Πολεμικά παιχνίδια: Βλάπτουν τα παιδιά ή έχουν αναπτυξιακή αξία;

Πολεμικά παιχνίδια: Η στάση των γονέων και οι αντιφάσεις

Τα πολεμικά παιχνίδια απασχολούν διαχρονικά γονείς και ειδικούς. Από πάντα, τα παιδιά όλου του κόσμου έπαιζαν και συνεχίζουν να παίζουν. Με τις απαραίτητες παραλλαγές και αναπροσαρμογές, υποδύονται ιππότες, κουρσάρους, καουμπόηδες και ινδιάνους. Επιπλέον, γίνονται σκληροί πολεμιστές και ήρωες των παραμυθιών και των ιστοριών που διάβαζαν, ή αστυνόμοι και κλέφτες. Όλα αυτά γίνονται χωρίς να μετατρέπονται, αργότερα στην πραγματική τους ζωή, σε αδίστακτους και αιμοσταγείς δολοφόνους.

Ιδιαίτερα στη διάρκεια των δεκαετιών του 1960 και 1970, αλλά ως ένα βαθμό ακόμα και μέχρι σήμερα. Σχεδόν οι περισσότεροι επαγγελματίες της ψυχικής υγείας -και κατ΄επέκταση και οι περισσότεροι γονείς, όπως και οι εργαζόμενοι σε παιδικούς σταθμούς- θεωρούσαν γενικώς την αποτροπή ή την απαγόρευση της χρήσης που έχουν τα πολεμικά παιχνίδια από τα παιδιά ως, πολιτικά, ορθή στάση και επιλογή. Όμως, όπως και οποιαδήποτε άλλη κοινωνική αξία ή αντίληψη, έτσι και η συγκεκριμένη, θεωρείται πλέον ως υπερβολική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θεωρείται ακόμα και ως ένα βαθμό ανασταλτική για την ομαλή ψυχοσυναισθηματική εξέλιξη του παιδιού. Αυτό, όμως, σε καμία περίπτωση, δεν σημαίνει πως επικροτείται η ανεξέλεγκτη και άνευ προϋποθέσεων χρήση που έχουν τα πολεμικά παιχνίδια από μικρά παιδιά.

Πολεμικά παιχνίδια: Η στάση των γονέων και οι αντιφάσεις

Πράγματι, πολλές ήταν οι φορές που διαπίστωσα πως όσο πιο απαγορευτικοί ήταν οι γονείς στο θέμα της χρήσης τέτοιου είδους παιγνιδιών από τα παιδιά τους τόσο εντονότερα αυτά εκδήλωναν την επιθυμία να τα αποκτήσουν. Αυτό, νομίζω, είναι εύκολα κατανοητό από τον καθένα μας και ανάλογα παραδείγματα μπορούν να αναφερθούν πολλά. Παραδόξως, αρκετοί από αυτούς τους γονείς δεν ήταν καθόλου ή εξίσου αποτρεπτικοί απέναντι στην παρακολούθηση «παιδικών» ταινιών ή κινούμενων σχεδίων από τα παιδιά τους. Αυτές έχουν τερατώδες συχνά περιεχόμενο και πολύ περισσότερους και βιαιότερους σκοτωμούς από αυτούς που μπορεί να εμπεριέχει ένα συμβολικό πολεμικό παιχνίδι.

Στην περίπτωση της παρακολούθησης ταινιών ή βίντεο ανάλογου περιεχομένου, το παιδί δεν είναι παρά ένας παθητικός αποδέκτης έντονων ερεθισμάτων των οποίων την έκβαση δεν έχει την παραμικρή δυνατότητα να επηρεάσει με κάποιον  τρόπο -όπως συμβαίνει στο πραγματικό παιχνίδι- ώστε να καταφέρει να διευθετήσει με έναν προσωπικό τρόπο τα δικά του εσωτερικά διλήμματα και να ανακουφισθεί. Επιπρόσθετα, δεν δίνεται σε εμάς τους ενήλικες γύρω του η δυνατότητα, παρακολουθώντας το παιχνίδι του, να παρέμβουμε διορθωτικά, αν κρίνουμε πως κάτι τέτοιο θα ήταν απαραίτητο.

