Η ώριμη αγάπη είναι το ζητούμενο σε κάθε ουσιαστική ανθρώπινη επαφή. Οι περισσότερες σχέσεις αρχίζουν με πάθος ή έρωτα, και αυτό συμβαίνει γιατί ο έρωτας, η εγγύτητα και η εμπιστοσύνη είναι ανάγκες πανανθρώπινες. Μερικές φορές, όμως, η συμπάθεια, η σαγήνη ή το «ψιλογουστάρισμα» συγχέονται με τον αυθεντικό έρωτα. Αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο και συμβαίνει επειδή ακριβώς η λαχτάρα μας για αγάπη είναι τόσο ισχυρή σε σημείο να «ερωτευόμαστε τον ίδιο τον έρωτα» και να υπερβάλουμε/υπερεκτιμούμε τα αισθήματά μας, γιατί θέλουμε τόσο πολύ να τα ζήσουμε.
Ιδιαίτερα ευάλωτοι στον έρωτα γινόμαστε σε περιόδους όπου βιώνουμε την καθημερινότητα, και τη ζωή μας γενικότερα, ως βαρετή ή αποτελματωμένη. Στην περίπτωση αυτή, ο έρωτας αποτελεί διέξοδο από την ανία μας, δροσιά για τη διψασμένη μας ψυχή και, ως εκ τούτου, το αποτελεσματικότερο ψυχοτρόπο διάθεσης.
Τι είναι η ώριμη αγάπη;
Η ώριμη αγάπη είναι μια μορφή συναισθηματικού δεσμού στην οποία η εγγύτητα και η αφοσίωση συνυπάρχουν με τον σεβασμό, την εμπιστοσύνη και την αυτονομία. Δεν βασίζεται στην ανάγκη να ελέγχουμε ή να κατέχουμε τον άλλον, αλλά στην αποδοχή, την αμοιβαιότητα και την ικανότητα των δύο ανθρώπων να διατηρούν μια ουσιαστική σχέση χωρίς να χάνουν τον εαυτό τους.
Από την ανάγκη να αγαπηθούμε στην ικανότητα να προσφέρουμε
Πόσοι από εμάς αναρωτήθηκαν -πέραν του να θέλουμε να αγαπηθούμε- τι εμείς οι ίδιοι είμαστε διατεθειμένοι ή μπορούμε να δώσουμε όταν αγαπήσουμε κάποιον; Τι θεωρείται ως πολύ και τι ως λίγο; Με ποιον τρόπο κρίνεται αυτό; Είναι βέβαιο πως η αγάπη δεν μπορεί να κτιστεί πάνω στο πάθος αλλά, από την άλλη, μπορείς να νιώσεις έντονο πόθο για κάποιον δίπλα στον οποίο νιώθεις απόλυτα ασφαλής; Ταυτόχρονα, η αμφιβολία αποτελεί ένδειξη εικονικού έρωτα; Τι από όλα αυτά ισχύει και σε ποιες αναλογίες;
Ώριμη αγάπη, υποσυνείδητο και αυθεντική ελευθερία
Μπορούμε να αγαπάμε χωρίς να γνωρίζουμε το γιατί; Μήπως στην περίπτωση αυτή είμαστε δέσμιοι του υποσυνείδητού μας; Αν ναι, αυτό σημαίνει πως δεν είμαστε αυθεντικά ελεύθεροι, δεν αγαπάμε ελεύθερα, γιατί αυτό που θεωρούμε ως αγάπη καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από δυνάμεις σκοτεινές, ανεξέλεγκτες και προσδοκίες ανεκπλήρωτες…;
Χλιαρές σχέσεις -όπου «αγαπάμε» μόνον κάποιες πλευρές του Άλλου, ενώ κάποιες άλλες τις θεωρούμε λιγότερο ελκυστικές ή ακόμα και απωθητικές- οδηγούνται αργά ή γρήγορα σε συναισθηματικό αδιέξοδο. Σε μια αυθεντικά στενή σχέση, δεν ξεσκαρτάρουμε ΤΙΠΟΤΑ. Αγαπάμε τον Άλλον ως σύνολο, ως το ολόκληρο άτομο που είναι, δηλαδή ΟΠΩΣ ΕΙΝΑΙ. Στην ώριμη αγάπη, ο Άλλος ΔΕΝ είναι ΜΟΝΟΝ υπέροχος και καταπληκτικός αλλά, κάποιες φορές, γκρινιάρης και κουραστικός.
