Η έμφυλη βία ως παγκόσμια απειλή
Αναμφίβολα, η βία κατά των γυναικών αποτελεί μια μόνιμη και τεράστια απειλή για την ασφάλεια των γυναικών σε ολόκληρο τον κόσμο. Τα τελευταία χρόνια, η βία κατά των γυναικών έχει αυξηθεί δραματικά, ιδιαίτερα στη διάρκεια της πανδημίας του COVID-19.
Επιπρόσθετα, παρατηρείται ότι αντιδραστικές και πολιτικές ομάδες σε ολόκληρο τον πλανήτη ενώνονται μέσα από συνθήματα για την οικογένεια, τη θρησκεία και το έθνος. Σε αυτά τα πλαίσια, προωθείται η ιδέα ότι κάθε άτομο, αλλά κυρίως οι γυναίκες, θα πρέπει να συμμορφωθούν, αν όχι να υποταγούν σε συγκεκριμένα πρότυπα. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η γυναίκα θεωρείται ότι πρέπει να ελέγχεται ακόμα και με τη χρήση βίας, αν κριθεί απαραίτητο.
Μια έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), την άνοιξη του 2021, επιβεβαιώνει τα ανησυχητικά στατιστικά: μία στις τρεις γυναίκες στον πλανήτη έχει πέσει θύμα άσκησης βίας τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της. Ο ίδιος οργανισμός, ήδη από το 2009, ανακοίνωνε πως στις 19 από τις 20 περιπτώσεις κακοποίησης ο θύτης είναι άνδρας. Σχεδόν σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, ο άνδρας αυτός είναι ο νυν ή ο πρώην σύντροφος/σύζυγος της γυναίκας. Αντιθέτως, οι περιπτώσεις όπου μια γυναίκα πέφτει θύμα κακοποίησης από έναν άγνωστο άνδρα ή από άλλη γυναίκα είναι εξαιρετικά σπάνιες.
Μορφές και στόχοι που έχει η βία κατά των γυναικών
Η βία αυτή μπορεί να αποβεί θανατηφόρος ή να αποτελέσει άμεση απειλή για τη ζωή, ειδικά όταν χρησιμοποιούνται πυροβόλα όπλα, μαχαίρια ή άλλα αιχμηρά αντικείμενα. Ωστόσο, πέρα από τη σωματική βλάβη, η κακοποίηση αποβλέπει συνήθως στον απόλυτο έλεγχο και στον περιορισμό της ζωής της γυναίκας. Στόχος του θύτη είναι η υποταγή της γυναίκας στις δικές του επιθυμίες και θελήματα.
Σε πολλές κοινωνίες, η βία των ανδρών κατά των γυναικών νομιμοποιείται και επικυρώνεται από κοινωνικούς και θρησκευτικούς θεσμούς. Παρόλο που υπάρχουν νόμοι που ποινικοποιούν την ενδοοικογενειακή βία, η εφαρμογή τους είναι συχνά πλημμελής. Οι παραβιάσεις αυτών των νόμων σπάνια οδηγούν σε ουσιαστική δίωξη από τις αρμόδιες αρχές, αφήνοντας τα θύματα απροστάτευτα.
Νομικό πλαίσιο και η πρόκληση της συναίνεσης
Εδώ και μερικές δεκαετίες, έχει υπάρξει μια σημαντική εξέλιξη σε πολλές χώρες. Σε επίσημο και θεωρητικό επίπεδο, η άσκηση βίας κατά των γυναικών δεν θεωρείται πλέον μια «εσωτερική οικογενειακή υπόθεση». Πλέον, σε πολλές έννομες τάξεις απαγορεύεται δια νόμου και ο βιασμός εντός του γάμου, δηλαδή η σεξουαλική πράξη χωρίς τη ρητή συναίνεση της γυναίκας.
Ωστόσο, ο βιασμός στα πλαίσια της οικογένειας παραμένει πρακτικά πολύ δύσκολο να αποδειχθεί. Αυτό το κενό αφήνει τη γυναίκα εκτεθειμένη στη σεξουαλική βία και τον θύτη, σχεδόν πάντα, ατιμώρητο.