Ο ρόλος των ενηλίκων στο παιχνίδι

Αυτό που γενικά ισχύει είναι πως τα παιδιά θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα και τη δυνατότητα να μπορούν να παίζουν ό,τι θέλουν και να χρησιμοποιούν κάθε είδους παιγνίδι που τους είναι απαραίτητο. Συνεπώς, αυτό που θα πρέπει να μας απασχολεί, ως ενήλικες και από οποιαδήποτε θέση, είναι να επιβλέπουμε το παιχνίδι τους. Επιπλέον, οφείλουμε να αξιολογούμε το ρόλο του κάθε παιδιού σε αυτό αλλά και τον τρόπο που το ίδιο το παιχνίδι εξελίσσεται και να παρεμβαίνουμε αποφασιστικά όταν:

1. το παιδί φαίνεται πως κατακλύζεται από ερεθίσματα που δεν είναι σε θέση να διαχειρισθεί από μόνο του,

2. όταν παραβιάζονται τα όρια κάποιου άλλου παιδιού,

3. όταν ασκείται βία και εξαναγκασμός ή όταν προσβάλλεται η αξιοπρέπειά του

Στις περιπτώσεις αυτές, προτείνουμε στο παιδί/παιδιά πιθανούς τρόπους διαχείρισης, αποκατάστασης και συμφιλίωσης.

Πολεμικά παιχνίδια και η σύνδεση με την πραγματική βία

Αρχικά, πολλοί είναι αυτοί που θεωρούν πως η χρησιμοποίηση όπλων από τα παιδιά μπορεί να τα εξοικειώσει με τη βία και να καταστήσει εύκολη την πραγματική χρήση τους αργότερα στη ζωή. Ως παραδείγματα περί αυτού, αρκετοί επικαλούνται τα δεκάδες περιστατικά ανά τον κόσμο -και ιδιαίτερα στις Η.Π.Α.– όπου παιδιά και έφηβοι δολοφόνησαν -φαινομενικά εν αιθρία- δασκάλους, καθηγητές και συμμαθητές τους.

Ωστόσο, κατανοητή η ανησυχία και ο προβληματισμός τους αλλά μια προσεκτικότερη μελέτη των περιστατικών αυτών δείχνει κάτι διαφορετικό. Κοινός παρονομαστής της ζωής των παιδιών και των εφήβων αυτών δεν ήταν η χρήση που είχαν τα πολεμικά παιχνίδια στη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας. Αντιθέτως, ήταν οι δύσκολες οικογενειακές συνθήκες που έζησαν ή εξακολουθούσαν να ζουν. Επίσης, το ό,τι έπεσαν θύματα κάποιας μορφής ενδοοικογενειακής ή σχολικής βίας και περιθωριοποίησης καθώς, επίσης, και το ό,τι ήταν άτομα αποσυρμένα και μοναχικά, χωρίς ιδιαίτερες ή στενές κοινωνικές σχέσεις.

Η επιρροή και σημασία της χρήσης πολεμικών παιχνιδιών

Μέσα από το παιχνίδι με άλλους, το παιδί μαθαίνει να περιμένει τη σειρά του. Επιπλέον, μαθαίνει να σέβεται τα θέλω και τις ανάγκες των άλλων. Επίσης, δοκιμάζει την ένταση και τις συνέπειες διαφόρων δύσκολων και «ανεπίτρεπτων» συναισθημάτων και συμπεριφορών. Με αυτόν τον τρόπο, ανακαλύπτει τρόπους αποτελεσματικότερης διαχείρισής τους και επικοινωνεί. Παράλληλα, δοκιμάζει τα όριά του και αυτά των άλλων. Τελικά, εκφράζει τη δημιουργικότητά του και χτίζει την ταυτότητά του κ.τ.λ.

Η φαντασία είναι το στοιχείο επάνω στην οποία βασίζεται το παιχνίδι των παιδιών και οι συμβολισμοί που εμπεριέχει. Ουσιαστικά, αυτοί αποτελούν τον αποτελεσματικότερο τρόπο διαχείρισης της πραγματικότητάς τους. Συνεπώς, βοηθούν σημαντικά στην προσαρμογή τους σε αυτήν.

Τέλος, μία ακόμα ανεκτίμητη διάσταση του παιχνιδιού -άρα και του πολεμικού- είναι η δυνατότητα που δίνει στο παιδί να μπορεί, ανά πάσα στιγμή, να αλλάζει την έκβασή του. Επιπλέον, μπορεί να το διακόπτει κατά βούληση. Αυτό συμβαίνει όταν τα όσα βιώνει και εκφράζει μέσα από αυτό αρχίζουν να υπερβαίνουν τα όρια των συναισθηματικών του αντοχών.