Η αμφιβολία ως καθρέφτης των δικών μας ανασφαλειών
Η αμφιβολία σε μια σχέση αποτελεί σήμα κινδύνου πως κάτι δεν πάει καλά σε αυτήν. Αυτό το «κάτι», όμως, δεν αφορά απαραίτητα την ίδια τη σχέση. Μπορεί κάλλιστα να αφορά εμάς τους ίδιους. Δεν υπάρχει ευκολότερο πράγμα από τη χρέωση προσωπικών μας ανεπαρκειών ή δικών μας συναισθηματικών κενών ή ανασφαλειών στη σχέση και στον Άλλον. Στην περίπτωση αυτή, ο κίνδυνος αποχώρησης από τη σχέση είναι μεγάλος, που, αν γίνει πράξη, είναι βέβαιο πως θα κουβαλάμε στις αποσκευές μας τις ίδιες προσωπικές δυσκολίες και στην επόμενή μας σχέση. Η συνειδητοποίηση πως υπάρχει πρόβλημα δεν είναι από μόνη της αρκετή. Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε, επίσης, σε τι συνίσταται το λάθος ή το πρόβλημα αυτό.
Τι είναι η ώριμη αγάπη και πώς διαφέρει από τον έρωτα;
Ώριμη και αυθεντική αγάπη σημαίνει να έχουμε την ικανότητα να βιώνουμε βαθιά και αυθεντικά συναισθήματα για το/τη σύντροφο μας. Υπάρχει αρκετή δόση αλήθειας στη ρήση που λέει πως «Για να αγαπήσεις κάποιον, θα πρέπει πρώτα να αγαπήσεις τον εαυτό σου». Η καλή αυτοεκτίμηση είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αποδοχή και την εκδήλωση αγάπης. Επίσης, μας επιτρέπει να βλέπουμε καθαρά τα «κρυφά κίνητρά» μας. Εάν έχουμε αυτογνωσία για το ποιοι είμαστε και το τι θέλουμε, τότε μπορούμε να ζητήσουμε περισσότερα από τη ζωή μας. Η παραμονή σε μια χλιαρή και συμβατική σχέση μόνο χρησιμοποίηση του Άλλου, απόδειξη ανασφάλειας και ανάγκης επιβεβαίωσης αποτελεί.
Ένα άλλο πιθανό «κρυφό κίνητρο» είναι ο φόβος μας. Συχνά διστάζουμε να παραδεχθούμε τα συναισθήματα που τρέφουμε κατά βάθος για τον άλλον. Η ώριμη αγάπη απαιτεί αυτοεκτίμηση και τόλμη. Πρέπει να φτάσουμε σε σημείο να εμπιστευθούμε και να αφεθούμε. Μόνο έτσι θα διεκδικήσουμε αυτό που πραγματικά θέλουμε στη ζωή μας.
«Η συνειδητοποίηση των φόβων μας είναι το πρώτο βήμα για μια αυθεντική σύνδεση.»
Κάποιες αντιλήψεις λειτουργούν συχνά ως άλλοθι. Φράσεις όπως «έχει λάθος επάγγελμα» ή «λάθος background» είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Αυτές οι σκέψεις αποτελούν άμυνες απέναντι σε δικούς μας φόβους. Είναι, ουσιαστικά, καθρέφτες της δικής μας ανεπάρκειας και ανασφάλειας.
Η αυτοεκτίμηση ως θεμέλιο για την ώριμη αγάπη
Η ώριμη αγάπη μπορεί να υπάρξει μόνο ανάμεσα σε δύο ελεύθερους ανθρώπους. Αυτοί οι άνθρωποι δεν αγαπούν ο ένας τον άλλον για όσα έχουν ή κατέχουν. Δεν εστιάζουν, δηλαδή, στη δόξα, το χρήμα, τη δύναμη ή την εξουσία.
Αντίθετα, αγαπούν τον άλλον για αυτό που πραγματικά είναι. Εστιάζουν σε ποιότητες και αξίες που είναι αφηρημένες και διαχρονικές. Αυτές ακριβώς οι αξίες είναι που χαρακτηρίζουν τον σύντροφό τους ως μοναδικό άτομο.
Ώριμη αγάπη σημαίνει, επίσης, να νιώθουμε αυτόνομοι, την ίδια στιγμή που ο Άλλος είναι εξαιρετικά σημαντικός συναισθηματικά για εμάς. Να μπορούμε να νιώθουμε ενοχή, αλλά και να συγχωρούμε. Να κάνουμε κοινά όνειρα ζωής, αλλά ταυτόχρονα να βλέπουμε τον Άλλον και ως κάτι διαφορετικό και ξεχωριστό από εμάς, που δεν έχει απαραίτητα ταυτόσημες με εμάς επιθυμίες για το κάθε τι. Εάν είμαστε ανασφαλείς και άκαμπτοι, δεν θα καταφέρνουμε να διατηρήσουμε κανενός είδους σχέση αγάπης. Η ώριμη αγάπη σημαίνει το συνεχές μας ενδιαφέρον έναν ισότιμο με εμάς Άλλον και όχι συνεχή προσωπική μας επιβεβαίωση και επικράτηση…
Ώριμη αγάπη σημαίνει, επίσης, και ικανότητα συνάντησης και διαχείρισης της επιθετικότητας που μπορεί ξαφνικά να προκύψει στη σχέση δύο ξεχωριστών ατόμων που μοιράζονται τόσα πολλά, και κυρίως την ίδια τους τη ζωή. Θα πρέπει να μπορούμε να αποδεχόμαστε πως στην αγάπη του καθενός μας υπάρχει πάντα και κάποια δόση αμφιθυμίας που εμπεριέχεται στους όρους όχι μόνο της αγάπης αλλά και αυτής της ίδιας της ζωής.
