Μοναχοπαίδι: Ευχή ή κατάρα; Μύθοι και αλήθειες

Μοναχοπαίδι: Γενικά δεδομένα

Εγωκεντρικά, κακομαθημένα, αλαζονικά, επιτυχημένα… Οι προκαταλήψεις και τα στερεότυπα για το μοναχοπαίδι είναι πολλά. Πάνω απ΄όλα, όμως, δεν στηρίζονται συνήθως σε αξιόπιστα ερευνητικά ευρήματα. Σε επιστημονικό περιοδικό ψυχολογικών θεμάτων, περί το τέλος του 1920, διαβάζουμε μια σκληρή άποψη. Συγκεκριμένα, αναφέρει πως το να είναι κάποιος μοναχοπαίδι αποτελεί από μόνο του ασθένεια.

Επιπλέον, υποστηρίζει πως τα μοναχοπαίδια, όντας στο επίκεντρο της προσοχής, γίνονται συχνά άτομα εγωπαθή και ζηλόφθονα. Χαρακτηρίζονται, επίσης, ως εξαρτημένα, μικρομέγαλα, ιδιόρρυθμα, επιθετικά ή αυταρχικά. Παράλληλα, υπάρχουν έρευνες που έγιναν μόλις πριν από λίγες δεκαετίες. Αυτές καταδεικνύουν πως η μεγάλη πλειοψηφία των ερωτηθέντων θεωρεί την απόκτηση ενός μόνον παιδιού ως μειονέκτημα. Μάλιστα, θεωρούν πως είναι προτιμότερο για ένα ζευγάρι να μην έχει καθόλου παιδιά, παρά να αποκτήσει μόνον ένα.

Αυτό, όμως, που θα πρέπει πάντα να έχουμε υπόψη (ιδιαίτερα όταν μιλάμε ή χαρακτηρίζουμε ανθρώπους) είναι η μοναδικότητα. Κάθε παιδί, όπως και κάθε οικογενειακό περιβάλλον, είναι μοναδικό. Συνεπώς, δεν είναι δυνατόν να περιγραφεί μέσα από διάφορα μονόχρωμα κοινωνικά κλισέ. Ούτε από απόψεις που αντιπροσωπεύουν περισσότερο προκαταλήψεις παρά επιστημονική γνώση.

Οι λόγοι απόκτησης ενός μόνο παιδιού

Είναι γνωστό στους περισσότερούς μας πως, στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες, ο αριθμός των παιδιών που αποκτά μια μέση οικογένεια συνεχώς συρρικνώνεται. Αυτό συμβαίνει με την πάροδο του χρόνου, παρά τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου ζωής, και το αποδεικνύουν όλες οι σχετικές έρευνες.

Οι λόγοι για αυτό είναι πολλοί. Για παράδειγμα, η ύπαρξη αποτελεσματικότερων μέσων αντισύλληψης και η καλύτερη ενημέρωση γύρω από αυτές. Επίσης, σημαντικό ρόλο παίζει η είσοδος των γυναικών στην αγορά εργασίας, ο γάμος και η απόκτηση παιδιών σε μεγαλύτερες ηλικίες. Επιπρόσθετα, η μετανάστευση μεγάλου μέρους του πληθυσμού από την επαρχία στις μεγαλουπόλεις έχει αλλάξει τα δεδομένα. Τώρα, πλέον, υπάρχει και ένας επιπρόσθετος σοβαρότατος λόγος. Αυτός είναι η οικονομική ανέχεια, με ό,τι αυτή συνεπάγεται.

Από τα παραπάνω, βγαίνει το συμπέρασμα πως ο αριθμός των παιδιών που αποκτά πλέον μια οικογένεια είναι αποτέλεσμα συμβιβασμού. Δηλαδή, μιας ισορροπίας ανάμεσα στις προσωπικές επιδιώξεις/φιλοδοξίες κάθε ατόμου και στα όνειρά του για απόκτηση οικογένειας.

Σας προβληματίζει η συμπεριφορά του παιδιού σας ή νιώθετε ενοχές για τις επιλογές σας; Δεν χρειάζεται να το διαχειρίζεστε μόνοι σας. Μιλήστε μας online για άμεση συμβουλευτική υποστήριξη.

Η δύναμη των κοινωνικών προκαταλήψεων

Πάντως, ασχέτως των όποιων λόγων που βρίσκονται πίσω από την απόκτηση ενός μόνο παιδιού, οι περισσότεροι γονείς νιώθουν πίεση. Κυρίως εξαιτίας των πολλών προκαταλήψεων, νιώθουν συνήθως ενόχληση, θυμό ή ακόμα και ενοχές. Ειδικά όταν σχολιάζεται από άλλους το μέγεθος της οικογένειάς τους. Με κάποιον τρόπο, μοιάζει σαν να θέλουν αρκετές φορές να απολογηθούν για αυτό. Είναι, επίσης, γεγονός πως οι γονείς αυτοί φαίνεται να ανησυχούν πολύ περισσότερο για την κοινωνικο-συναισθηματική εξέλιξη και προσαρμογή των παιδιών τους, απ΄ό,τι οι γονείς που έχουν περισσότερα του ενός παιδιά.