Μπορεί και διαπιστώνει εύκολα, συνήθως, πως όλα όσα το τρόμαξαν δεν ήταν παρά ένα παιχνίδι φαντασίας και όχι μια πραγματικότητα. Για τον λόγο αυτό, δεν χρειάζεται να φοβάται. Το ίδιο, άλλωστε, δεν κάνουμε και εμείς οι ενήλικες, όταν βλέπουμε έναν εφιάλτη; Συγκεκριμένα, λέμε στον εαυτό μας, για να τον καθησυχάσουμε, πως «Δεν ήταν παρά μόνο ένα κακό όνειρο»…;

Η επιστημονική έρευνα γύρω από τα πολεμικά παιχνίδια

Η αλήθεια είναι, πάντως, πως οι έρευνες γύρω από τις πιθανές συνέπειες της χρήσης που έχουν τα πολεμικά παιχνίδια δεν είναι επαρκείς. Επιπλέον, τα αποτελέσματά τους είναι αντιφατικά. Αυτό συμβαίνει καθώς ορίζουν με διαφορετικό τρόπο σημαντικές έννοιες όπως, για παράδειγμα, την «επιθετικότητα» και τις διάφορες εκφράσεις της. Με άλλα λόγια, οι διαφορετικές θεωρητικές αλλά και ηθικές προσεγγίσεις καθιστούν αδύνατη την πραγματική αξιολόγηση. Συγκεκριμένα, η επίδραση της χρήσης τους εκφράζει στην ουσία την προσωπική προσέγγιση των εκάστοτε ερευνητών.

Διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες και γεωπολιτικά, για παράδειγμα, γεγονότα -όπως ήταν ο Πόλεμος του Βιετνάμ τις δεκαετίες του 1960 και 1970- μπορούν να επηρεάσουν τη στάση και την αξιολόγησή μας απέναντι σε διάφορα πράγματα, καταστάσεις και αξίες. Το ίδιο έγινε -και με ιδιαίτερη ένταση- την περίοδο εκείνη, όσον αφορά στο κατά πόσο είναι θεμιτή ή όχι η χρήση που έχουν τα πολεμικά παιχνίδια. Τότε, γιγαντώθηκαν διάφορα αντιπολεμικά κινήματα σε όλον τον κόσμο. Επιπλέον, απευθύνθηκαν έντονες κατηγορίες προς τις πολεμικές βιομηχανίες για συνεργασία τους με τη βιομηχανία παιδικών παιγνιδιών ώστε να πριμοδοτηθεί η χρήση τους, που θα κάνει μακροπρόθεσμα πιο αποδεκτούς τους εκάστοτε πολέμους ανά την υφήλιο. Συστηματικές έρευνες, όμως, για την πιθανή μακροπρόθεσμη επίδραση των πολεμικών παιχνιδιών, δυστυχώς, δεν υπάρχουν ακόμα.

Πραγματικότητα έναντι Φαντασίας

Το σίγουρο είναι πως η απόσταση ανάμεσα σε έναν πραγματικό και έναν φανταστικό πόλεμο μετριέται σε έτη φωτός. Συγκεκριμένα, στη δεύτερη περίπτωση, τα παιδιά «παίζουν» με την ιδέα του τι σημαίνει να σκοτώνεσαι και όχι με μια πραγματική αντίστοιχη επιθυμία. Αν ήταν έτσι, τότε όλοι μας θα είχαμε σκοτώσει. Επίσης, θα είχαμε κάνει δεκάδες φορές μεγάλο κακό σε άτομα που μας πρόσβαλαν ή μας αδίκησαν σοβαρά. Είναι παντελώς διαφορετικό να «παίξει» κάποιος νοητικά με μια ιδέα ή ένα ενδεχόμενο από το να την ή το πραγματοποιήσει.

Τα όσα προαναφέρθηκαν δεν σημαίνουν πως η οποιαδήποτε και υπό οποιεσδήποτε προϋποθέσεις χρήση που έχουν τα πολεμικά παιχνίδια δεν παίζει κανένα ρόλο. Το ίδιο, και ακόμα περισσότερο, ισχύει και για τη χρήση των ψηφιακών πολεμικών παιχνιδιών. Συνεπώς, η χρήση αυτή μπορεί να έχει κάποια επίπτωση στον ψυχισμό του παιδιού.