Ώριμη αγάπη σημαίνει υπεράσπιση των συναισθημάτων μας, παρά την όποια αμφιθυμία, δυσκολία ή πειρασμό για φυγή προς κάτι ευκολότερο. Το δύσκολο δεν είναι να βρούμε κάποιον να αγαπήσουμε αλλά να μπορούμε να αγαπάμε αυτόν/αυτήν που έχουμε.
Η ανώριμη αγάπη λέει: «Σ΄αγαπώ επειδή σε χρειάζομαι». Η ώριμη αγάπη λέει: «Σε χρειάζομαι επειδή σ΄ αγαπώ».
(Erich Fromm)
Συχνές ερωτήσεις
- Τι σημαίνει ώριμη αγάπη;
Η ώριμη αγάπη είναι μια σχέση στην οποία η συναισθηματική εγγύτητα συνυπάρχει με τον σεβασμό, την εμπιστοσύνη, την αποδοχή και την αναγνώριση της αυτονομίας του άλλου. Δεν βασίζεται μόνο στην ένταση του συναισθήματος, αλλά και στην ικανότητα των δύο ανθρώπων να σχετίζονται με τρόπο σταθερό και ουσιαστικό. - Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της ώριμης αγάπης;
Χαρακτηριστικά της είναι η εμπιστοσύνη, η αμοιβαιότητα, η ειλικρινής επικοινωνία, ο σεβασμός των ορίων, η αποδοχή της διαφορετικότητας και η δυνατότητα να αντιμετωπίζονται οι διαφωνίες χωρίς απειλές, χειρισμό ή φόβο εγκατάλειψης. - Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην ώριμη και την ανώριμη αγάπη;
Η ανώριμη αγάπη μπορεί να χαρακτηρίζεται περισσότερο από ανάγκη, εξάρτηση, ζήλεια ή φόβο απώλειας. Στην ώριμη αγάπη ο άλλος δεν αποτελεί προϋπόθεση για να αισθανόμαστε ότι αξίζουμε ή ότι υπάρχουμε. Η σχέση είναι σημαντική, χωρίς να καταργεί την προσωπικότητα και την αυτονομία του καθενός. - Μπορεί η ώριμη αγάπη να συνυπάρχει με τις συγκρούσεις;
Ναι. Η ώριμη αγάπη δεν σημαίνει ότι ένα ζευγάρι δεν διαφωνεί. Σημαίνει ότι οι διαφωνίες μπορούν να αντιμετωπίζονται χωρίς να καταστρέφεται η αίσθηση ασφάλειας και σεβασμού μέσα στη σχέση. Η ικανότητα να ακούμε, να αναγνωρίζουμε το δικό μας μερίδιο ευθύνης και να αναζητούμε λύσεις είναι σημαντικό μέρος μιας ώριμης σχέσης. - Χρειάζεται η ώριμη αγάπη να αφήνει χώρο για αυτονομία;
Ναι. Η συναισθηματική εγγύτητα δεν απαιτεί την απώλεια της ανεξαρτησίας. Οι δύο άνθρωποι μπορούν να μοιράζονται τη ζωή τους, ενώ παράλληλα διατηρούν προσωπικά ενδιαφέροντα, σχέσεις, ανάγκες και όρια. Η αυτονομία δεν απομακρύνει απαραίτητα τους συντρόφους· μπορεί να κάνει τη σχέση πιο ελεύθερη και ουσιαστική. - Μπορεί μια σχέση να γίνει πιο ώριμη με τον χρόνο;
Ναι. Η ωριμότητα μιας σχέσης δεν είναι κάτι δεδομένο από την αρχή. Καλλιεργείται μέσα από την εμπειρία, την επικοινωνία, την αναγνώριση των αναγκών και των ορίων και την προσπάθεια και των δύο ανθρώπων να κατανοήσουν καλύτερα ο ένας τον άλλον και τον εαυτό τους.
Σάββας Ν. Σαλπιστής, M.Sc. Ph.D.
Κλινικός Ψυχολόγος Πανεπιστημίου Στοκχόλμης ενηλίκων και παίδων. Διπλωματούχος Ψυχοθεραπευτής Βασιλικού Ιατροχειρουργικού Ινστιτούτου Karolinska Στοκχόλμης.Κάθε δυσκολία κρύβει μέσα της την προοπτική μιας νέας αρχής. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας σας βαραίνουν, είμαι εδώ για να τις μοιραστούμε και να βρούμε μαζί τη δική σας εσωτερική ισορροπία.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται αποκλειστικά με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) στην πηγή.