Για να πάρουμε μια γεύση από τη δύναμη και επιρροή των διαφόρων προκαταλήψεων, θα αναφερθούμε σε μελέτες που επιβεβαιώνουν το φαινόμενο. Όπως επισημαίνει η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, τα στερεότυπα αυτά συχνά δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Σε μια μεγάλη έρευνα, ζητήθηκε από γονείς που είχαν ένα μόνο παιδί, να βαθμολογήσουν υποθετικά μοναχοπαίδια, συγκρίνοντάς τα με το δικό τους.

Αυτό που διαπιστώθηκε ήταν πως οι γονείς αυτοί ήταν μεν λιγότερο αρνητικοί απέναντι στο δικό τους παιδί, αλλά είχαν γενικώς μια αρνητική στάση απέναντι στα μοναχοπαίδια ως ομάδα. Δυστυχώς, υπάρχουν και έρευνες που δείχνουν πως αρνητικές παραστάσεις επί του θέματος δεν έχουν μόνο οι γονείς, αλλά και τα ίδια τα παιδιά.

Οι συνέπειες στην ψυχολογία του παιδιού

Υπάρχουν χώρες, όπως π.χ. η Ιαπωνία, όπου συχνά το μοναχοπαίδι χρειάζεται να δίνει πραγματικό αγώνα. Έναν αγώνα για ολόκληρη σχεδόν τη διάρκεια της ζωής του ενάντια στις διάφορες προκαταλήψεις. Και μόνο το γεγονός πως υπάρχουν διεθνώς ομάδες στήριξης αποκλειστικά για μοναχοπαίδια, δείχνει το μέγεθος των προβλημάτων.

Είναι λυπηρό, αλλά φαίνεται μέσα από τα στοιχεία διαφόρων ερευνών διεθνώς, πως ακόμα και πολλοί επαγγελματίες του χώρου της ψυχικής υγείας επηρεάζονται. Όταν τους ζητήθηκε να εκτιμήσουν υποθετικά περιστατικά, είχαν την τάση να θεωρούν τα άτομα χωρίς αδέλφια ως υποψήφια «να εμφανίσουν, με μεγάλη πιθανότητα, διάφορα προβλήματα».

Από τα παραπάνω, αποδεικνύεται πως οι περισσότεροι άνθρωποι (συμπεριλαμβανομένων και των ειδικών) έχουμε μια τάση. Δηλαδή, να βλέπουμε και να ερμηνεύουμε τα πράγματα με τρόπο που να επιβεβαιώνει την πεποίθησή μας (Confirmation bias). Μια τέτοιου είδους περιρρέουσα ατμόσφαιρα έχει αρκετές φορές ως συνέπεια την υιοθέτηση από τα μοναχοπαίδια αυτών των αρνητικών παραστάσεων. Ως αποτέλεσμα, επηρεάζεται αρνητικά τόσο η αυτοεκτίμηση όσο και η εικόνα που τα ίδια έχουν για τον εαυτό τους.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα

Τι είναι άραγε καλύτερο; Να έχει ένα παιδί ολόκληρο το πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου για τον εαυτό του όταν πηγαίνει διακοπές; Να μη χρειάζεται να τσακώνεται για το ποιος θα παίξει με ένα συγκεκριμένο παιχνίδι; Ή μήπως το να έχει ένα αδελφάκι να παίζει μαζί του δίπλα στη θάλασσα ή στο σπίτι και να μπορεί να μοιράζεται μνήμες, εμπειρίες και ευθύνες; Η απάντηση, φυσικά, δεν είναι εύκολη. Σε κάθε περίπτωση, υπάρχουν τα υπέρ και τα κατά.

Συγκεκριμένα, η απάντηση περί πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων δεν είναι ποτέ απλή αλλά σύνθετη. Κάθε φορά, εξαρτάται από την οπτική που προσεγγίζουμε το ερώτημα που τίθεται. Άλλωστε, κάθε κατάσταση έχει τα δικά της πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Ωστόσο, η ύπαρξη των οποιωνδήποτε μειονεκτημάτων δεν είναι απαραίτητα κάτι το καθοριστικό, τραγικό, μη αναστρέψιμο ή μη αναπληρώσιμο.

Για παράδειγμα, η ύπαρξη άλλων αδελφών έχει διαφορετική επιρροή στο κάθε αδέλφι ξεχωριστά. Εξαρτάται από τη σειρά γέννησής του, τη διαφορά ηλικίας και τη συγκεκριμένη οικογενειακή κατάσταση. Επίσης, ρόλο παίζουν διάφορα γεγονότα ζωής (π.χ. διαζύγιο) και κρίσεις (π.χ. θάνατος, ασθένεια, ανεργία).