Αν ήταν έτσι, τότε ούτε και το οποιοδήποτε άλλο παιδαγωγικό ή εκπαιδευτικό μέσο θα είχε κάποια επίδραση. Αυτό αφορά το παιχνίδι ή άλλου είδους πολιτισμικές εκφράσεις, όπως είναι οι ταινίες, η μουσική, η λογοτεχνία ή τα παραμύθια. Όλα αυτά δεν θα είχαν κάποια επίπτωση στον ψυχισμό μας. Ουσιαστικά, όλα θα ήταν άνευ ουσίας και αξίας.

Ο ρόλος της γονικής εποπτείας στα πολεμικά παιχνίδια

Παράλληλα, αυτό που έχει μεγάλη σημασία είναι η δική μας στάση ως ενηλίκων. Συγκεκριμένα, η στάση αυτή μπορεί να αντιρροπήσει τις όποιες πιθανές αρνητικές επιπτώσεις. Αναφέρομαι στη στάση απέναντι στην άσκηση βίας, στον πόλεμο και στην αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων. Συνεπώς, η συμπεριφορά μας μπορεί να επηρεάσει άμεσα και τη στάση των παιδιών μας απέναντι στα ίδια πράγματα και στις ίδιες αξίες.

Επιπλέον -όπως ήδη προαναφέραμε- σημαντικότατη είναι η παρουσία και η εποπτεία μας στο παιχνίδι των παιδιών. Επίσης, καθοριστικές είναι οι παρεμβάσεις που οφείλουμε να κάνουμε, αν αυτό κριθεί αναγκαίο.

Για παράδειγμα, σκεφτείτε τον τρόπο που διαβάζουμε μαζί με το παιδί ένα παραμύθι ή μία ιστορία που το τρομάζει.

Στην περίπτωση αυτή, η παρουσία μας λειτουργεί ως παράγοντας ασφάλειας και πηγή απαραίτητων διευκρινίσεων, αποσαφηνίσεων και καθησυχασμού. Κατ’ αναλογία, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο οφείλουμε να λειτουργούμε και όσον αφορά στο παιχνίδι του παιδιού.

Ανησυχείτε για την επιθετικότητα στο παιχνίδι του παιδιού σας; Η σωστή καθοδήγηση μπορεί να κάνει τη διαφορά. Μάθετε περισσότερα για την online ψυχοθεραπεία ή κλείστε ένα ραντεβού στο γραφείο μου.

Συμβολισμός και Παιχνίδια-Αντίγραφα: Η διαφορά στο πολεμικό παιχνίδι

Υπάρχει κάτι ακόμα που έχει σημασία και ιδιαίτερο συμβολισμό. Όπως και το παιχνίδι γενικώς, έτσι και τα παιγνίδια που χρησιμοποιεί το παιδί θα πρέπει να έχουν συγκεκριμένη μορφή.

Ειδικότερα, πρέπει να σηματοδοτούν με σαφήνεια προς όλους πως πρόκειται απλά για παιγνίδι. Έτσι, λοιπόν, ένα πολεμικό παιγνίδι σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να είναι πιστό αντίγραφο του πραγματικού.

Επιπλέον, είναι πολύ διαφορετικό να κρατά το παιδί ένα κίτρινο ή κόκκινο νεροπίστολο ή σπαθί. Αυτό διαφέρει σημαντικά από το να σημαδεύει και να πυροβολεί με ένα όπλο. Αναφερόμαστε σε όπλα που αποτελούν ένα, καθ΄όλα, πιστό αντίγραφο ενός σύγχρονου πολεμικού όπλου…

Η σημασία του πολεμικού παιχνιδιού στη διαχείριση δύσκολων συναισθημάτων

Εάν ένα παιδί δεν έχει τη δυνατότητα, δεν του επιτρέπεται ή φοβάται να εκφράσει μέσα από το παιχνίδι του συναισθήματα. Αυτά τα συναισθήματα ούτως ή άλλως υπάρχουν και το παιδί τα βιώνει ως επικίνδυνα. Συνεπώς, είναι σαν να κουβαλά εντός του μία ωρολογιακή βόμβα.

Συγκεκριμένα, πρόκειται για μια βόμβα που ανά πάσα στιγμή θα μπορούσε να εκραγεί. Την έκρηξη αυτή θα πρέπει, με κάθε τρόπο, να μπορέσει να την αποτρέψει μοναχό του. Κι αυτό συμβαίνει από τη στιγμή που νιώθει πως ο περίγυρός του δεν το αντιλαμβάνεται ή το φοβάται. Ως αποτέλεσμα, αντιδρά σπασμωδικά και με άγχος περισσό.