Η άσκηση βίας στις στενές σχέσεις
Ουσιαστικά, η άσκηση βίας στις στενές σχέσεις αποτελεί έναν «όρο ομπρέλα» που καλύπτει πολλές διαφορετικές μορφές κακοποίησης.Για να χαρακτηριστεί μια πράξη ως «άσκηση βίας σε στενή σχέση», θα πρέπει ο άνδρας και η γυναίκα να είναι ή να έχουν υπάρξει ζευγάρι. Το γεγονός ότι η γυναίκα διατηρεί μια συναισθηματική σχέση με τον θύτη και ότι η κακοποίηση συμβαίνει, συνήθως, μέσα στο σπίτι —το οποίο θεωρητικά αποτελεί το ασφαλέστερο μέρος— καθιστά την κατάσταση εξαιρετικά δύσκολη.
Παράλληλα, η άσκηση βίας γίνεται, συνήθως, με έναν προσχεδιασμένο και ελεγχόμενο τρόπο.
Οι λόγοι που μια γυναίκα επιλέγει να παραμείνει δίπλα στον κακοποιητή της είναι σύνθετοι:
Τα αισθήματα που εξακολουθεί να τρέφει για τον άνδρα.
Ο φόβος για τις συνέπειες που μπορεί να έχει η εγκατάλειψη της σχέσης.
Η ανησυχία για το τι θα απογίνει ο ίδιος ο άνδρας ή η ίδια μετά τον χωρισμό.
Πολλές γυναίκες ενοχοποιούν τον εαυτό τους ή υποβαθμίζουν τη σοβαρότητα της κατάστασης. Συνέπεια αυτού είναι η μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων κακοποίησης να μην καταγγέλλεται και να παραμένει στο σκοτάδι.
Οι πολλές μορφές άσκησης βίας
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τις διαφορετικές μορφές βίας, καθώς η καθεμία επιδρά με διαφορετικό τρόπο στον ψυχισμό του θύματος.
1. Φυσική βία
Η φυσική βία συμπεριλαμβάνει σπρωξίματα, χτυπήματα, κλωτσιές, ακινητοποίηση και τράβηγμα μαλλιών. Περιλαμβάνει επίσης την εκτόξευση αντικειμένων, το πιάσιμο από τον λαιμό με απειλή πνιγμού και τις απειλές χρήσης κάποιου φονικού αντικειμένου.
2. Ψυχική βία
Περιλαμβάνει έμμεσες ή άμεσες απειλές, γελοιοποίηση, προσβολές και συστηματική υποτίμηση της γυναίκας. Συχνά επεκτείνεται σε απειλές για κακοποίηση του κατοικίδιου ή ακόμα και στην πραγματοποίηση αυτών των απειλών.
3. Συναισθηματική βία
Η συναισθηματική βία μοιάζει με την ψυχική και εκδηλώνεται με την πλήρη αγνόηση της γυναίκας. Ο σύντροφος αρνείται κάθε είδους στήριξη (πρακτική ή κοινωνική) και δεν λαμβάνει υπόψη τα συναισθήματά της. Περιλαμβάνει εξευτελιστικές συμπεριφορές, τρομοκράτηση και τη σκόπιμη προσπάθεια του άνδρα να κάνει τη γυναίκα να αισθάνεται άσχημα για το σώμα, την εμφάνιση ή τον χαρακτήρα της.
4. Σεξουαλική βία
Σημαίνει ερωτική συνεύρεση χωρίς τη συναίνεση της γυναίκας, συχνά λόγω φόβου για αντίποινα. Περιλαμβάνει τον εξαναγκασμό σε ανεπιθύμητες ή υποτιμητικές πράξεις. Ο βιασμός στα πλαίσια του γάμου παραμένει η πλέον κρυφή μορφή βίας στις στενές σχέσεις.
5. Οικονομική και υλική βία
Πρόκειται για τον περιορισμό της οικονομικής αυτονομίας της γυναίκας. Ο άνδρας μπορεί να ελέγχει τους κοινούς λογαριασμούς, να τη χρεώνει χρησιμοποιώντας τις κάρτες της ή να της κλέβει προσωπικές οικονομίες. Επίσης, μπορεί να την εμποδίζει να ολοκληρώσει τις σπουδές της ή να καταστρέφει προσωπικά της αντικείμενα.