Τι δείχνουν οι έρευνες και τα θετικά στοιχεία

Παρόλα αυτά, έχουν γίνει εκατοντάδες έρευνες που επιχείρησαν να συγκρίνουν διάφορες παραμέτρους της ζωής και στοιχεία χαρακτήρα μοναχοπαιδιών και παιδιών που έχουν αδέλφια. Το αποτέλεσμα ήταν να μην καταδείξουν την ύπαρξη σημαντικών πλεονεκτημάτων ή μειονεκτημάτων που να σχετίζονται με τον αριθμό των παιδιών μιας οικογένειας.

Αναλυτικότερα, ως πλεονεκτήματα αναφέρονται τα εξής:

• Το μοναχοπαίδι, ως μοναδικός αποδέκτης των συναισθημάτων και του χρόνου των γονιών του, καλύπτει συνήθως με το παραπάνω αυτές του τις ανάγκες. Βασική προϋπόθεση είναι οι γονείς του να είναι σε θέση να τις καλύψουν, να μην υπερβάλουν και να αισθάνονται καλά που έχουν ένα μόνο παιδί.

• Τα μοναχοπαίδια έχουν συχνά καλύτερες σχολικές επιδόσεις. Αυτό συμβαίνει, προφανώς, εξαιτίας του ότι οι γονείς μπορούν να διαθέτουν περισσότερο χρόνο και ενέργεια.

• Επιπλέον, οι γονείς έχουν περισσότερο χρόνο για τον εαυτό τους.

• Τέλος, υπάρχει μικρότερη οικονομική πίεση, σε περίπτωση οικονομικής στενότητας.

  ---

Αντιθέτως, ως μειονεκτήματα αναφέρονται τα εξής:

• Τα μοναχοπαίδια είναι πιο ευάλωτα, σε περίπτωση που η οικογένεια αντιμετωπίζει διάφορα προβλήματα ή εντάσεις. Αξίζει να σημειωθεί πως η ύπαρξη αδελφών μπορεί να μειώσει τις επιπτώσεις ανάλογων καταστάσεων σε ένα παιδί.
• Αρκετές φορές, ένα μοναχοπαίδι αισθάνεται μεγαλύτερη πίεση, όσον αφορά στο να τα καταφέρει καλά στη ζωή του.
• Το μοναχοπαίδι δεν έχει, στον ίδιο τουλάχιστον βαθμό, δυνατότητα διαχείρισης της επιθετικότητάς του και των διαφόρων συγκρούσεων. Επίσης, δυσκολεύεται στη διαπραγμάτευση και δοκιμή διαφόρων στρατηγικών διαχείρισης έντονων διαπροσωπικών καταστάσεων (όπως η διεκδίκηση της προσοχής και η αδελφική αντιζηλία). Ωστόσο, όλα αυτά σταδιακά μπορούν να αντισταθμισθούν μέσα από την επαφή με συνομηλίκους στον παιδικό σταθμό, στον ελεύθερο χρόνο και αργότερα στο σχολείο.
• Τέλος, σχεδόν όλα τα μοναχοπαίδια νιώθουν πολύ μεγαλύτερη πίεση, ευθύνη και άγχος, όσον αφορά στην ενδεχόμενη μελλοντική φροντίδα των ηλικιωμένων γονιών τους.

Επίλογος

Καμία έρευνα στον κόσμο δεν είναι σε θέση να δώσει απόλυτες απαντήσεις για το τι είναι σωστό ή λάθος. Το τι είναι σημαντικό, από υπαρξιακή άποψη, δεν μπορεί να απαντηθεί παρά μόνο με γενικούς όρους.

Κάτι ανάλογο ισχύει και για το αν αποτελεί πλεονέκτημα ή μειονέκτημα να είναι κάποιος μοναχοπαίδι. Η διαμόρφωση της προσωπικότητας, η ψυχική ισορροπία και η ευτυχία εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες. Συνεπώς, κανένας αριθμός αδελφών δεν μπορεί από μόνος του να τα καθορίσει.

Το σημαντικότερο από όλα είναι η ποιότητα της σχέσης των γονιών και η σχέση γονέων-παιδιού. Επιπλέον, ρόλο παίζει το ταμπεραμέντο με το οποίο γεννιόμαστε και η κοινωνικο-οικονομική κατάσταση. Τέλος, ας μην ξεχνάμε ποτέ πως μοναχοπαίδι δεν σημαίνει «μονάχο παιδί».

Η ανατροφή ενός παιδιού είναι μια υπέροχη αλλά και απαιτητική διαδρομή, γεμάτη προκλήσεις. Αν νιώθετε ότι χρειάζεστε εξειδικευμένη στήριξη για να διαχειριστείτε τις ισορροπίες, η online ψυχοθεραπεία προσφέρει άμεση συμβουλευτική γονέων από την ασφάλεια του χώρου σας. Παράλληλα, υπάρχει πάντα η επιλογή για συνεδρίες δια ζώσης στο γραφείο μας, ώστε να αξιολογήσουμε από κοντά τις ανάγκες του παιδιού και της οικογένειας.