Στην περίπτωση αυτή, το παιδί εμφανίζει συχνά συμπτώματα όπως διάφοροι σοβαροί καταναγκασμοί, ψυχαναγκασμοί ή έντονες φοβίες. Επίσης, μπορεί να εμφανίσει φόβο για φίλους, συμμαθητές ή για άλλα παιδιά που είναι με κάποιον τρόπο επιθετικά. Επιπλέον, είναι δυνατόν να εκδηλώσει ακόμα και καταθλιπτική διάθεση.

Σε κάθε περίπτωση, είναι προτιμότερο να έχεις να κάνεις με ένα μικρό παιδί που τρέχει στον κήπο ή στην αυλή. Για παράδειγμα, μπορεί να προσποιείται πως παίζει πολεμικά παιχνίδια. Αυτό είναι προτιμότερο από το να κάθεται παράμερα απομονωμένο και κακοδιάθετο.  Τότε, το παιδί αρνείται να πάρει μέρος σε ένα τέτοιου είδους «επικίνδυνο» παιχνίδι.

Πολεμικά παιχνίδια και η επεξεργασία τραυματικών εμπειριών

Επιπλέον, παιδιά που έχουν βιώσει τραυματικές καταστάσεις (πόλεμο, σεξουαλική κακοποίηση κ.τ.λ.) εκφράζουν συχνά στο παιχνίδι τους,  με το δικό τους προσωπικό τρόπο, τα όσα βίωσαν,  σε μια προσπάθειά τους όχι μόνο να τα επεξεργασθούν αλλά και να τα επικοινωνήσουν. Αυτό έκανε και ένα μικρό παιδάκι 4 χρονών, φυγάς από μια εμπόλεμη περιοχή, στον παιδικό σταθμό που πήγαινε. Έτρεχε συνεχώς στα διαλείμματα και στις ώρες του ελεύθερου παιχνιδιού και πυροβολούσε τα άλλα παιδιά. Όταν κάποια στιγμή πήγε πίσω από ένα άλλο παιδάκι και το πυροβόλησε δήθεν στον αυχένα, το προσωπικό του παιδικού σταθμού αναστατώθηκε από το πρωτόγνωρο για αυτούς συμβάν και ήρθε σε επαφή με ένα παιδοψυχιατρικό τμήμα. Με τον τρόπο αυτόν, το συγκεκριμένο παιδί εξέφρασε και επικοινώνησε το σοβαρό του πρόβλημα, πράγμα που έγινε αφορμή να του παρασχεθεί η βοήθεια που επειγόντως χρειάζονταν.

Ωστόσο,το πρόβλημα δεν είναι αν ένα παιδί αρέσκεται να παίζει -όταν τύχει- πολεμικά παιχνίδια αλλά αν αυτό είναι το μόνο είδος παιχνιδιού που θέλει να παίζει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και με έναν καταναγκαστικό τρόπο, αν επιτίθεται και χτυπά άλλα παιδιά κ.τ.λ.

Ψηφιακά πολεμικά παιχνίδια και η έλλειψη ενεργού φαντασίας

Αναφορικά με τα διάφορα διαδικτυακά πολεμικά και βίαια παιχνίδια ή ταινίες, η αίσθησή μου είναι πως η έλλειψη εποπτείας είναι ιδιαίτερα προβληματική.

Παράλληλα, είναι διαφορετικό να παίζεις με άλλους που είναι παρόντες, διοχετεύοντας συμβολικά στο παιχνίδι το μέγεθος της επιθετικότητας που επιθυμείς, από το να κατακλυσθείς από μια βία που δεν ελέγχεις ο ίδιος, καθώς σου σερβίρονται έτοιμα «σενάρια» βίας και επιθετικότητας. Αυτό, μεταξύ άλλων, δεν προάγει ούτε τη φαντασία αλλά ούτε και τη δημιουργικότητα του παιδιού, όπως κάνει ένα παιχνίδι που διαμορφώνει είτε το ίδιο από μόνο του είτε από κοινού με άλλους.

Πολεμικά παιχνίδια: Οι διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα

Η άποψη πως τα αγόρια παίζουν συχνότερα πόλεμο και ισχύει και δεν ισχύει. Άλλωστε, η ανάγκη μας να εκφράζουμε και να προσπαθούμε να διαχειρισθούμε την επιθετικότητά μας ως παιδιά δεν διαφέρει ανάλογα με το φύλο. Αυτό που διαφέρει είναι η στάση. Συγκεκριμένα, διαφέρει το τι αποδέχεται και επιτρέπει περισσότερο ο περίγυρος στα δύο φύλα.