6. Κοινωνική απομόνωση
Σημαίνει τον αποκλεισμό της γυναίκας από συναναστροφές με συγγενείς και φίλους. Ο θύτης την απομονώνει από κοινωνικές δραστηριότητες παρά τη θέλησή της, καθιστώντας τον εαυτό του τη μοναδική της επαφή με τον κόσμο..
Εάν αισθάνεστε ότι η βία κατά των γυναικών έχει επηρεάσει τη δική σας ζωή ή κάποιου κοντινού σας προσώπου, η ψυχοθεραπεία προσφέρει έναν ασφαλή και εχέμυθο χώρο για να βρείτε ξανά τη δύναμή σας.
Η βία κατά των γυναικών και οι συνέπειες στην ψυχική υγεία
Πράγματι, οι επιστημονικές έρευνες καταδεικνύουν την άμεση σύνδεση ανάμεσα στην άσκηση βίας στις στενές σχέσεις και στην εμφάνιση σοβαρών ψυχικών προβλημάτων. Έχει διαπιστωθεί πως γυναίκες που έχουν πέσει θύματα κακοποίησης εμφανίζουν πολύ συχνότερα:
Συμπτώματα άγχους και κρίσεις πανικού.
Κατάθλιψη (ιδιαίτερα όταν η σωματική βία συνδυάζεται με οικονομική ή συναισθηματική κακοποίηση).
Σύνδρομο Μετατραυματικού Στρες (PTSD), ο κίνδυνος του οποίου αυξάνεται ανάλογα με τον βαθμό της βίας.
Αυτοκτονικές σκέψεις αλλά και απόπειρες αυτοκτονίας.
Επιπλέον, οι γυναίκες αυτές κινδυνεύουν να εμφανίσουν αλεξιθυμία. Πρόκειται για μια κατάσταση που δυσχεραίνει το άτομο να κατανοήσει, να περιγράψει και να επεξεργαστεί τα συναισθήματά του, δημιουργώντας ένα εσωτερικό συναισθηματικό κενό που δυσκολεύει την ίαση.
Οι συνέπειες της πανδημίας στη ζωή των γυναικών και η αύξηση της βίας
Τα δύο φύλα έχουν πληγεί με διαφορετικό τρόπο από την υγειονομική κρίση. Ενώ οι άνδρες παρουσιάζουν υψηλότερη θνησιμότητα από τον ιό, οι γυναίκες πλήττονται σκληρότερα σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο.
Η ευθύνη για τη φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών εξακολουθεί να θεωρείται «γυναικεία υπόθεση». Αυτό οδήγησε πολλές γυναίκες κατά τη διάρκεια της πανδημίας:
Να εγκαταλείψουν την εργασία τους λόγω του κλεισίματος των σχολείων
Επιπλέον, υπέστησαν μειώσεις μισθών ή απώλεια θέσεων εργασίας.
Τελικά, βρέθηκαν σε κατάσταση πλήρους οικονομικής εξάρτησης από τον σύντροφό τους.
Ο εγκλεισμός και η απομόνωση στο σπίτι με έναν κακοποιητικό σύντροφο είναι μια εφιαλτική πραγματικότητα. Χωρίς δικό τους εισόδημα, είναι εξαιρετικά δύσκολο για τις γυναίκες, ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά, να εγκαταλείψουν τον θύτη. Μάλιστα, εκθέσεις των Ηνωμένων Εθνών αναφέρουν πως η οικονομική ένδεια που προκάλεσε η πανδημία οδήγησε ακόμα και σε εξαναγκαστικούς γάμους ανήλικων κοριτσιών σε πολλές χώρες.
Η ψυχική επιβάρυνση ως καταλύτης κακοποίησης
Η ανεργία και η οικονομική πίεση που έφερε η πανδημία αποτελούν μια έντονη ψυχική επιβάρυνση που αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο βίας. Ακόμα και σε σχέσεις όπου δεν υπήρχε παρελθόν κακοποίησης, οι συνθήκες της καραντίνας λειτούργησαν ως πυροδότης.
Η άσκηση βίας σχετίζεται στενά με καταστάσεις όπως:
Η κοινωνική απομόνωση.
Η οικονομική και κοινωνική πίεση.
Η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ.
