βρίσκει τον δικό της δρόμο…
Συχνές ερωτήσεις
1. Τι χαρακτηρίζει τη γονική αγάπη;
Η γονική αγάπη χαρακτηρίζεται από συναισθηματική διαθεσιμότητα, φροντίδα, αποδοχή και ενδιαφέρον για την ανάπτυξη και την ευημερία του παιδιού. Δεν σημαίνει ότι ο γονιός συμφωνεί με όλα όσα κάνει το παιδί, αλλά ότι μπορεί να διαχωρίζει το παιδί από τη συμπεριφορά του και να του προσφέρει ασφάλεια ακόμη και όταν χρειάζεται να θέσει όρια.
2. Πώς εκφράζεται η γονική αγάπη στην καθημερινότητα;
Η γονική αγάπη εκφράζεται μέσα από την παρουσία, την ακρόαση, τη φροντίδα, τη σωματική και συναισθηματική τρυφερότητα και το ενδιαφέρον για όσα βιώνει το παιδί. Εκφράζεται επίσης μέσα από τα όρια και τη σταθερότητα, καθώς το παιδί χρειάζεται όχι μόνο να αισθάνεται αγαπημένο αλλά και να γνωρίζει ότι υπάρχει ένας ασφαλής ενήλικας που μπορεί να το καθοδηγήσει.
3. Μπορεί η γονική αγάπη να συνυπάρχει με τα όρια και την πειθαρχία;
Ναι. Η αγάπη και τα όρια δεν είναι αντίθετα. Ένα παιδί χρειάζεται να γνωρίζει ότι οι γονείς του το αγαπούν, αλλά και ότι υπάρχουν κανόνες που προστατεύουν το ίδιο και τους άλλους. Τα σταθερά και κατάλληλα όρια μπορούν μάλιστα να αποτελούν έκφραση φροντίδας, όταν τίθενται χωρίς ταπείνωση, φόβο ή απόρριψη.
4. Τι συμβαίνει όταν η γονική αγάπη γίνεται υπερπροστατευτική;
Η υπερπροστασία μπορεί να ξεκινά από την αγάπη και την αγωνία του γονιού να προστατεύσει το παιδί, αλλά όταν περιορίζει υπερβολικά την αυτονομία του μπορεί να δυσκολεύει την ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης και της ικανότητάς του να αντιμετωπίζει μόνο του τις δυσκολίες. Το παιδί χρειάζεται σταδιακά χώρο για να δοκιμάζει, να αποτυγχάνει και να μαθαίνει.
5. Πώς επηρεάζει η γονική αγάπη την ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού;
Η σταθερή και αποδεκτική σχέση με τους γονείς μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη ασφάλειας, αυτοεκτίμησης και εμπιστοσύνης στις σχέσεις. Το παιδί που αισθάνεται ότι έχει αξία και ότι μπορεί να αναζητήσει στήριξη όταν δυσκολεύεται αποκτά σταδιακά μια πιο σταθερή βάση από την οποία μπορεί να εξερευνήσει τον κόσμο και να αναπτύξει την αυτονομία του.
Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