Έχει αποδειχθεί πως είναι περισσότερο επιτρεπτό στα αγόρια να μαλώνουν και να φωνάζουν. Επίσης, είναι πιο αποδεκτό να είναι με φυσικό τρόπο βίαια μεταξύ τους, απ΄ό,τι στα κορίτσια. Πράγματι, ο καθένας μας το κατανοεί αυτό. Για παράδειγμα, πολύ ευκολότερα παρεμβαίνει ο περίγυρος, αν δει κορίτσια να φωνάζουν, να αλληλοβρίζονται ή να έρχονται στα χέρια. Αντίθετα, η παρέμβαση είναι σπανιότερη αν αυτό συμβαίνει ανάμεσα σε αγόρια.

Θα πρέπει να διευκρινίσουμε, όμως, μια σημαντική διαφορά. Το να έρθουν κάποια παιδιά στα χέρια ή να αρχίσουν να ασκούν την οποιαδήποτε μορφή βίας απέναντι σε άλλα δεν είναι ταυτόσημο με ένα «πολεμικό παιχνίδι». Κάθε δραστηριότητα που παύει να έχει κανόνες παύει να αποτελεί παιχνίδι. Τα επιθετικά παιχνίδια εξακολουθούν να θεωρούνται ως τέτοια, όταν συνεχίζουν να έχουν κανόνες και όρια. Επιπλέον, πρέπει να διαθέτουν συμβολικό περιεχόμενο. Αποσκοπούν δε πάντα στη διαχείριση συγκεκριμένων συναισθημάτων και αναγκών.

Η ουσία του παιχνιδιού έναντι της ύπουλης βίας

Τι είναι αλήθεια χειρότερο; Είναι προτιμότερο να κρατά ένα παιδί στο χέρι του ένα ψεύτικο πιστόλι ή να προσβάλει υποτιμητικά έναν συμμαθητή του; Η βία, η προσβολή και η απαξίωση άλλων μπορεί να έχει χιλιάδες πρόσωπα. Μάλιστα, μπορεί να είναι πολύ πιο επικίνδυνη όταν εκφράζεται με τρόπους «ύπουλους», υποδόριους, ασαφείς και μη συγκεκριμένους. Το ζητούμενο δεν είναι αν εκφράζεται ή όχι κάποια μορφή επιθετικότητας στο παιχνίδι των παιδιών. Αντίθετα, σημασία έχει με τι τρόπους εκδηλώνεται και αν έχει συμβολικό ή όχι περιεχόμενο.

Για να μεγαλώσει ένα παιδί και να γίνει ένας ώριμος, ισορροπημένος ενήλικας με έγνοια για τους άλλους, χρειάζονται σημαντικότεροι παράγοντες από το είδος των παιχνιδιών του. Συγκεκριμένα, πρέπει να υπάρξουν και να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο η ουσιαστική παρουσία και η συναισθηματική προσβασιμότητα των γονιών του. Επίσης, καθοριστική είναι η στήριξη, η αποδοχή και η ενθάρρυνση που θα λάβει. Τέλος, παίζουν ρόλο οι αξίες που οι γονείς θα του εμφυσήσουν.

Είναι πολύ πιο επικίνδυνο για την εξέλιξη ενός παιδιού η απουσία ή η ανεπάρκεια των γονιών του. Αυτό συμβαίνει όταν δεν καταφέρνουν να λειτουργήσουν ως θετικά πρότυπα. Αυτή η κατάσταση είναι σοβαρότερη για την ψυχολογία του από το να κρατούν τα παιδιά ένα ψεύτικο πιστόλι και να τρέχουν προσποιούμενα πως πυροβολούν άλλους.

Το παιχνίδι είναι ο καθρέφτης της ψυχής του παιδιού. Αν έχετε προβληματισμούς για τη συμπεριφορά του παιδιού σας ή θέλετε καθοδήγηση για τη διαχείριση της επιθετικότητας, είμαι στη διάθεσή σας. Μπορούμε να συνεργαστούμε μέσω online συνεδριών ή με ραντεβού στο γραφείο μου για δια ζώσης επικοινωνία.

Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.

Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.

Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.

Προγραμματίστε τη συνάντησή μας στο γραφείο Ξεκινήστε την Online θεραπεία σας (από όπου κι αν βρίσκεστε)