Η πανδημία εξανάγκασε χιλιάδες ανθρώπους να εκτεθούν ταυτόχρονα σε όλους αυτούς τους παράγοντες, μετατρέποντας το σπίτι σε ένα επικίνδυνο περιβάλλον για πολλές γυναίκες που χρειάζεται πλέον να διαχειριστούν τις επώδυνες συνέπειες αυτής της «κρυφής» πανδημίας.
Τα νούμερα αντικατοπτρίζουν μια “κρυφή πανδημία” βίας.
Ο καταλυτικός ρόλος της απομόνωσης
Η απομόνωση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου. Όταν μια γυναίκα γίνεται αποδέκτης βίας, χάνει σε μεγάλο βαθμό την επαφή με σημαντικά πρόσωπα του υποστηρικτικού της περίγυρου. Αυτή η έλλειψη κοινωνικών επαφών στερεί από το θύμα τη δυνατότητα να συγκρίνει τη ζωή του με τη ζωή άλλων ανθρώπων και να αντιληφθεί τη σοβαρότητα της κατάστασής του.
Αυτή η διαδικασία οδηγεί σταδιακά στη θεώρηση της βίας ως κάτι φυσιολογικό. Για να αποφευχθεί αυτή η γνωστική διαστρέβλωση, η διατήρηση κοινωνικών επαφών είναι απαραίτητη. Μόνο όταν σπάσει η απομόνωση και μειωθεί ο απόλυτος έλεγχος του θύτη, μπορεί το θύμα να δει τη βία στις πραγματικές της διαστάσεις και να αναζητήσει διέξοδο.
Επίλογος: Η πανδημία ως «τριπλός» κίνδυνος
Η πανδημία λειτούργησε ως ένας τριπλά απρόσκλητος επισκέπτης με πολυεπίπεδες συνέπειες:
Οικονομικό πλήγμα: Ταρακούνησε συθέμελα τις οικονομίες των περισσότερων κρατών.
Πολιτικοί περιορισμοί: Έδωσε την ευκαιρία σε διεφθαρμένους ηγέτες να περιορίσουν ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερίες.
Ενδοοικογενειακή ένταση: Οι πλέον άμεσες συνέπειες διαφάνηκαν μέσα στο σπίτι.
Η ανεργία, ως επακόλουθο της υγειονομικής κρίσης, απειλεί να μετατρέψει τη ματαίωση σε επιθετικότητα. Αυτή η επιθετικότητα απευθύνεται πρωτίστως στα πιο ευάλωτα άτομα του άμεσου περιβάλλοντος: τις γυναίκες και τα παιδιά. Τα στοιχεία παγκοσμίως επιβεβαιώνουν ότι η βία κατά των γυναικών αυξήθηκε δραματικά, ενώ η καραντίνα μετέτρεψε το σπίτι σε ένα από τα πιο επικίνδυνα μέρη διαβίωσης.
Πράγματι, η ανάγκη για προστασία και περίθαλψη των θυμάτων πρέπει να αποτελεί άμεση προτεραιότητα. Αναμφίβολα, η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι θεμέλιο της Δημοκρατίας. που δοκιμάζονται σκληρά σε τέτοιες περιόδους κρίσης.
Η βία κατά των γυναικών, σε οποιαδήποτε μορφή της, δεν είναι ποτέ ιδιωτική υπόθεση. Αν βιώνετε την απομόνωση και τον φόβο, θυμηθείτε ότι η σιωπή μπορεί να σπάσει. Η ψυχοθεραπεία online προσφέρει έναν ασφαλή χώρο για να ανακτήσετε τη δύναμή σας και να σχεδιάσετε τα βήματα προς την ασφάλεια. Είμαι εδώ για να σας ακούσω με απόλυτη εχεμύθεια. Προγραμματίστε μια online συνεδρία η μια δια ζωσης συνεδρια σήμερα για να ξεκινήσουμε μαζί την έξοδο από τον κύκλο της κακοποίησης.
Πνευματικά Δικαιώματα: Το περιεχόμενο της ιστοσελίδας www.i-psyxologos.gr αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Dr. Σάββα Σαλπιστή. Η αναδημοσίευση ή χρήση μέρους του κειμένου επιτρέπεται αποκλειστικά και μόνο με την παράθεση ενεργού συνδέσμου (active link) που θα οδηγεί στην πηγή.
